Stalin: Dajcie mi aluminium
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶PATRONITE.PL🔶Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie🔷BUYCOFFEE.TO🔷
Dwukrotny, trzykrotny, dwudziestokrotny, czterystokrotny spadek produkcji. Do historii tak zwanej Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, czyli tej wojny narodów Związku Radzieckiego przeciwko faszystom, jak to mówiono, przeszły słowa Stalina. To wąskie gardło potęgi Armii Czerwonej, przemysłu zbrojeniowego Związku Radzieckiego, aluminium. Ono cały czas nie dawało Stalinowi spokoju. I kiedy w ramach operacji Tajfun Armie niemieckie miażdżyły wojska radzieckie na dalekich przedpolach Moskwy w październiku 1941 roku.
No i te decydujące miesiące 1941 roku, to jest dobrze widoczne w tej depeszy Harrimana, wysyłanej z zagrożonej już niemieckimi czołgami Moskwy. Tajfun osiąga swój szczyt, wojska frontów broniących Moskwy giną pod Wiaźmą, a Harriman wysyła do Roosevelta żądanie wysyłajcie wszelkie surowce. Zaczyna od aluminium, bo aluminium jest na liście Stalina na pierwszym miejscu. A potem w tej depeszy Harrimana mamy wszystko. Walcowany mosiądz, miedź, żelazokrzem, żelazochrom, płyty pancerne, stal szybkotnąca, wyroby walcowane, rury, stal nierdzewna. I Harriman jak to wszystko wymienia tysiące ton tego, tysiące tamtego, to wszystko potrzebuje Związek Radziecki?
Że stracili Zaporoże. Pamiętajmy w 1941 roku radziecki przemysł opiera się o Leningrad, Moskwę, zagłębia ukraińskie takie jak Donbas. Ale szczególnie wąskie gardło stanowi aluminium. No ale w ogóle jak ważne wtedy było aluminium w produkcji wojskowej? No i czy nie udawało się go czymś zastąpić? Aluminium to jest metal będący efektem rewolucji przemysłowej, odgrywający dużą rolę od końca XIX wieku. Cechą charakterystyczną różnego rodzaju stopów aluminium jest to, że one mają dobrą wytrzymałość względem swojego ciężaru właściwego. Jest to lekki metal, w związku z czym ten metal znalazł zastosowanie w zupełnie nowej, dwudziestowiecznej gałęzi przemysłowej w lotnictwie.
No ale dlaczego lokowano ten przemysł, no powiedzmy, relatywnie blisko granicy zachodniej, a nie na Uralu, gdzie było bezpieczniej dla tych radzieckich fabryk. I gdzie nikt na przykład nie mógł ich zbombardować, a już nie mówmy nawet o ich zdobyciu. Dlatego, że w miejscach takich jak Charków, Moskwa, Petersburg, Biło serce przemysłowe Rosji. I nie można było zupełnie tego zlekceważyć, mimo że strategzy radzieccy podkreślali, że to niebezpiecznie blisko wroga, że istnieje ryzyko, że Niemcy znowu podejdą pod Leningrad, jak kiedyś podeszli pod Piotrogród, że znowu zajmą Ukrainę, jak zajęli ją w 1918 roku. że zagrożą Moskwie. Ale najpierw budowano podstawy przemysłu na obszarze europejskim, myśląc już wówczas o przenoszeniu w ramach ewakuacji wojennej w przyszłej wojnie przemysłu na obszar uralski bądź przynajmniej nadwołżański.
Pamiętajmy, Wołga jest rzeką, która jest daleko od centrum Europy, ale to jeszcze są obszary europejskie. I ta ewakuacja, o której ja zresztą wielokrotnie już mówiłem w 1941 roku, ona nie była tylko ewakuacją gdzieś na Syberię, ona była ewakuacją w głąb europejskiej części ZSRR. Ostatecznie centrami produkcji aluminium stają się Wołchow i Dniepropietrowski. Tam już powstają Wołchowska Huta Aluminium i Dnieprowska Huta Aluminium. Pierwsza, ta wołchowska, nazywa się WAZ, a ta w Dniepropiotrowsku, w Dnipro, nazywa się DAS. A więc WAZ i DAS to są zakłady o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa ZSRR. Jednocześnie w pobliżu Moskwy, w Kuncewie, powstaje SMK, zakład numer 95.
