Polacy i Czesi. Dwie drogi, jeden finał

U nas Piłsudski porzucił państwa centralne, u nas na plan pierwszy wysunęli się tacy politycy jak Dmowski czy Paderewski, natomiast w Czechach takim politykiem symbolizującym drogę na niepodległości był Tomasz Masaryk, nazywany w Czechach ojcem niepodległości. No i Czesi, podobnie jak my, oparli się w dużej mierze na Francji. W 1918 roku Czesi opowiedzieli się po stronie zwycięskich państw. Antanty mieli, tak jak my, swoje wojska na obszarze Rosji, którą to Rosję ogarnął zamęt rewolucji i wojny domowej. Korpus Czechosłowacki, właśnie Korpus Czechosłowacki, odegrał bardzo dużą rolę w tej wojnie domowej. Potem został z Rosji ewakuowany. Czesi tworzyli swoje wojska także we Francji z myślą o walkach na froncie zachodnim, podobnie jak u nas niezwykle istotną rolę odgrywała błękitna armia generała Hellera, także tworzona przecież na obszarze Francji.

No i to od razu skazywało nas na kurs kolizyjny, wzajemny kurs kolizyjny. Dlatego, że jeszcze doświadczenia XIX-wieczne i mentalność XIX-wieczna zarówno Czechów jak i nas powodowała, że wzajemnie nie przepadaliśmy za sobą. My uważaliśmy Czechosłowację potem za państwo sezonowe, a Czechosłowacy, a zwłaszcza czescy politycy na czele z Tomaszem Masarykiem i ministrem spraw zagranicznych, wieloletnim ministrem spraw zagranicznych Edwardem Beneszem uważali nas za państwo sezonowe. A czy Masaryk dopuszczał jakąś możliwość porozumienia z Polską? On nas nie lubił. Był polakofobem, ponieważ uważał, że mamy mentalność imperialną. Że nie ma między nami a Rosjanami w tym sensie różnicy, że my jesteśmy biedni, bo jesteśmy pod ich butem, ale gdyby się role odwróciły, to byśmy traktowali tą drugą stroną dokładnie tak samo.

Uważał, że polskie ambicje odzyskania dawnych wpływów, dawnej pozycji Rzeczypospolitej będą zagrażały interesom Czechosłowacji. Mieliśmy z Czechami spory graniczne o na przykład Śląsk Cieszyński i Masaryk nie wahał się sięgnąć po argument siły, a nie po siłę argumentu, czyli po prostu Czesi na nas napadli w sposób lokalny w roku 1919 i czeska dyplomacja niezwykle nam szkodziła w roku 1920, kiedy my zmagaliśmy się z bolszewicką nawałą. Te lata 18 jeszcze, ale 1919 i 1920, walka o granice, kwestie Śląska Cieszyńskiego, niezwykle zatruły relacje wzajemne.

To znaczy Masaryk podchodził do nas dokładnie tak samo, jak Piłsudski podchodził do Rosji bolszewickiej. Najlepiej rozbić bolszewicką Rosję, aby ona nie stała się potężna, A jak nie, no to wyrwać je jak najwięcej, mówił Piłsudski. A Masaryk mówił, należy dążyć do rozbicia Polski, bo jeżeli stanie się zbyt potężna, to może zagrodzić naszej niepodległości. I miał rację w kontekście 1938 roku, ale sam na nas napadł, można tak powiedzieć wcześniej. A jeżeli nie da się jej rozbić, to jest Polski, to osłabić ją należy jak najmocniej. I państwem, które próbowało pogodzić te zwaśnione strony, byli Francuzi, którzy przecież de facto mieli olbrzymi wpływ i na decyzje w Warszawie i w Pradze. Ale Francuzi zdołali wyhamować wzajemne antagonizmy, osłabić je, ale nie zdołali ich całkowicie wyciszyć.

I rzeczywiście wielu czeskich polityków, przede wszystkim ten najważniejszy, Tomasz Masaryk, oni uważali się za może nie tyle co lepszych. Co za bardziej zachodnich, o ile np. kadra Armii Czechosłowackiej była jednak co do zasady przyjaźnie nastawiona do Wojska Polskiego. O tyle czołowi czescy politycy nie. No i Śmigły w roku 1941 pisał jeszcze coś takiego. Tendencje te zarysowują się bardzo wyraźnie już w czasie konferencji pokojowej w Wersalu, gdzie Czesi zdobywają sobie duży wpływ kosztem Polski. Dość wspomnieć o chęci zagarnięcia całego Śląska Cieszyńskiego, a gdy się to nie udaje, wyznaczony zostaje plebiscyt. W styczniu 1919 roku Czesi napadają podstępnie na wschodnią część Śląska Cieszyńskiego, zapędzając się aż pod Skoczów.

Polska będąca w stanie wojny z Rosją dąży do ugody i zmuszona jest przyjąć jako granicę rzekę Olzę, Sam Masaryk przekonany jest wtedy, że Polska wojny 1920 roku z Rosją nie wygra. Że jest tylko państwem sezonowym i że wiązać się z nią zbytnio nie warto, zwłaszcza gdy się ma za sprzymierzeńca Francję, małą Ententę i duże możliwości porozumienia się z Rosją pod auspicjami Francji, co oczywiście odbyć się mogło tylko kosztem Polski. Ta polityka początkowo Masaryka, a później Benesza zaciążyła nad stosunkami polsko-czeskimi. Tutaj śmigły odnosi się do tego, że Tomasz Masaryk, on był prezydentem aż do roku 1935.

On nadawał ton czeskiej polityce, polityce także międzynarodowej, między 1918 a aż 1935 rokiem. A potem zastąpił go Edward Benesz, do roku 1935, jak powiedziałam, minister spraw zagranicznych, a potem prezydent Czechosłowacji. I zarówno Masaryk jak i Benesz prowadzili politykę wyraźnie nam niechętną. Ta polityka chociażby charakteryzowała się tym, że w Czechach podjęto próbę wynaradawiania Polaków, to znaczy starano się ograniczać prawa i tożsamość polskiej mniejszości na wspomnianym Śląsku Cieszyńskim. To budziło antagonizm i wywoływało nasz opór. Nasz Oddział II Wywiadowczy Sztabu Głównego w odpowiedzi na koncepcję wynaradowiania czy agresywnej polityki czeskiej na obszarach mniejszości polskiej, no instalował na przykład komórki wywrotowe, komórki sabotażowe, których na przykład celem w połowie lat 30. było wysadzanie czeskich pomników czy niszczenie czeskiej symboliki narodowej na obszarach Śląska Cieszyńskiego.

Że nie ma już Czechosłowacji, Masaryka i Benesza. Że jest Czechosłowacja, Godwalta i Fierlingera. Że dobre relacje z ZSRR, że układ o przyjaźni podpisany w Moskwie w grudniu 1943 roku był tak naprawdę wstępem do zniewolenia. Niezależnie od tego, czy się ze Stalinem utrzymywało dobre stosunki czy złe, to Stalin tak czy inaczej zwasalizował i podporządkował sobie państwo. Średnie państwo w Europie Środkowo-Wschodniej w swojej strefie wpływów. Czyli my mieliśmy zupełnie inny stosunek do Związku Radzieckiego, Czesi mieli zupełnie inny, a skończyli dokładnie tak samo. Skończyli tak samo, ponieważ mocarstwo wzięło, co mogło sobie wziąć, a było to mocarstwo imperialistyczne, mocarstwo totalitarne, na czele którego stał tyran, ludobójca, więc była to poniekąd naturalna konsekwencja.