Twierdza Grudziądz 1945

W tym totalitarnym systemie radzieckim i Armii Czerwonej każdy chce pokazać, że coś potrafi, każdy walczy fanatycznie. Nikt nie chce być gorszy od kogoś innego. A mimo to i mając dużą przewagę przede wszystkim w amunicji, w paliwie, w logistyce, no trzeba było tych Niemców dobijać całymi miesiącami. Bitwa o Piłę, o Poznań, o Kostrzyn to są takie przykłady, że nawet zagonieni do twierdzy Niemcy stanowili problem. W Grudziądzu było dokładnie tak samo. Ale w ogóle jak długo trwała ta bitwa o Grudziądz? Trwała bardzo długo. Zaczęła się w trzeciej dekadzie stycznia 1945 roku, przeciągnęła się aż do tego piątego, jeśli chodzi o miasto, szóstego marca, jeśli chodzi o Cytadelę. Grudziądz był zawadą. Grudziądz przeszkadzał dowódcy frontu, drugiego frontu białoruskiego, marszałkowi Rokosowskiemu.

No a jeżeli front przyjdzie ze wschodu, no to jakaś niemiecka dywizja cofająca się z tego wschodu może stać się garnizonem miasta. I tak dokładnie będzie w 1945 roku. Latem i jesienią 1944 roku front dociera do Narwi. Wojska I i II Frontu Białoruskiego przygotowują się z pozycji Narwi do uderzenia np. na obszar północnego Mazowsza w armii Mazur. Ostatecznie ten kierunek natarcia z linii Narwi, ujścia Narwi z rejonu Pułtuska zostaje powierzony II Frontowi Białoruskiemu marszałka Konstantego Rokosowskiego. Rokosowski jest wściekły jesienią 1944 roku, jak dostał dowództwo II Frontu Białoruskiego. To był w ogóle obszar na północ od Warszawy odpowiedzialności I Frontu Białoruskiego i on dowodził tym frontem.

To był front, który walczył o Warszawę, który walczył na kierunku radomskim, a docelowo na kierunku berlińskim. Spod Warszawy miała iść ofensywa na Berlin. A więc... Rokosowski przesunięty został bardziej na północ, a pierwszy front białoruski objął Żukow. Żukow chce zdobyć Berlin, więc przejmuje pierwszy front białoruski z linii Wisły koło Warszawy w kierunku na Radom, Sochaczew, a potem w kierunku na Poznań, wreszcie w kierunku na Kostrzyn. Żukow chce iść na Berlin. Rokosowski ma mu pomagać, osłaniając jego prawą, północną flankę. Wojska II Frontu Białoruskiego z ujścia linii Narwi z rejonu Pułtuska m.in. ruszyć mają równolegle z Żukowem, ale na północnym brzegu Wisły. Mają nacierać w kierunku na Grudziądz, m.in. na Malbork, sforsować Wisłę między Bydgoszczą,

Na północ od Bydgoszczy, właśnie w rejonie Grudziądza, mają sforsować ją. Na północ od Grudziądza Rokossowski ma przeprawić swoje wojska w dalszym marszu na Pomorze i w ogóle nacierać dalej na zachód, aby cały czas osłaniać Żukowa. A więc Rokossowski powinien myśleć o Szczecinie, idąc spod Pułtuska swoimi armiami, między innymi zdobywając po drodze Grudziądz, czy Toruń, ma dotrzeć aż do Szczecina. Podczas gdy Żukow będzie się kierował w kierunku na Berlin. Pierwotnie Żukow rozrysowuje plan dojścia do Poznania, ale oczywistym jest, że dalsze działania mają być skierowane gwałtownie na zachód w kierunku Odry. Dlatego Rosjanie zdobycie Prus Wschodnich powierzają przede wszystkim III Frontowi Białoruskiemu. I w połowie stycznia 1945 r. rusza ta wielka ofensywa.