I te zakłady w Kuncewie pod Moskwą, zakłady numer 95, one są kluczowe dla produkcji półfabrykatów, półproduktów, wreszcie komponentów. Panele aluminiowe, blachy, rury, rurki. Dlatego, że trzeba posiadać Surowiec, trzeba posiadać złoża boksytów, trzeba posiadać zakłady, które przerobią to na tlenek glinu, na aluminium, ale to jest jeszcze to aluminium pierwotne. Aluminium, które trzeba jeszcze przerobić na określony stop aluminiowy, Wreszcie trzeba to aluminium odpowiednio ukształtować, zamienić te wszystkie komponenty, podzespoły, z których potem będziemy budować silniki czy części do samolotów. A zatem z jednej strony DAS i WAS, a z drugiej strony zakład numer 95,
No ale Stalin zdawał sobie sprawę, że ta druga pięciolatka no nie idzie tak sprawnie jak pierwsza? Widzi, że to wszystko wciąż jest wąskie gardło. Budujmy więcej. W 1939 roku rusza budowa tak zwanego zakładu numer 268 związanego z produkcją metalurgii lotniczej. I oczywiście zakład numer 268 budowany jest w Kamieńsku Uralskim w obwodzie Swierdłowskim. Najlepiej, żeby tego wszystkiego nie wozić koleją, trzeba w miarę blisko pokładów boksytów zbudować hutę tlenku glinu, obok hutę aluminium, a obok zakłady metalurgii lotniczej. Niezależnie od tego, na obszarze Moskwy budowany jest zakład numer 150. To jest stupino w obwodzie moskiewskim, który pełni taką samą rolę jak zakład numer 95 i budowany zakład numer 268.
Czyli w jakim zakresie zakłady europejskie mają być powielone, pomnożone potencjałem uralskim. Ale do 22 czerwca 1941 roku nie zdążyli. W tym momencie zakłady BAS są w budowie. Podobnie kamieńsko-uralskie zakłady metalurgiczne są w budowie. Nowokuźniecka Huta Aluminium jest w budowie. A więc wszystko wisi na Europie, a UAS, który już się uruchamia, jest dopiero na etapie wstępnym. A zatem na Europie, na przemyśle w Europie wisi Armia Czerwona. A 22 czerwca 1941 roku chówce Hitlera ruszają na wschód. I Hitler patrzy na Leningrad. Generałowie patrzą na Moskwę. Niemcy lekceważąco podchodzą do Ukrainy, to znaczy nie jest ona ich głównym celem operacyjnym, mają ją zająć jakby po drodze, jakby obok.
Grupa Armii Południe, marszałka Rundstädta, ona w ciężkich walkach drepcze w kierunku tego Kijowa. Do Kijowa weszli trzy miesiące po rozpoczęciu Barbarossy, to jest bardzo długo. Teoretycznie niemieccy planiści przecież zakładali, że po trzech miesiącach skończy się cała wojna, a oni dopiero po trzech miesiącach zajęli Kijów. Potem dotrą do Stalino, do Doniecka, do Donbasu, do Charkowa, do Mariupola, do serca zakładów metalowych i przemysłu wojskowego ZSRR. Ale dotrą. Jesienią 1941 roku są pod Leningradem, Moskwą, w Charkowie i w Doniecku. Radziecki przemysł zbrojeniowy popada w głęboką zapaść. Wcześniej przygotowane plany ewakuacyjne oraz fakt, że armia niemiecka zagroziła Donbasowi dopiero w czwartym miesiącu wojny pozwalają na stopniową, w miarę udaną ewakuację dużej części zakładów.
Nie mają dostaw stopów aluminium. Zakłady z Kuncewa, zakłady nr 95, zostają ewakuowane do Wierchnej Saudy. Zakłady nr 150 też z rejonu Moskwy do Kamieńska Uralskiego, znowu do tego Kamieńska Uralskiego. Tam na miejscu trwa budowa zakładu nr 268, czyli kamieńsko-uralskich zakładów metalurgicznych. Ale w 1941 roku bezpośrednio pod niemiecką okupacją znalazło się 60% przemysłu aluminiowego, a pozostałe 40% to takie miejsca jak Moskwa czy Tichwin, gdzie w ogóle Niemcy przejściowo albo byli, albo prawie doszli jak pod Moskwę. Jesienią 1941 roku staje cały radziecki przemysł aluminiowy. I dlatego Stalin w Moskwie krzyczy do Harrimana. Daj mi aluminium, a będę mógł dalej kontynuować wojnę.
Trudno przecenić znaczenie tego sektora dla obronności kraju w czasie wojny. Spoczywała na nim pełna odpowiedzialność za zapewnienie nieprzerwanych dostaw półfabrykatów i komponentów ze stopów aluminium do zakładów produkujących samoloty i silniki. A wszystko to w warunkach dotkliwego niedoboru zarówno zasobów materiałowych, jak i ludzkich. Kiedy niemieckie czołgi podjeżdżały pod Moskwę, pod Leningrad, kiedy znalazły się w Tychwinie albo w Donbasie, w Stalino, w Charkowie. Na wschód, jak powiedziałem, ewakuuje się cały przemysł. Związany z obróbką aluminium. Wszystkie te dazy, wazy, te gzety, zakłady nr 95, 150, wszystko co jest w Europie ucieka na wschód. Ale okazuje się, że nie wszystko jest dobrze przygotowane. Bardzo ciekawy jest przykład zakładu nr 95. Super ważnego dla produkcji lotniczej.
