Twierdza Grudziądz 1945

A zatem rdzeń państwa brandenburskiego w rozumieniu jego rozwoju, w dojściu do czegoś, co nazwano potem Królestwem Prus, związany był z konfrontacją z nami, z Polakami, ze spychaniem nas z tych obszarów, z obszaru bałtyckiego, I dla Niemiec Prusy to było to państwo, które uczyniło z Niemiec państwo zjednoczone, uczyniło cesarstwo, uczyniło drugą rzeszę. W związku z czym Niemcy w XIX wieku uczelni byli czci dla historii armii pruskiej, dla hitlerowców, dla hitleryzmu, dla narodowego socjalizmu. Bardzo ważna była spuścizna Prus. A jak spuścizna Prus, to na przykład wojny napoleońskie. Jak wojny napoleońskie, to Gneisenau, to Scharnhorst. Tak nazwano pierwsze pancerniki Kriegsmarine. Nie Bismarck, nie Tyrpitz, ale właśnie Gneisenau i Scharnhorst.

A jak Gneisenau, Scharnhorst, wojny napoleońskie, to legendarna obrona Kołobrzegu i między innymi oblężenie Gdańska i wreszcie Bitwa o Grudziądz. Nam to dzisiaj umyka, że w 1945 roku Hitler obserwował na własne oczy zmierzch bogów, własnych bogów, własnych wyobrażeń o Niemczech. Obrona twierdzy Kostrzyn, bitwa o Kołobrzeg, bitwa o Gdańsk, miasto symbolicznie od którego zaczęła się II wojna światowa. Wreszcie oblężenie i upadek Grudziądza. Twierdze takie jak Grudziądz, twierdze takie jak Kołobrzeg, one miały pokazywać upór i zwycięstwo pomimo beznadziejnej sytuacji. Napoleon pokonał Prusy w 1807 roku, ale twierdze nie dały się pokonać.

Więc Hitler nawzwiązywał do twierdz, do tej idei twardego oporu w warunkach beznadziejności, bo potem przyjdzie lepszy moment. Dla Niemiec bitwy o Grudziądz, Gdańsk, Kołobrzeg i Kostrzyn. Dla hitlerowców, dla narodowego socjalizmu one miały znaczenie symboliczne, pokazywały, że giną, że ich idea siły woli nad człowieka i przestrzeni życiowej na wschodzie kończy się ostateczną klęską. No i dzisiaj z perspektywy tylu lat pamiętamy dobrze o walkach o Gdańsk, bo dla nas, dla Polaków Westerplatte, Poczta Polska, żądania Hitlera z 1939 roku to przebija się do naszej powszechnej świadomości. Pamiętamy mimo wszystko także szturm Kołobrzegu w wykonaniu Wojska Polskiego, bo szturmowało Wojsko Polskie.

Mniej już może kojarzymy Bitwę o Kostrzyn, która tak ważna była w marcu 1945 roku dla Hitlera, A jeszcze mniej być może kojarzymy niezwykle złożoną bitwę o Grudziądz. Fascynującą na swój sposób, ale ponurą. Bo dla miasta, dla substancji miejskiej tego miasta, ta bitwa oznaczała katastrofę. A musiała oznaczać katastrofę, bo jeżeli my mamy na przykład radzieckie kroniki filmowe, w których widzimy jak gąsienicowe, w sensie na atrakcji gąsienicowej, potężne radzieckie chałbice B-4 o kaliber 203 mm strzałami na wprost rozwalają kolejne pozycje obronne Niemców w Berlinie. To jest taki ikoniczny obraz. Katiusze na ulicach Berlina z salwami wysyłane w kierunku jeszcze brojących się Niemców i potężne haubice 203 mm na gąsienicach strzelające na wprost w kierunku schronów kamień z Berlina.

Ale od strony wojskowej dla Niemców Grudziądz miał duże znaczenie? W latach 1939-1944 Grudziądz jest na dalekich tyłach podbijającego Europę Wehrmachtu. Był ważny w 1941 roku. Przez ten most kolejowy w Grudziądzu przechodziły każdego dnia kolejne składy wiozące wojska niemieckie do rozwinięcia się w ramach operacji Barbarossa. Potem w 1941, 1942, 1943, 1944 roku przechodziły tysiące transportów wiozących amunicję, uzupełnienia i nowe jednostki. Latem 1944 roku zagrożone są już jednak Prusy Wschodnie. I nowy szef Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych, Heinz Guderian, nakazuje budowę całej sieci linii obronnych między Wisłą a Odrą. Hitler jeszcze w marcu rzucił hasło miast-twierdz.

Jego wojska ruszają w kierunku Poznania, Bydgoszczy z niesamowitą prędkością. Tak szybko nacierają na zachód, że nie zauważają części Niemców, którzy równolegle w ramach wędrujących kotłów wycofują się na zachód obok nich. Żukow tak pędzi na zachód, że nie dobija całych dywizji przeciwnika. Jak 73 Dywizji Piechoty, która uciekła do Torunia spod Warszawy. Oddziały niemieckie spod Warki. 251 Dywizja, 337 Dywizja Grenadierów. Szczątki tych jednostek, a czasami całe półki znajdziemy po paru dniach na północ od Bydgoszczy. Żukow walczy tak, jak chciał Hitler w Barbarossie. Aby nie oglądać się na skrzydła, tylko przeć do przodu. Że potem ktoś dobije tych maruderów przeciwnika odciętych na tyłach. Ale tu, na dobrej sieci drogowej, Kujaw i Pomorza, Niemcy, znający dobrze też i teren, bardzo szybko i sprawnie wycofują się na zachód.