Polacy i Czesi. Dwie drogi, jeden finał

No i to od razu skazywało nas na kurs kolizyjny, wzajemny kurs kolizyjny. Dlatego, że jeszcze doświadczenia XIX-wieczne i mentalność XIX-wieczna zarówno Czechów jak i nas powodowała, że wzajemnie nie przepadaliśmy za sobą. My uważaliśmy Czechosłowację potem za państwo sezonowe, a Czechosłowacy, a zwłaszcza czescy politycy na czele z Tomaszem Masarykiem i ministrem spraw zagranicznych, wieloletnim ministrem spraw zagranicznych Edwardem Beneszem uważali nas za państwo sezonowe. A czy Masaryk dopuszczał jakąś możliwość porozumienia z Polską? On nas nie lubił. Był polakofobem, ponieważ uważał, że mamy mentalność imperialną. Że nie ma między nami a Rosjanami w tym sensie różnicy, że my jesteśmy biedni, bo jesteśmy pod ich butem, ale gdyby się role odwróciły, to byśmy traktowali tą drugą stroną dokładnie tak samo.

Polska będąca w stanie wojny z Rosją dąży do ugody i zmuszona jest przyjąć jako granicę rzekę Olzę, Sam Masaryk przekonany jest wtedy, że Polska wojny 1920 roku z Rosją nie wygra. Że jest tylko państwem sezonowym i że wiązać się z nią zbytnio nie warto, zwłaszcza gdy się ma za sprzymierzeńca Francję, małą Ententę i duże możliwości porozumienia się z Rosją pod auspicjami Francji, co oczywiście odbyć się mogło tylko kosztem Polski. Ta polityka początkowo Masaryka, a później Benesza zaciążyła nad stosunkami polsko-czeskimi. Tutaj śmigły odnosi się do tego, że Tomasz Masaryk, on był prezydentem aż do roku 1935.

On nadawał ton czeskiej polityce, polityce także międzynarodowej, między 1918 a aż 1935 rokiem. A potem zastąpił go Edward Benesz, do roku 1935, jak powiedziałam, minister spraw zagranicznych, a potem prezydent Czechosłowacji. I zarówno Masaryk jak i Benesz prowadzili politykę wyraźnie nam niechętną. Ta polityka chociażby charakteryzowała się tym, że w Czechach podjęto próbę wynaradawiania Polaków, to znaczy starano się ograniczać prawa i tożsamość polskiej mniejszości na wspomnianym Śląsku Cieszyńskim. To budziło antagonizm i wywoływało nasz opór. Nasz Oddział II Wywiadowczy Sztabu Głównego w odpowiedzi na koncepcję wynaradowiania czy agresywnej polityki czeskiej na obszarach mniejszości polskiej, no instalował na przykład komórki wywrotowe, komórki sabotażowe, których na przykład celem w połowie lat 30. było wysadzanie czeskich pomników czy niszczenie czeskiej symboliki narodowej na obszarach Śląska Cieszyńskiego.

A więc obie strony grały twardo i obie strony nie grały specjalnie na porozumienie, ale dalej śmigły. Na terenie Ligi Narodów Benesz przez dłuższy czas ma lepszą pozycję niż Polska, a na wewnątrz Czesi prowadzą wynaradawiającą politykę w stosunku do Polaków na Zaolziu. Ponadto Iredenta Ukraińska znajduje dla siebie wygodny azyl w Czechach, skąd prowadzi swoją działalność na terenie Polski. W Pradze istnieje Uniwersytet Ukraiński, mniej dla nauki, a bardziej jako schronienie dla ruchu ukraińskiego i antypolskiego. Od czasu do czasu Polska posyła noty, ale otrzymuje odpowiedzi więcej niż niewystarczające. Tym niemniej przed 1930 rokiem, twierdzi Śmigły, i jeszcze później ze strony polskiej zostały poczynione próby nawiązania bliższych stosunków. Próby te trafiały na życzliwy grunt w armii czeskiej, a katastrofa Żwirki i Wigury dała okazję do bardzo serdecznej manifestacji ze strony tej armii.

Mimo tych objawów polityka czeska nie odchodzi ani na krok od swych tradycyjnych założeń, a mianowicie z jednej strony opiera się na gwarancjach francuskich, Z drugiej strony ciąży zawsze ku Rosji, widząc w niej dla siebie stałe oparcie i marząc o wspólnej granicy z Rosją przez Małopolskę Wschodnią. I dalej według Śmigłego. Po przyjściu do władzy Hitlera, kiedy marszałek Piłsudski opukuje Europę, to znaczy bada, sprawdza, aby zorientować się, gdzie są siły, które byłyby skłonne do wspólnego działania z Polską, Benesz nie zmienia swego stanowiska, mimo wyraźnej skłonności ze strony polskiej. Na przeszkodzie stały tutaj dwie sprawy, zasadniczo inny stosunek do Rosji, tradycyjnego wroga Polski, zawsze ewentualnego sprzymierzeńca Czech oraz sprawa mniejszości polskiej w Czechach, której wynarodowianie leżało w zasadach czeskiej polityki wewnętrznej.

