Zachód. Gościni: prof. Agata Bielik-Robson

Czas odzyskany. Sezon wiosenno-letni, rozdział 7. Zachód. Czas odzyskany to podcast, w którym przyglądamy się ideom. Temu, w jaki sposób obecne są w naszym życiu i skąd się tam wzięły, jak i dlaczego wynikają z naszych historycznych doświadczeń. Preteksem do każdego spotkania są ostatnie wydarzenia, społeczne bądź polityczne, kulturalne bądź popkulturalne. W tym odcinku pretekstów jest kilka. To po pierwsze esej prof. Agaty Bielik-Robson, mojej dzisiejszej gościni, opublikowany w maju tego roku w magazynie Książki Gazety Wyborczej, zatytułowany A może by tak nowe oświecenie. Po drugie, powodem jest nowe wydanie Rodzinnej Europy czy Słowa Miłosza, opublikowane przez wydawnictwo Znak ze wstępem Oksany Zabużko. Po trzecie, powodem są pęczniejące w przestrzeni publicznej głosy, jakoby Zachód znajdował się pod ostrzałem, jakoby był zagrożony.

Oswald Spengler? Że to kultura faustyczna, wiodąca cykliczny żywot, który nieuchronnie musi upaść. Walter Benjamin? W dużym uproszczeniu, że dzieje Zachodu, jak i dzieje każdej wielkiej cywilizacji, zbudowane są na fundacyjnym akcie przemocy. Co istotne, nie wymieniłem ani jednego z najbardziej fundamentalnych mistrzów podejrzeń, którzy dobre samopoczucie mieszkańców Zachodu zburzyli, a o których w naszej rozmowie mówi prof. Bielik-Robson. Czy więc z Zachodem jest tak? Przez pewien czas stanowił ideał, a potem boleśnie spadł z piedestału i się potłukł i już go nie stanowi? To nie jest aż takie proste. Gdyby zwyczajnie spadł z piedestału i tyle, nikogo by przecież specjalnie Zachód nie obchodził, a z pewnością nikogo by nie obchodził przez tyle dziesięcioleci, jakie od spadnięcia z piedestału upłynęły.

Tu najlepszym przykładem świadomości możliwości wynaturzenia jest postać, która często będzie się w naszej rozmowie przewijać, więc Kurtz z powieści Konrada Jądro Ciemności. Idealny, racjonalny człowiek Zachodu, który uwierzył, że jest Bogiem i w ten sposób wpadł w sidła barbarzyństwa, które mieszkało w nim. W jaki sposób Zachód stał się Zachodem i jak przeglądał się we Wschodzie? Jak wyglądało to w Polsce i jak w tej ostatniej, w mijającej dekadzie, mit Zachodu runął? Jak przestaliśmy uznawać, że tam trawa będzie zieleńsza? To tylko kilka wątków z rozmowy z prof. Agatą Bielik-Robson. Zapraszam do jej wysłuchania. Prof. Agata Bielik-Robson, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz Wydział Teologiczny University of Nottingham jest moją gościnią.

Ale że właśnie mamy takie poczucie, że Że Zachód teraz przechodzi po prostu jakąś próbę ogniową i naprawdę być może nic z niego nie zostanie już za kilka lat, za dekadę, być może za kilka miesięcy. Znaczy, że dzieje się coś bardzo krytycznego. I ja tak, ponieważ nie chcę, żeby się to wydarzyło, ponieważ chcę jak katechon opóźnić tą apokalipsę jak najdłużej, nie będę mówić o zmierzu Zachodu. Więc jako ludzie Zachodu dziwmy się. Prof. Agata Bielik-Robson, dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję.