FSO: TAŚMA UTRACONYCH SZANS

Trawniki na zielono, samochody musiały działać. Musiały działać, więc one oczywiście już wcześniej były złożone. Zresztą ten, który pierwszy przejechał, wyjechał z fabryki, wcale jako pierwszy złożony nie był. I to były samochody jeszcze w dużej mierze z tej radzieckiej fabryki przeniesione, rozłożone i złożone jeszcze raz. De facto produkcja Warszawy jako samochodu wytwarzanego w Polsce, no... Powstała wiele lat później, a takim właściwie zupełnie pierwszym wytworem FSO była nie Warszawa, a Syrena. I to w zasadzie do tej pory jedyny samochód, który jest od początku do końca z polskim pomysłem. Syrena też jest dość istotnym samochodem, bo w odróżnieniu od Warszawy

Tak, nadmieńmy, że była projektowana w FSO, produkowana w FSO, no bo część słuchaczy może się teraz obruszyć, że przecież nie ta fabryka. Przez pierwsze lata produkcji auto powstawało w FSO. Syrena zmotoryzowała polską wieś, była samochodem o wiele bardziej łatwiej dostępnym dla zwykłych obywateli. No on już właśnie dla obywateli jakby to był z myślą o tym, żeby... Nadal nie było łatwo ten samochód kupić, natomiast powstała w różnych odmianach. I w 1953 roku pierwszy raz pokazano ten samochód jakby światu na targach poznańskich. W 1957 roku ruszyła produkcja seryjna i tak ten samochód zmotoryzował polską wieś i w tym zmotoryzowaniu udział miał zakład, o którym opowiadamy, czyli nieistniejące dzisiaj już FSO na Żeraniu.

To też w ogóle myślę, że warto choć sekundę się zatrzymać za W 1953 roku samochód pokazano, a wprowadzono do produkcji 4 lata później. To były średnieżne czasy, problem był ze wszystkim. Inżynierowie, może inaczej, energia, która była zgromadzona w dziale badań i rozwoju, była jak energia atomowa. Natomiast w tym dziale, odpowiadając za realizację, to były 4 baterie R20. Nie mieliśmy dostępu do materiałów, surowców. Zresztą, bo ZSRR nie uważało Polski za miejsce, w którym powinno się produkować samochody. Te wszystkie rzeczy były nam utrudniane, natomiast potencjał inżynierów, i o tym chyba w tym momencie możemy zacząć już mówić, był ogromny. W latach pięćdziesiątych czy na początku lat sześćdziesiątych pokazano... To ja bym nawet jeszcze, zobacz, powiedział tak, że w pięćdziesiątym siódmym Syrena, w pięćdziesiątym ósmym Warszawa Pickup,

Więc ta gama zaczyna nam się rozrastać. W 59 naprzeciwko fabryki zostaje zbudowany tor testowy, na którym są... Już nieistniejący dzisiaj. Tak, no dzisiaj już nieistniejący. Kolejne prototypy zaczynają wyjeżdżać i być tam badane. I to jest właśnie ten temat, który jest najciekawszy, ale też, jeśli się na nim pochylić, to najtragiczniejszy w całej historii FSO. To znaczy ile wspaniałych prototypów Tam powstało zaprzepaszczonych. Też warto powiedzieć, że to były czasy socjalizm. Wszystko dla wszystkich. Auta powinny być taniej dostępne dla wszystkich obywateli. Oczywiście była to utopia, natomiast tak to miało wyglądać. Ale tam było też miejsce na projekty marzeń, na projekty aut sportowych. Syrena Sport to jest projekt, którego by się Giugiaro nie powstydził.