Zakład nr 95 przetwarzał stopy aluminium na półprodukty, na komponenty dla przemysłu lotniczego. Lodowy komisarz przemysłu lotniczego Szaruchin jeszcze latem 1941 roku przedstawia Stalinowi notatkę, gdzie pisze, że jak padnie zakład nr 95 pod Moskwą, w Kuncewie padnie cały radziecki przemysł lotniczy. Zapada więc decyzja, że jeżeli Niemcy podejdą pod Moskwę, zakłady numer 95 i 150 trzeba ewakuować do obwodu Swierdłowskiego. Jak już powiedziałem, do Wierchnej Saudy i do Kamieńska Uralskiego, gdzie już powstaje trzeci taki zakład numer 268. I dokładnie w tym samym czasie, kiedy Harriman rozmawia ze Stalinem, Stalin podpisuje dekret ewakuacji zakładów numer 95 i 150 na Ural. Dlatego Stalin jest taki nerwowy w październiku 1941 roku, nie tylko dlatego, że ewakuuje się rząd do Kujbyszewa, nie tylko dlatego, że Niemcy idą na Moskwę, że są już pod Morzajskiem, ale także dlatego, że wie, że moskiewski okręg przemysłowy zaczął ewakuację,
Dwa jedyne istniejące zakłady obróbki elementów aluminiowych o znaczeniu strategicznym jadą na Syberię. Pomóżcie Amerykanie, pomóżcie Anglicy, bo nasz przemysł właśnie przechodzi najtrudniejsze chwile. A ja muszę toczyć wojnę latami, mówi Stalin. Bez przemysłu nie będę w stanie. Z zakładu numer 95 wyjechało 1200 wagonów. Z zakładu numer 150 2200. 200 tysięcy ton ważyły maszyny, które wywieziono spod Moskwy. Ale się okazało, że dla zakładu nr 95 w Kamieńsku Uralskim nie ma nic. Jest goła ziemia. Dopiero wznoszą ściany budynków. To był gigantyczny problem i wydarzyło się coś bardzo ciekawego. Zakład nr 95 wrócił do Moskwy. Właściwie wrócił do Kuncewa. Dlatego, że kiedy Rosjanie zatrzymali Niemców i odepchnęli ich nieco od Moskwy, zapadła decyzja, że pomimo ryzyka zakład wraca na pierwotne miejsce i wznawia produkcję.
I wydarzyła się rzecz bardzo nietypowa. W przypadku zakładu numer 150, który był w stupinie pod Moskwą. Zapadła decyzja, że wraca pod Moskwę. Dlatego, że w Kamieńsku Uralskim dla zakładu numer 150 nie było miejsca. Była goła ziemia i dopiero budowano ściany. A zakład był zbyt ważny. Wrócił więc wiosną 1942 roku do Stupina z Uralu i w kwietniu 1942 roku, mimo że Niemcy byli wciąż w rejonie Wiaźmy, zakład wznawia produkcję w miejscu pierwotnym. Natomiast zakład numer 95. Ewakuowany do Wierchnej Saudy. Wznowił tam produkcję. No i te zakłady numer 95, 150, a potem uruchomiono także numer 268. Te zakłady metalurgii lotniczej. One potrzebowały aluminium. I to ciekawe, aluminium pozyskiwano nie tylko w ramach
Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kamil i Norbert omawiają paradoks II wojny światowej, w którym mocarstwo gospodarczo Niemcy przegrało z słabszym Związkiem Radzieckim.
Norbert wyjaśnia, że Związek Radziecki, choć słabszy gospodarczo, miał kluczowe zasoby, takie jak aluminium, które pomogły mu wyprodukować więcej broni niż Niemcy.
Kamil i Norbert omawiają rolę programu Lend-Lease w pomocy Związku Radzieckiemu, w tym w zakresie dostaw surowców i maszyn przemysłowych.
Kamil i Norbert omawiają znaczenie aluminium w produkcji wojskowej, w tym w zakresie produkcji samolotów i czołgów T-34.
Kamil i Norbert przedstawiają historię rozwój przemysłu aluminium w Związku Radzieckim, w tym w zakresie programu industrializacji i budowy zakładów przemysłowych.
Stalin kontynuuje rozwój przemysłu aluminiowego na Uralu, skupiając się na budowie huty aluminium w Kamieńsku Uralskim. Proces jest wolny i spowolniony.
Podczas II wojny światowej produkcja aluminium w Niemcach przewyższa Radzieckiego, co wpływa na rozwój lotnictwa.
Rozkłady ewakuacji i produkcji aluminium, w tym zakłady 95 i 150, a także role huty UAZ w Kamieńsku Uralskim. Analiza źródeł aluminium, w tym wraków samolotów.
Opis dostaw aluminium z Lend-Lease, ich wpływ na produkcję radzieckich samolotów i czołgów, a także analiza potencjału radzieckiego w porównaniu do niemieckiego.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie
🔶PATRONITE.PL🔶
Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie
🔷BUYCOFFEE.TO🔷