Mentionsy Mentionsy
Podcast Wojenne Historie
Podcast Wojenne Historie

Stalin: Dajcie mi aluminium

13.11.2026 ·1 godz 5 min · 9 rozdziałów

Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶⁠PATRONITE.PL⁠🔶Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie🔷⁠BUYCOFFEE.TO⁠🔷

0:45 · Analiza przyczyn zwycięstwa Związku Radzieckiego 3

Specjalny wysłannik prezydenta Roosevelta, William Arville Harriman, on depeszował do Waszyngtonu 10 października 1941 roku. Do prezydenta i do pana Hopkinsa, od Harrimana. W celu jak najszybszego przyspieszenia wszelkich możliwych dostaw przedstawiam poniżej szczegółowy wykaz dodatkowych potrzeb strony radzieckiej. Uważamy, że ich prośby są zasadne i w pełni odpowiadają charakterowi prowadzonej przez nich obrony, którą chcemy wesprzeć. Wiele z tych potrzeb wynika ze zniszczenia elektrowni w Dniepropietrowsku oraz odcięcia Leningradu, co wpłynęło przede wszystkim na produkcję aluminium, stali i stopów żelaza. Strona radziecka dokłada wszelkich starań, aby przenieść maszyny z wymienionych regionów na tereny na wschód od Wołgi oraz na Ural.

Istnieją przesłanki, by sądzić, że im się to uda. Wcześniej informowałem już o konkretnych zobowiązaniach podjętych za pana zgodą. Obecnie przedstawiam kolejne potrzeby, prosząc o ich rozważenie i rekomendację oraz uwzględnienie. Tutaj taka uwaga, Hariman, będący specjalnym przedstawicielem Roosevelta w sprawie Lend-Lease. On najpierw jeździł do Wielkiej Brytanii, załatwiał sprawy Lend-Lease dla Brytyjczyków, a jesienią 1941 roku był przedstawicielem Roosevelta w Moskwie. Rozmawiał z przedstawicielami radzieckimi, rozmawiał osobiście ze Stalinem i właśnie Harriman uważał, że Związek Radziecki może przetrwać niemiecką inwazję, Ale potrzebuje jak najbardziej wsparcia materiałowego. W 1941 roku mieliśmy o tym odcinek dla Patronów.

Tak naprawdę państwem odpowiedzialnym za Lend-Lease względem Związku Radzieckiego, państwem numer jeden, była Wielka Brytania. Amerykanie otworzyli szeroko Wrota zakładów przemysłowych, ktoś powie sakiewkę, dopiero w roku 1942. Wtedy ta pomoc amerykańska stała się dominująca. Wcześniej była to pomoc brytyjska, ale Harriman wysyłając telegram do Roosevelta, on podkreślał, że trzeba natychmiast skierować strumień Nie tylko właśnie w postaci czołgów, samolotów, butów czy jedzenia, ale w postaci surowców niezbędnych do podtrzymania istnienia radzieckiego przemysłu, który co prawda został ewakuowany na wschód, na linię Wołgi, na Ural, na Syberię.

10:36 · Rola programu Lend-Lease 5

Radzieckie samoloty i radzieckie czołgi bezwzględnie potrzebowały chemikaliów, uszlachetniaczy i wreszcie aluminium, które płynęło z Zachodu. I Stalin miał pełną świadomość znaczenia dostaw surowców i maszyn przemysłowych dla ZSRR w kontekście wojennym. Wracając do depeszy Harrimana. Aluminium. Brytyjczycy dostarczyli już 50 tysięcy ton aluminium w sztabach i będą kontynuować dostawy w tempie 2 tysiące ton miesięcznie. Zapotrzebowanie radzieckie wynosi obecnie 4 tysiące ton aluminium w sztabach oraz 500 ton walcowanego dur aluminium miesięcznie. Otrzymaliśmy prośbę o zapewnienie 2 tysięcy ton aluminium w sztabach i 500 ton dur aluminium miesięcznie. Mam nadzieję, że wyrażą panowie na to zgodę, chodzi tu o prezydenta i o Hopkinsa, gdyż radziecki przemysł aluminiowy został poważnie uszkodzony, a materiał ten jest niezbędny do produkcji samolotów.

Zdaję sobie sprawę, że będzie to wymagało pewnego ograniczenia naszych własnych przydziałów wojskowych. Biorąc jednak pod uwagę, że zarówno w Anglii jak i w Rosji ponad 90% aluminium przeznaczone jest na produkcję samolotów, wydaje się, że pewne cięcia w innych naszych potrzebach wojskowych są możliwe do przeprowadzenia bez większego uszczerbu. Tu chodzi o to, że Harriman troszkę w sprzeczności, troszkę w opozycji np. do szefa sztabu US Army, generała Marshalla, uważał, że Amerykanie muszą oddać jak najwięcej, nawet kosztem rozbudowy własnych sił zbrojnych, na rzecz sił zbrojnych innych państw, które dzięki tym dotacjom będą zdolne dalej walczyć z Niemcami. Dzięki temu Amerykanie nie będą musieli przylewać własnej krwi. To w warunkach II wojny światowej Rooseveltowi spracowało w sposób pozytywny w pełni.

