Stalin: Dajcie mi aluminium

Pamiętajmy, Wołga jest rzeką, która jest daleko od centrum Europy, ale to jeszcze są obszary europejskie. I ta ewakuacja, o której ja zresztą wielokrotnie już mówiłem w 1941 roku, ona nie była tylko ewakuacją gdzieś na Syberię, ona była ewakuacją w głąb europejskiej części ZSRR. Ostatecznie centrami produkcji aluminium stają się Wołchow i Dniepropietrowski. Tam już powstają Wołchowska Huta Aluminium i Dnieprowska Huta Aluminium. Pierwsza, ta wołchowska, nazywa się WAZ, a ta w Dniepropiotrowsku, w Dnipro, nazywa się DAS. A więc WAZ i DAS to są zakłady o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa ZSRR. Jednocześnie w pobliżu Moskwy, w Kuncewie, powstaje SMK, zakład numer 95.

I te zakłady w Kuncewie pod Moskwą, zakłady numer 95, one są kluczowe dla produkcji półfabrykatów, półproduktów, wreszcie komponentów. Panele aluminiowe, blachy, rury, rurki. Dlatego, że trzeba posiadać Surowiec, trzeba posiadać złoża boksytów, trzeba posiadać zakłady, które przerobią to na tlenek glinu, na aluminium, ale to jest jeszcze to aluminium pierwotne. Aluminium, które trzeba jeszcze przerobić na określony stop aluminiowy, Wreszcie trzeba to aluminium odpowiednio ukształtować, zamienić te wszystkie komponenty, podzespoły, z których potem będziemy budować silniki czy części do samolotów. A zatem z jednej strony DAS i WAS, a z drugiej strony zakład numer 95,

Budowa uralskiej huty aluminium, tak zwanego UAS, W Kamieńsku Uralskim. Przeciąga się. A to będzie w czasie II Wojny Światowej absolutnie kluczowy punkt na mapie ZSRR. Jest kilka takich punktów na mapie ZSRR w warunkach II Wojny Światowej, że gdyby dosłownie zniknęło pięć wielkich miast, cały przemysł Związku Radzieckiego by odparował. Rosjanie stworzyli bowiem takie potężne huby, takie centra produkcji armat, prochu czy np. aluminium. Ale nie było wtedy jeszcze oczywiście bomby atomowej, nie było, Niemcy nie mieli też lotnictwa strategicznego, żeby razić cele położone już na Uralu. Ale właśnie już w latach 30-tych rusza w Kamieńsku Uralskim budowa trzeciej takiej huty aluminium. Bo DAS i WAS produkują aluminium dla radzieckiego lotnictwa w latach 30-tych, a UAS ma być super hutą zabezpieczającą ZSRR na wypadek nowej wojny światowej.

No wreszcie ten wielki zakład zaczyna powoli, bardzo jeszcze powoli budzić się we wrześniu 1939 roku do życia. Zobaczmy, zdążyli. Czasami Rozstrzygające bitwy II wojny światowej rozegrają się gdzieś poprzez wbicie łopaty w 1933 czy w 1934 roku. Albo przez decyzję, jak Neville Chamberlain, który powiedział w roku 1934, dam wam pieniądze na samoloty, nie dam wam pieniędzy na wojska lądowe angielskiej armii. Albo jak Hitler w roku 1933, który rzucił hasło 5 lat i będziemy mieli Wehrmacht. Tak jak Stalin w 1932-1933 roku mówi, budujemy na Uralu przemysł metalurgiczny. Wtedy zaczyna się przygotowanie do wojny, wtedy mają miejsce rozstrzygające bitwy, chociaż strzelać się zaczną dopiero za parę lat.

