Polacy i Czesi. Dwie drogi, jeden finał

U nas Piłsudski porzucił państwa centralne, u nas na plan pierwszy wysunęli się tacy politycy jak Dmowski czy Paderewski, natomiast w Czechach takim politykiem symbolizującym drogę na niepodległości był Tomasz Masaryk, nazywany w Czechach ojcem niepodległości. No i Czesi, podobnie jak my, oparli się w dużej mierze na Francji. W 1918 roku Czesi opowiedzieli się po stronie zwycięskich państw. Antanty mieli, tak jak my, swoje wojska na obszarze Rosji, którą to Rosję ogarnął zamęt rewolucji i wojny domowej. Korpus Czechosłowacki, właśnie Korpus Czechosłowacki, odegrał bardzo dużą rolę w tej wojnie domowej. Potem został z Rosji ewakuowany. Czesi tworzyli swoje wojska także we Francji z myślą o walkach na froncie zachodnim, podobnie jak u nas niezwykle istotną rolę odgrywała błękitna armia generała Hellera, także tworzona przecież na obszarze Francji.

Kiedy Piłsudski w roku 1926 dokonał zamachu stanu, dokonał przejęcia władzy siłą, no to zaczął rozluźniać ten układ z Francją, natomiast Czechosłowacja była przez cały okres międzywojenny wiernym sojusznikiem Paryża. Tak jak my, tak i Czesi mieli odgrywać we francuskim systemie bezpieczeństwa europejskiego bardzo ważną rolę, ale Czesi odgrywali inną rolę niż my. My najpierw w 1918-1920 roku otrzymaliśmy od Francji olbrzymią pomoc materiałową pozwalającą na stworzenie Wojska Polskiego. A potem w roku 1921 zawarliśmy, jak wspomniałem, sojusz wojskowy z Francją, gdzie naszym zasadniczym zadaniem było szachowanie.

To znaczy Masaryk podchodził do nas dokładnie tak samo, jak Piłsudski podchodził do Rosji bolszewickiej. Najlepiej rozbić bolszewicką Rosję, aby ona nie stała się potężna, A jak nie, no to wyrwać je jak najwięcej, mówił Piłsudski. A Masaryk mówił, należy dążyć do rozbicia Polski, bo jeżeli stanie się zbyt potężna, to może zagrodzić naszej niepodległości. I miał rację w kontekście 1938 roku, ale sam na nas napadł, można tak powiedzieć wcześniej. A jeżeli nie da się jej rozbić, to jest Polski, to osłabić ją należy jak najmocniej. I państwem, które próbowało pogodzić te zwaśnione strony, byli Francuzi, którzy przecież de facto mieli olbrzymi wpływ i na decyzje w Warszawie i w Pradze. Ale Francuzi zdołali wyhamować wzajemne antagonizmy, osłabić je, ale nie zdołali ich całkowicie wyciszyć.

U nas demokracja stopniowo zanikała. W roku 1926 Piłsudski dokonał zamachu stanu, Stopniowo w ostatnich latach Piłsudskiego i po jego śmierci, czyli przez całe lata 30., w ogóle w Polsce demokracja została zanegowana, wprowadzono autorytaryzm. Natomiast Czesi chełpili się tym, że są państwem demokratycznym, czyli że różnego rodzaju prądy, poglądy i myśli polityczne funkcjonowały u nich. Nie stawiali tak bardzo na pogląd nacjonalistyczny, wręcz kontrolowali go w stosunku do naszej idei nacjonalistycznej. Komunistyczna partia w Czechach funkcjonowała, funkcjonowała tam demokracja. To powodowało, że my i Czesi coraz bardziej różniliśmy się od siebie w wymiarze tym takim politycznym i po części społecznym.

Mimo tych objawów polityka czeska nie odchodzi ani na krok od swych tradycyjnych założeń, a mianowicie z jednej strony opiera się na gwarancjach francuskich, Z drugiej strony ciąży zawsze ku Rosji, widząc w niej dla siebie stałe oparcie i marząc o wspólnej granicy z Rosją przez Małopolskę Wschodnią. I dalej według Śmigłego. Po przyjściu do władzy Hitlera, kiedy marszałek Piłsudski opukuje Europę, to znaczy bada, sprawdza, aby zorientować się, gdzie są siły, które byłyby skłonne do wspólnego działania z Polską, Benesz nie zmienia swego stanowiska, mimo wyraźnej skłonności ze strony polskiej. Na przeszkodzie stały tutaj dwie sprawy, zasadniczo inny stosunek do Rosji, tradycyjnego wroga Polski, zawsze ewentualnego sprzymierzeńca Czech oraz sprawa mniejszości polskiej w Czechach, której wynarodowianie leżało w zasadach czeskiej polityki wewnętrznej.

Tylko my jesteśmy już w dużej mierze rozmytym francuskim aliantem, bo boimy się, jak słusznie śmigły zauważa śmiertelnie Związku Radzieckiego, Rosji jako państwa i bolszewików komunizmu jako idei. Czesi się nie boją i Francuzi się nie boją. Oni chcą zbudować międzynarodowy układ sojuszy antyniemieckich, podczas gdy my chcemy tylko być tym najważniejszym sojusznikiem Francji, a tak naprawdę chcemy grać na siebie. I to Francuzi podejmują w 1934 roku działania, które nie chcąc, to nie był ich zamysł, prowadzą do głębokiej antagonizacji Polski i Czechosłowacji, własnych sojuszników. Oto bowiem na początku maja 1935 roku, czyli dokładnie w tym samym prawie czasie, co umiera Piłsudski, zostaje zawarty układ francusko-radziecki.