Grudziądz jest w obronie 27 Korpusu Niemieckiego generała Falcmana. Dla Rosjan nie Grudziądz jest najważniejszy, tylko taka miejscowość Szynych na południe od niego nad Wisłą. Od nazwy tej miejscowości mówimy o przyczółku w Szynychu czy pod Szynychem. To właśnie tam 26, a właściwie w nocy z 26 na 27 stycznia czołowe dywizje 65 Armii forsują Wisłę, realizując pierwotną wytyczną natarcia dalej na zachód. Bardziej na południu 70 Armia też forsuje Wisłę. Podczas gdy Niemcy grupują się w Grudziądzu, w Toruniu, Rosjanie i my jesteśmy w Bydgoszczy i na zachodnim brzegu Wisły. Część radzieckich wojsk Rokossowskiego, aby pomóc III Frontowi Białoruskiemu, skierowała się ku zalewowi Wiślanemu. Radzieckie czołgi 5 Armii Pancernej Gwardii docierają do Elbląga.

Także o tym kiedyś już rozmawialiśmy. Ale Rokossowski ma problem. Jednocześnie naciera na zachód, na północny zachód i musi walczyć frontem także na północny wschód z wojskami niemieckimi wciąż obecnymi w Prusach Wschodnich, bo III Front Białoruski sobie tak dobrze nie radzi. Ale na razie najważniejsza jest Wisła. Niech 65. Armia, część II Armii Uderzeniowej i 70. Armia niech forsują Wisłę. Niech obchodzą Grudziądz od północy i od południa. Niech tworzą przyczółki na rzece. 27, 28, 29 stycznia duża część 65 Armii i kilka dywizji jest już na zachodnim brzegu Wisły na południe od Grudziądza. Powstają pierwsze mosty pontonowe, a 29 stycznia pierwsze mosty na Wiśle, po których można przetaczać czołgi. Próba blokady przyczółka na południe od Grudziądza przez elementy II Armii, 542 Dywizję Grenadierów, 252 Dywizję Piechoty, no są mało efektywne.

Nacierają na północ, północny zachód. Uciekają w kierunku Wisły, tak między Bydgoszczą a Grudziądzem. Zamieszanie związane z tym wędrującym kotłem w pierwszym tygodniu lutego sprawia, że Rosjanie muszą walczyć na wszystkich kierunkach jednocześnie. Bronić przyczółków na zachodnim brzegu Wisły i walczyć z Niemcami, którzy wyszli z Torunia na wschodnim brzegu Wisły. Część Niemców przebije się przez Wisłę, dotrze do swoich, część zginie w walce z 70 i 65 armią przeciwnika. Ale tak czy inaczej pierwszy tydzień lutego to jest niespodziewane przejęcie inicjatywy przez Niemców, którzy po prostu działają na tyłach Drugiego Frontu Białoruskiego. Rokosowski tak czy inaczej musi się w końcu przegrupować, pokonać, zniszczyć wędrujący kocioł, utworzyć silne przyczółki, rozbudowane przyczółki na zachodnim brzegu Wisły.

Bogata ikonografia pokazuje Grudziądz wiosną 1945 roku jako morze ruin, po ciężkiej, krwawej walce, przede wszystkim stoczonej między 15-16 lutego a 5 marca 1945. Część budynków stała, ale stały frontony, stały ściany, nie było dachów, nie było nic w środku. Jak napisali polscy urzędnicy przejmujący to miasto z rąk Armii Czerwonej, miasto zostało kompletnie zdemolowane i okradzione. Ale razem z upadkiem Cytadeli, tej Cytadeli, która nazywana była Feste Kurbir, symbolicznie zakończyła się też ta niemiecka, raczej pruska, brandenburska historia Grudziądza. Niemcy, tak jak w czasach napoleońskich, walczyli o Grudziądz fanatycznie, ale tym razem zostali zmiażdżeni.