Te trzy zakłady, najpierw jeden uruchomiony w latach 30., drugi w roku 40., trzeci w budowie, one mają odpowiadać właśnie za produkcję półproduktów, półfabrykatów, komponentów związanych z metalurgią lotniczą. A zatem mamy najpierw w tym ciągu, w tym procesie, mamy najpierw coś takiego jak TGZ, Huta Tlenku Glinu, potem mamy te DAS, WAS, Hute Aluminium, potem mamy zakład numer 95. I w Związku Radzieckim próbują wyjść z tego wąskiego gardła, budują kolejne zakłady, budują kolejne huty, w tym rozwijają przemysł na Uralu. On dopiero powstaje, on nie jest w pełni wydajny, nie jest w pełni gotowy 22 czerwca 1941 roku. Ale jest w procesie. Te procesy się nie zakończyły.

Można produkować gorsze samoloty z gorszymi silnikami, można produkować samoloty o konstrukcji mieszanej albo zgoła jakieś drewniane płótoloty, ale one nigdy nie będą przecież samolotami porównywalnymi z najnowszymi, w pełni metalowymi maszynami wroga. I jeżeli to będzie walka jeden na jeden, to lotnictwo niemieckie będzie zawsze przeważać radzieckie pod względem jakości wykonania samolotów w warunkach wojny totalnej. W tej wojnie o aluminium, a jak aluminium to przemysł lotniczy, Rosjanie nie mają żadnych szans z Niemcami. Na papierze oczywiście nie mają żadnych szans. Ja powiedziałem, że przed wojną rządzi DAS, WAS i TGZ. Żeby przełamać monopol tych europejskich zakładów, stopniowo na Uralu powstaje UAS, powstaje BAS, czyli ta bogosławska huta aluminium oraz powstaje nowokuźniecka, stalińska huta aluminium.

Czyli w jakim zakresie zakłady europejskie mają być powielone, pomnożone potencjałem uralskim. Ale do 22 czerwca 1941 roku nie zdążyli. W tym momencie zakłady BAS są w budowie. Podobnie kamieńsko-uralskie zakłady metalurgiczne są w budowie. Nowokuźniecka Huta Aluminium jest w budowie. A więc wszystko wisi na Europie, a UAS, który już się uruchamia, jest dopiero na etapie wstępnym. A zatem na Europie, na przemyśle w Europie wisi Armia Czerwona. A 22 czerwca 1941 roku chówce Hitlera ruszają na wschód. I Hitler patrzy na Leningrad. Generałowie patrzą na Moskwę. Niemcy lekceważąco podchodzą do Ukrainy, to znaczy nie jest ona ich głównym celem operacyjnym, mają ją zająć jakby po drodze, jakby obok.

Ale jadą w pustkę. To znaczy to uralskie centrum aluminiowe, ono dopiero się budzi. A te europejskie zakłady padają jeden po drugim. Owszem, wywożą maszyny, inżynierów, robotników, ale nie da się do końca ewakuować huty, a już zupełnie nie da się ewakuować kopalni. Wszystko, co zbudował Stalin cierpieniem milionów obywateli ZSRR w latach 30-tych. TGZ, DAS, WAS, zakłady numer 95, zakłady numer 150. To wszystko trzeba oddać albo wywieźć. W październiku 1941 roku staje TGZ, wcześniej staje DAS, potem staje VAZ. Rosjanie nie mają aluminium. Rosjanie nie mają dostaw półfabrykatów z aluminium.

Nie mają dostaw stopów aluminium. Zakłady z Kuncewa, zakłady nr 95, zostają ewakuowane do Wierchnej Saudy. Zakłady nr 150 też z rejonu Moskwy do Kamieńska Uralskiego, znowu do tego Kamieńska Uralskiego. Tam na miejscu trwa budowa zakładu nr 268, czyli kamieńsko-uralskich zakładów metalurgicznych. Ale w 1941 roku bezpośrednio pod niemiecką okupacją znalazło się 60% przemysłu aluminiowego, a pozostałe 40% to takie miejsca jak Moskwa czy Tichwin, gdzie w ogóle Niemcy przejściowo albo byli, albo prawie doszli jak pod Moskwę. Jesienią 1941 roku staje cały radziecki przemysł aluminiowy. I dlatego Stalin w Moskwie krzyczy do Harrimana. Daj mi aluminium, a będę mógł dalej kontynuować wojnę.