Polacy i Czesi. Dwie drogi, jeden finał

Mimo tych objawów polityka czeska nie odchodzi ani na krok od swych tradycyjnych założeń, a mianowicie z jednej strony opiera się na gwarancjach francuskich, Z drugiej strony ciąży zawsze ku Rosji, widząc w niej dla siebie stałe oparcie i marząc o wspólnej granicy z Rosją przez Małopolskę Wschodnią. I dalej według Śmigłego. Po przyjściu do władzy Hitlera, kiedy marszałek Piłsudski opukuje Europę, to znaczy bada, sprawdza, aby zorientować się, gdzie są siły, które byłyby skłonne do wspólnego działania z Polską, Benesz nie zmienia swego stanowiska, mimo wyraźnej skłonności ze strony polskiej. Na przeszkodzie stały tutaj dwie sprawy, zasadniczo inny stosunek do Rosji, tradycyjnego wroga Polski, zawsze ewentualnego sprzymierzeńca Czech oraz sprawa mniejszości polskiej w Czechach, której wynarodowianie leżało w zasadach czeskiej polityki wewnętrznej.

Ponadto Czesi nie zmieniali swego stosunku do iredenty ukraińskiej. Po pakcie o nieagresji Polski i Niemiec, Czesi od razu nawiązują stosunki z Sowietami i dają u siebie bazę dla antypolskiej propagandy bolszewickiej. No tutaj śmigły oczywiście pokazuje w dużej mierze realne grzechy Czechów, a mniej skupiając się na grzechach z naszej strony. Ale faktem jest, że ta relacja polsko-czeska ona załamuje się w kluczowym momencie dla zachowania francuskiego systemu bezpieczeństwa w Europie, czyli w momencie kiedy Hitler doszedł do władzy. Dlatego, że Francja próbuje rewitalizować swój system antyniemieckich sojuszy i próbuje szerzej rewitalizować swój system bezpieczeństwa całej Europy Środkowo-Wschodniej.

Wszystko więc przemawiało za tym, że gdyby Polska w jesieni 1938 roku wystąpiła po stronie Czechosłowacji, mocarstwa zachodnie zamiast czynnej pomocy udzieliłyby nam pochwały, a na wypadek wojny przyjęłyby wyczękującą postawę widza. To jest już oczywiście pisane post factum i w dużej mierze nie jest to prawda. To w dużej mierze nasza postawa także fundamentalnie wpływała na postawę Francuzów, a wszystko, jak już kiedyś o tym mówiliśmy, kształtowała po stronie antyniemieckiej postawa Wielkiej Brytanii, która po prostu dążyła do uniknięcia wojny. W dużej mierze kosztem Czech, ale nie całego państwa czechosłowackiego, tylko no... Częściowego rozbioru. Kosztem małych ustępstw terytorialnych innych państw Anglicy chcieli po prostu uratować pokój. Co w kontekście realnych oczekiwań Hitlera było działaniem odwrotnym, przynosiło odwrotne skutki do zamierzonych.

Mniejszość niemiecka, Sudenland, dostały te obszary przyłączone do Rzeszy, a resztę Czech zamieniono w Protektorat Czech i Moraw. Ale nasz stosunek do Rosji był już diametralnie odmienny wtedy niż ich, bo oni byli sojusznikiem ZSRR, czekali na Armię Czerwoną, mieli z nimi układ, oni ich nie najechali, nie napadli. A na nas w roku 1939 najechali, napadli, potwierdziły się wszystkie nasze najczarniejsze przekonania o Rosjanach w rozumieniu Związku Radzieckiego, Stalinie i tak dalej, bo niszczył mniejszość polską, bo napadł na nas 17 września 1939, bo prześladował nas, bo dogadał się z Hitlerem. Więc nasza relacja ze Związkiem Radzieckim tylko się diametralnie pogarszała, a potem przecież jeszcze dojdzie sprawa mordu na naszych oficerach w Katyniu. Podczas gdy niczego takiego nie było w relacjach czesko-radzieckich.

Zarówno Czesi, jak i Polacy po prostu znaleźli się w strefie zgniotu pomiędzy Hitlerem i Stalinem i najpierw zgniótł ich jeden, a potem podporządkował sobie drugi. Aczkolwiek zachowując formalną niepodległość. Zostały zmienione granice, dokonano wysiedleń mniejszości, nastąpiła budowa nowej Czechosłowacji i nowej Polski. Czyli konkludując, co byśmy nie robili? Byliśmy państwem średnim. Co by Czesi nie robili? Byli państwem średnim. Druga wojna światowa była dokończeniem pierwszej wojny światowej, więc w orbicie jakiegoś mocarstwa musieliśmy się znaleźć. Na nasze nieszczęście znaleźliśmy się w orbicie tego imperium ze wschodu. Nie było tu naszego sprawstwa, tak jak nie było czeskiego. Stąd to wciąż powracające pytanie, czy można było tego uniknąć? To jest historia alternatywna, ale musimy zwrócić uwagę na to, że istniały niezwykle trudne do przezwyciężenia antagonizmy i doświadczenia narodowe, które nawarstwiały się przez cały wiek XIX i początek wieku XX.