Zachód. Gościni: prof. Agata Bielik-Robson

Tu najlepszym przykładem świadomości możliwości wynaturzenia jest postać, która często będzie się w naszej rozmowie przewijać, więc Kurtz z powieści Konrada Jądro Ciemności. Idealny, racjonalny człowiek Zachodu, który uwierzył, że jest Bogiem i w ten sposób wpadł w sidła barbarzyństwa, które mieszkało w nim. W jaki sposób Zachód stał się Zachodem i jak przeglądał się we Wschodzie? Jak wyglądało to w Polsce i jak w tej ostatniej, w mijającej dekadzie, mit Zachodu runął? Jak przestaliśmy uznawać, że tam trawa będzie zieleńsza? To tylko kilka wątków z rozmowy z prof. Agatą Bielik-Robson. Zapraszam do jej wysłuchania. Prof. Agata Bielik-Robson, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz Wydział Teologiczny University of Nottingham jest moją gościnią.

Tylko, że ten prymitywny człowiek z Afryki... Ja cytuję tutaj Freuda, proszę mi tego nie przypisywać, to był cytat. Z Kongo, dla przykładu, może też tego człowieka z Zachodu wynieść do boskości i największy błąd tego człowieka z Zachodu, tego najlepszego człowieka z Zachodu, jakiego sobie można wyobrazić, jakim jest Kurtz u Conrada, No to jest to, że on w to uwierzył. To znaczy, że on się pozbył swojej racjonalności i on naprawdę uznał, no tak, ja jestem Bogiem. Super, fajnie, to teraz będę sobie nad wami wszystkimi panował. Ale pytanie, czy Kurtz to nie jest ten człowiek Zachodu, który...

Przestaje nim być przez tę straszną dzikość, przez wyprawę do serca mroku, tak? Czy on się nie pozbywa swojej zachodniości i tylko ten biedny Marlow, który cały czas człowiekiem zachodu pozostaje, to jak wróci do Londynu, to powie żonie Kurtza, oczywiście, że powiedział o pani w ostatnich słowach, a nie o tym, że wszystko jest grozą. Tak, że wszystko jest grozą. Horror, horror, horror, tak. No cóż, tutaj troszkę przeskoczymy, bo wspomniał pan Jądro Ciemności i ja muszę powiedzieć, że to było moje pierwsze skojarzenie, kiedy usłyszałam o planach Donalda Trumpa w sprawie gazy. Gdzie? Dlaczego?

I tam zresztą była jakaś taka dziwna wizualizacja. Wielu osób tańczących w ogóle właśnie w jakimś takim... I Milona Maska rzucającego banknoty, jeszcze Trumpa i Netanyahu jak się opalają i sączą drinki. Tak, więc ja po prostu sądziłam, że to oczywiście jest jakaś totalna karykatura i groteska wyprodukowana przez wrogie Trumpowi środowiska, które chcą po prostu ten pomysł w ten sposób ośmieszyć, ale on to kupił. Jemu się to szalenie spodobało, że ktoś będzie tańczył w religijnym transie wokół jego wielkiego złotego pomnika, gdzie on się po prostu stanie złotym cielcem. I to jest właśnie Kurz, człowiek Zachodu, już tak zdemoralizowany przez procesy globalizacyjne, o tym za chwilę, że rzeczywiście po prostu przyjmuje tę perspektywę tak jak Kurz, który

Czyli jest antymagiczny, tak? Kapitalizm powinien działać antymagicznie wedle Marksa. No i to ma się wszystko różnić od tej azjatyckiej despotii, gdzie jest jeden władca deifikowany, rozumiany jako absolut. I jakaś taka zupełnie odróżnicowana tłuszcza, która po prostu bije mu pokłony. Tak, suweren poddany. To co się stało z kapitalizmem właśnie w rozumieniu Conrada, że Kurt zwariował? Kurt, nie wiem czy zwariował, Kurt po prostu, można właśnie czytać teraz Jądro Ciemności, choć powiem szczerze, że na angielskich uniwersytetach już nikt tego nie robi. I to jest, też za chwilę sobie chyba o tym powiemy, bo to jest rzeczywiście sposób na pozbywanie się najlepszych narzędzi krytycznych.

Tylko po prostu coś, co należy do samej istoty. Wobec tego, co jest nam potrzebne, to absolutny reset. Do gołej ziemi, spalić i zacząć od nowa. No i teraz tak, na czym polega problem Izraela? Na tym, że on zdaniem właśnie tej bardzo radykalnej, manichejskiej Krytyki, jeśli to można ciągle nazwać krytyką, jest właściwie ostatnią forpocztą zachodu w jego starej wersji, czyli właśnie tego zachodu kolonialnego, przemocowego, uważającego się za lepszy właśnie od tych indygennych, tubylczych społeczności. Jak się posłucha Ben-Gwira, to on jest już bardzo blisko Kurtza.

Moim zdaniem już jest za Kurtzem. Sam Izrael i to, co wygadują w tej chwili jego wiodący politycy w żaden sposób Tak jak ja, umiarkowanym afirmantom istnienia tego państwa w żaden sposób nie pomaga, bo oni rzeczywiście się zachowują jak po prostu jądro ciemności dwa. Na sterydach, no jądro ciemności na sterydach, no to jest rzeczywiście mroczne. Natomiast no też ja nie mogę przyjąć perspektywy tej drugiej strony, która mówi na przykład, że Izrael to jest po prostu settler colonial state, tak?