No i te decydujące miesiące 1941 roku, to jest dobrze widoczne w tej depeszy Harrimana, wysyłanej z zagrożonej już niemieckimi czołgami Moskwy. Tajfun osiąga swój szczyt, wojska frontów broniących Moskwy giną pod Wiaźmą, a Harriman wysyła do Roosevelta żądanie wysyłajcie wszelkie surowce. Zaczyna od aluminium, bo aluminium jest na liście Stalina na pierwszym miejscu. A potem w tej depeszy Harrimana mamy wszystko. Walcowany mosiądz, miedź, żelazokrzem, żelazochrom, płyty pancerne, stal szybkotnąca, wyroby walcowane, rury, stal nierdzewna. I Harriman jak to wszystko wymienia tysiące ton tego, tysiące tamtego, to wszystko potrzebuje Związek Radziecki?

W tej depeszy pisze dalej tak. Przyczyną jest dostarczania, konieczności dostarczania tych wszystkich surowców, metali, różnego rodzaju półfabrykatów. Harriman pisze tak. Przyczyną jest uszkodzenie lub przeniesienie ważnych zakładów przemysłowych. Pilnie potrzebne są również blachy ocynowane w ilości 4000 ton miesięcznie. Potrzebny jest toluen do 4000 ton miesięcznie. Zapotrzebowanie na obrabiarki wynosi średnio 1200 sztuk miesięcznie. Dopuszczalne w przypadku obrabiarek jest dostarczanie do ZSRR sprzętu używanego pod warunkiem, że znajduje się on w dobrym stanie technicznym. W związku z pilnym rozszerzeniem programu produkcyjnego na Uralu istnieje nagła potrzeba dostarczenia różnego rodzaju wyposażenia przemysłowego, w tym pieców elektrycznych, urządzeń kuźniczych oraz innego sprzętu fabrycznego.

I Harriman kończy tak. Biorąc pod uwagę ogromne poświęcenia, na jakie zdobywają się Brytyjczycy w dostawach Lend-Lease do ZSRR, aby zapewnić szybkie dostawy, z całą stanowczością apeluje o podjęcie wszelkich możliwych kroków w kraju, aby nadać tym materiałom i ich dostawom najwyższy priorytet. W przypadku większości z nich liczy się każdy dzień. Wszystkie powyższe punkty przedstawione przez zespół, brat i inni członkowie mojej misji zyskują pełne i bezwarunkowe poparcie, podpisano Harriman. Chodzi o to, że Roosevelt dostaje w październiku 1941 roku nabiórko informacji od Harrimana. Że Związkowi Radzieckiemu posypał się przemysł, że kluczowe zakłady przemysłu ciężkiego albo zostały ewakuowane i są rozmontowane w wagonach, albo zostały te tereny, gdzie znajdują się kopalnie, huty, elektrownie dostarczające prąd do wielkich zakładów przemysłowych, że to wszystko pochłania Barbarossa, że Rosjanie tracą najcenniejsze tereny Ukrainy Wschodniej, że tracą Donbas, że stracili linię Dniepru, że stracili Dniepropietrowsko.

33:57 · Porównanie produkcji aluminium między Związkiem Radzieckim a Niemcami 1

Nie mają dostaw stopów aluminium. Zakłady z Kuncewa, zakłady nr 95, zostają ewakuowane do Wierchnej Saudy. Zakłady nr 150 też z rejonu Moskwy do Kamieńska Uralskiego, znowu do tego Kamieńska Uralskiego. Tam na miejscu trwa budowa zakładu nr 268, czyli kamieńsko-uralskich zakładów metalurgicznych. Ale w 1941 roku bezpośrednio pod niemiecką okupacją znalazło się 60% przemysłu aluminiowego, a pozostałe 40% to takie miejsca jak Moskwa czy Tichwin, gdzie w ogóle Niemcy przejściowo albo byli, albo prawie doszli jak pod Moskwę. Jesienią 1941 roku staje cały radziecki przemysł aluminiowy. I dlatego Stalin w Moskwie krzyczy do Harrimana. Daj mi aluminium, a będę mógł dalej kontynuować wojnę.

48:41 · Produkcja i ewakuacja zakłady obróbki aluminium 1

Zakład nr 95 przetwarzał stopy aluminium na półprodukty, na komponenty dla przemysłu lotniczego. Lodowy komisarz przemysłu lotniczego Szaruchin jeszcze latem 1941 roku przedstawia Stalinowi notatkę, gdzie pisze, że jak padnie zakład nr 95 pod Moskwą, w Kuncewie padnie cały radziecki przemysł lotniczy. Zapada więc decyzja, że jeżeli Niemcy podejdą pod Moskwę, zakłady numer 95 i 150 trzeba ewakuować do obwodu Swierdłowskiego. Jak już powiedziałem, do Wierchnej Saudy i do Kamieńska Uralskiego, gdzie już powstaje trzeci taki zakład numer 268. I dokładnie w tym samym czasie, kiedy Harriman rozmawia ze Stalinem, Stalin podpisuje dekret ewakuacji zakładów numer 95 i 150 na Ural. Dlatego Stalin jest taki nerwowy w październiku 1941 roku, nie tylko dlatego, że ewakuuje się rząd do Kujbyszewa, nie tylko dlatego, że Niemcy idą na Moskwę, że są już pod Morzajskiem, ale także dlatego, że wie, że moskiewski okręg przemysłowy zaczął ewakuację,

Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.