I ten układ radziecko-czeski z maja 1935 roku, on się Czechom na nic nie przydał we wrześniu 1938 roku ze względu także na naszą postawę i ze względu na słabość mocarstw zachodnich. Ze względu na to, że mocarstwa zachodnie, patrz Wielka Brytania, chciały uniknąć wojny kosztem francuskiego sojusznika i tak naprawdę doprowadziły do rozpadu zupełnie francuskiego systemu sojuszy w Europie. No ale ten układ czesko-radziecki z 16 maja 1935 roku był pierwszym z całego szeregu układów, które Benesz będzie podpisywał ze Stalinem. Polacy i Czesi.

Stalin zaczyna montować już nowy marionetkowy rząd komunistyczny Polski w roku 1943 w Moskwie, podczas gdy nie musi budować żadnego marionetkowego rządu czeskiego, ma dobre układy z rządem Benesza jako prezydenta i ma zinfiltrowany rząd czeski przez radziecki wywiad. Dlatego, że Stalin ma nie tylko takich ludzi jak stary Czeski doświadczony komunista Klement Gottwald, ale on też może liczyć na takich ludzi jak Zdenek Fierlinger, ambasador czeski w Moskwie, szykowany po pokonaniu Niemców na premiera, który jest według wielu opinii historyków jednocześnie radzieckim agentem. Ale Edward Benesz nie ma problemu ze współpracą ze Stalinem. I w grudniu 1943 roku

I to Moskwa narzuca kolejne rozwiązania polityczne w, jakby na to nie patrzeć, demokratycznym systemie państwa czechosłowackiego, tego państwa, które ma się odrodzić. Znaczy tej demokracji w tej demokracji jest coraz mniej i kiedy ostatecznie w roku 1945 Armia Czerwona razem z wojskami czechosłowackimi, czy polskimi też, Zajmuje obszar całej Czechosłowacji, kiedy Niemcy zostają pobici, kiedy 16 maja 1945 roku Benesz przyjeżdża do Pragi, kiedy zostaje ogłoszona Trzecia Republika. To nie ma już powrotu do takiej Czechosłowacji z 1937 czy nawet z 1938 roku. Polacy i Czesi.

Mimo, że prezydent Benesz obejmuje ponownie władzę w Czechach, w 38 roku wyjechał, w 45 roku powraca jako bohater narodowy, no to mimo, że armia amerykańska stacjonuje na obszarze Czechosłowacji, w Pilźnie, na granicy zachodniej mamy armię amerykańską. Więc tam ta sytuacja jest przecież w teorii zupełnie inna niż u nas. Całe nasze terytorium zajęła Armia Czerwona i narzuciła nam rząd komunistyczny, zaakceptowany przez Zachód latem 45 roku jako rząd jedności narodowej, połączone rządy, tak zwany rząd lubelski z londyńskim. To w Czechach jest nieco inaczej, ale tam również demokracja jest reglementowana. Tam również tak naprawdę tak zwana Czeska Rada Narodowa wyznacza jakie partie w ogóle mają prawo funkcjonować w Czechosłowacji, a jakie nie.

Że państwo czeskie odzyskuje Czechosłowację staje się de facto państwem niepodległym, niezależnym i samodzielnym bez teoretycznego wpływu mocarstw. Ale rządzą już w Czechosłowacji siły podległe w dużej mierze Moskwie. I w 1946 roku mają miejsce wybory, gdzie komuniści zdobywają dosyć silną pozycję, gdzie Clement Gottwald w 1946 roku, czyli komunista drogą demokratycznych, ale nie do końca demokratycznych wyborów, zostaje premierem, Benesz jest prezydentem. I w roku 1946 widzimy stopniowo odchodzenie czechosłowackiej polityki od porozumienia z Zachodem. Wyraźne faworyzowanie strony radzieckiej. W roku 1947 Stalin dokręca śrubę, nakazuje czeskim komunistom przygotować się do pełnego przejęcia władzy.

No i to skutkuje zamachem stanu z lutego 1948 roku, kiedy czescy komuniści dokonują pełnego przejęcia władzy, kiedy mamy już w Czechosłowacji prawdziwy, brutalny stalinizm. Kiedy ludzie umierają po procesach pokazowych politycznych. Ale to nie jest tak, że komuniści nagle i z niczego zdobyli władzę, że ta władza została tam przyniesiona na radzieckich bagnetach. Bo owszem, została przyniesiona na radzieckich bagnetach, ale w dużej mierze za zgodą czołowych polityków i sił politycznych w samej Czechosłowacji. Że oczywiście, no koniec końców Benesz zrozumiał, Że został oszukany. Benesz zrozumiał, że jego kraj został po raz kolejny uciemiężony w tym 1948 roku.

Że nie ma już Czechosłowacji, Masaryka i Benesza. Że jest Czechosłowacja, Godwalta i Fierlingera. Że dobre relacje z ZSRR, że układ o przyjaźni podpisany w Moskwie w grudniu 1943 roku był tak naprawdę wstępem do zniewolenia. Niezależnie od tego, czy się ze Stalinem utrzymywało dobre stosunki czy złe, to Stalin tak czy inaczej zwasalizował i podporządkował sobie państwo. Średnie państwo w Europie Środkowo-Wschodniej w swojej strefie wpływów. Czyli my mieliśmy zupełnie inny stosunek do Związku Radzieckiego, Czesi mieli zupełnie inny, a skończyli dokładnie tak samo. Skończyli tak samo, ponieważ mocarstwo wzięło, co mogło sobie wziąć, a było to mocarstwo imperialistyczne, mocarstwo totalitarne, na czele którego stał tyran, ludobójca, więc była to poniekąd naturalna konsekwencja.