Mamy lata 60. Mamy piękny, lekki, sportowy samochód. Oczywiście nie miał szans na to, żeby To było marzenie konkretnych osób, a tutaj dokładnie Cezarego Nawrota, czyli jednego z tych pasjonatów, choćby koło inżyniera pioniera, którzy dawali impuls do rozwoju FSO przez wiele lat i pokazywali, do czego Polacy są zdolni. Z jednej strony mówisz z celu na sport, z drugiej strony Myślę, że nawet w pewien sposób jeszcze ważniejszy, choć dziś niedoceniany projekt, czyli syreny i mikrobus. Vana, który jak dzisiaj w mainstreamie historycznym się przypisuje rozwinięcie vanów dopiero Chryslerowi czy Renault z S-PASem, czyli mówimy o latach 70.

A my jesteśmy 20 lat wcześniej. Jesteśmy w 1930 roku, kiedy ten mikrobus syreny powstaje, jeździ. Zresztą jest takie znane zdjęcie właśnie z tego toru testowego FSO. To wszystko było możliwe, tylko właśnie było możliwe do pewnego etapu. To jest ta tragedia. No tak, bo rzeczywistość była zupełnie inna. Mieliśmy projektować, produkować samochody, a nie je projektować. Stąd powrót do Fiata. Już po śmierci Stalina, więc pewnie było to możliwe i gdzieś tam udało się wynegocjować. Ten powrót do Fiata zresztą też jest związany z kolejnym wspaniałym prototypem, który nigdy nie wyszedł poza fazę kilku jeżdżących egzemplarzy prototypów, czyli Ogara.

Skąd się pojawił Fiat w FSO? Może w ten sposób zacznę, będzie łatwiej. W 65 roku uporczywie szukano następcy dla Warszawy, która była już stara w momencie, kiedy zaczęliśmy ją produkować. I oczywiście można było wykorzystać Syrena 110 chociażby, bardzo ładny sedan, czy Warszawa 210, też bardzo opracowany przez polskich inżynierów pomysł, jak ten samochód unowocześnić i sprawić, żeby on był na czasie. No jednak okazało się, że wygrało zakup licencji. I znowu, nie na nowy samochód. O ile Fiat 125P może był w tamtych czasach powiedzmy na czasie, natomiast silniki, które tam nam sprzedano były... Technicznie pod tym to był samochód jeszcze poprzedniej epoki. Tak, był jeszcze poprzedniej epoki. Znowu zostaliśmy skazani na długie lata. Na produkowanie samochodów, które są już w momencie rozpoczęcia produkcji lekko przestarzałe.

Niestety musieli produkować te mało niezawodne samochody, zazwyczaj oparte na starych konstrukcjach. Próbowali je udoskonalać, próbowali coś tam nam dać bardziej światowego i nowoczesnego. Mieli możliwości jakie mieli, kryzys, centralnie sterowana gospodarka, brak dostępu do surowców. To wszystko zabijało te wielkie ambicje. Z jednej strony tak, trochę z głową w chmurach opowiadamy co mogło być, ale z drugiej strony trzeba zaznaczyć co było. Ja miałem okazję nie tak dawno temu jeździć Syreną z 1981 roku, czyli już też można by powiedzieć ze schyłkowej fazy jej produkcji i muszę przyznać, że to było straszne. To trzeba jakby powiedzieć sobie konkretnie i dosadnie, że stan polskiej motoryzacji na początku lat 80.

To był jakiś trzeci świat totalny. Ten samochód, biorąc pod uwagę, że Opel Corsa tylko trzy lata później wchodził do produkcji, to na tle tego, co reprezentowała sobą Syrena, To była jakaś era przedpotopowa, to była jak jazda samochodem z czasów tuż powojennych, czym de facto Syrena rzeczywiście była. Czy pozycja za kierownicą, czy sposób pracy tego silnika, czy nawet choćby same materiały, z których ten samochód był wykonany, no to było coś abstrakcyjnego tak naprawdę z dzisiejszego punktu widzenia. Sytuacja polskiej motoryzacji, czy FSO, czy FSM, no to było coś trudnego do wyobrażenia dzisiaj. Wracamy do żerania. Wiemy, że produkujemy tego Fiata, z którym designerzy próbują coś robić.