Stalin: Dajcie mi aluminium

I Harriman kończy tak. Biorąc pod uwagę ogromne poświęcenia, na jakie zdobywają się Brytyjczycy w dostawach Lend-Lease do ZSRR, aby zapewnić szybkie dostawy, z całą stanowczością apeluje o podjęcie wszelkich możliwych kroków w kraju, aby nadać tym materiałom i ich dostawom najwyższy priorytet. W przypadku większości z nich liczy się każdy dzień. Wszystkie powyższe punkty przedstawione przez zespół, brat i inni członkowie mojej misji zyskują pełne i bezwarunkowe poparcie, podpisano Harriman. Chodzi o to, że Roosevelt dostaje w październiku 1941 roku nabiórko informacji od Harrimana. Że Związkowi Radzieckiemu posypał się przemysł, że kluczowe zakłady przemysłu ciężkiego albo zostały ewakuowane i są rozmontowane w wagonach, albo zostały te tereny, gdzie znajdują się kopalnie, huty, elektrownie dostarczające prąd do wielkich zakładów przemysłowych, że to wszystko pochłania Barbarossa, że Rosjanie tracą najcenniejsze tereny Ukrainy Wschodniej, że tracą Donbas, że stracili linię Dniepru, że stracili Dniepropietrowsko.

Że stracili Zaporoże. Pamiętajmy w 1941 roku radziecki przemysł opiera się o Leningrad, Moskwę, zagłębia ukraińskie takie jak Donbas. Ale szczególnie wąskie gardło stanowi aluminium. No ale w ogóle jak ważne wtedy było aluminium w produkcji wojskowej? No i czy nie udawało się go czymś zastąpić? Aluminium to jest metal będący efektem rewolucji przemysłowej, odgrywający dużą rolę od końca XIX wieku. Cechą charakterystyczną różnego rodzaju stopów aluminium jest to, że one mają dobrą wytrzymałość względem swojego ciężaru właściwego. Jest to lekki metal, w związku z czym ten metal znalazł zastosowanie w zupełnie nowej, dwudziestowiecznej gałęzi przemysłowej w lotnictwie.

Zaczyna przygotowania do przyszłej wojny światowej, do dokończenia I wojny światowej. W Związku Radzieckim wszyscy są przekonani, że I wojna światowa jeszcze się nie skończyła, że jest tylko, jak powiedział Foch, zawieszenie na broni na 20 lat. I Stalin rzuca hasło, w 10 lat musimy nadgonić 100 lat zapóźnień technicznych. I skutkiem tego w roku 1931-1932 ruszają procesy budowy zakładów, hut aluminium, zakładów przetwórstwa i one są lokowane na obszarze europejskim. To jest fundamentalne. Stalin zaczyna tą industrializację na obszarze europejskim. Musi się oprzeć na carskich centrach przemysłowych, na Leningradzie, wcześniej Petersburgu, na Moskwie i na Zagłębiu Ukraińskim, na linii Dniepru czy na obszarze Donbasu.

Grupa Armii Południe, marszałka Rundstädta, ona w ciężkich walkach drepcze w kierunku tego Kijowa. Do Kijowa weszli trzy miesiące po rozpoczęciu Barbarossy, to jest bardzo długo. Teoretycznie niemieccy planiści przecież zakładali, że po trzech miesiącach skończy się cała wojna, a oni dopiero po trzech miesiącach zajęli Kijów. Potem dotrą do Stalino, do Doniecka, do Donbasu, do Charkowa, do Mariupola, do serca zakładów metalowych i przemysłu wojskowego ZSRR. Ale dotrą. Jesienią 1941 roku są pod Leningradem, Moskwą, w Charkowie i w Doniecku. Radziecki przemysł zbrojeniowy popada w głęboką zapaść. Wcześniej przygotowane plany ewakuacyjne oraz fakt, że armia niemiecka zagroziła Donbasowi dopiero w czwartym miesiącu wojny pozwalają na stopniową, w miarę udaną ewakuację dużej części zakładów.

Trudno przecenić znaczenie tego sektora dla obronności kraju w czasie wojny. Spoczywała na nim pełna odpowiedzialność za zapewnienie nieprzerwanych dostaw półfabrykatów i komponentów ze stopów aluminium do zakładów produkujących samoloty i silniki. A wszystko to w warunkach dotkliwego niedoboru zarówno zasobów materiałowych, jak i ludzkich. Kiedy niemieckie czołgi podjeżdżały pod Moskwę, pod Leningrad, kiedy znalazły się w Tychwinie albo w Donbasie, w Stalino, w Charkowie. Na wschód, jak powiedziałem, ewakuuje się cały przemysł. Związany z obróbką aluminium. Wszystkie te dazy, wazy, te gzety, zakłady nr 95, 150, wszystko co jest w Europie ucieka na wschód. Ale okazuje się, że nie wszystko jest dobrze przygotowane. Bardzo ciekawy jest przykład zakładu nr 95. Super ważnego dla produkcji lotniczej.