Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S05E08: "Wieloryb"

24.02.2023 ·1 godz 18 min

Opowiadam o filmie "Wieloryb" Darrena Aronofsky'ego.

Córka, która jest wściekła, która zaczyna od totalnej agresji w stronę ojca, ale takiego wyrzutu za to, że zostawił ją lata temu, po czym dochodzi do stopniowej, stopniowej ewolucji tej relacji, przy czym na początku jest rodzaj układu, to znaczy Charlie Oferuje jej pieniądze, odłożył na swoim koncie 120 tysięcy dolarów. Mówi, że wszystko to będzie jej, jeżeli ona po prostu będzie spędzała z nim czas, jeżeli z nim porozmawia. Pretekstem jest także jego pomoc jako nauczyciela w pisaniu przez nią esejów szkolnych. I ta relacja właśnie, w której córka pisze, ojciec czyta i poprawia te eseje, a także zachwyca się szczególnie jednym esejem, który napisała kilka lat temu o Moby Dicku Hermana Melvilla,

Jest tak naprawdę pewnym lejmotywem tej sztuki i tego filmu. Ten esej o Moby Dicku pojawia się wielokrotnie i także on dostarcza tytułu Wieloryb, ponieważ Moby Dick to oczywiście najsłynniejszy wieloryb świata. Na chwilę pojawia się także żona Mary. Zwracam uwagę na biblijne imiona, bo mamy tu Marię, Elżbietę, Tomasza Niewiernego. Charlie przez samo C na początku może się kojarzyć z Chrystusem, o tym zaraz jeszcze powiem więcej. Żona jest oczywiście bardzo gorzka w pierwszym kontakcie, później dochodzi do pewnego ponownego zbliżenia między Między nimi, a także do długiej rozmowy na temat córki. W całej sztuce i filmie wyczuwa się mocno taki motyw pewnej autodestrukcji, to znaczy tego, że Charlie celowo odmawia sobie lepszej opieki szpitalnej po to, żeby zaoszczędzić pieniądze.

Innymi słowy, jak mówi do żony w pewnym momencie, chce przynajmniej tą jedną rzecz zrobić dobrze, to znaczy, żeby po jego odejściu córka miała to bezpieczeństwo finansowe Ta relacja ojciec i córka okazuje się tutaj najważniejsza. Charlie, który na początku na prośbę Liz nie jest w stanie przejść nawet kilku kroków samodzielnie bez chodzika w swoim mieszkaniu. Na końcu, kiedy to Ellie czyta mu esej, który napisała przed laty, właśnie ten esej o Moby Dicku, do którego tak często Charlie wracał, Każde kolejne zdanie, każdy kolejny akapit tego eseju, wyczytanego z progu mieszkania, przez które w tym momencie przez otwarte drzwi wlewa się jasne, słoneczne światło, każdy akapit tego eseju jest motywacją do kolejnego kroku, jaki stawia niemal jak niemowlak,

Charlie w ostatnich momentach swojego życia idąc ku swojej córce i umierając w tym marszu, ale umierając w przekonaniu, że przekroczył samego siebie w imię miłości i ofiary dla swojego dziecka. Taki jest ten finalny obraz filmu. Oczywiście jesteśmy w SpoilerMaster. Masterze, więc mówię tutaj ze spoilerami. Filmowy finał polega na tym, że Charlie idąc w stronę Ellie, zalany tym białym, jasnym światłem, wsłuchany w jej słowa o Moby Dicku, nagle unosi się nad ziemię. Jego stopy odrywają się od ziemi. Mamy niemal dosłowne wniebowzięcie Charlie'ego i rozświetlenie ekranu do bieli i krótką retrospekcję do momentu, kiedy to całą rodziną razem z córką i żoną byli na wakacjach.

Charlie odwołuje się do Walta Whitmana, pojawia się wiersz Walta Whitmana, Song of Myself, czyli pieśń o sobie, jak to przełożył Krzysztof Boczkowski, z tomiku Zdźbła trawy z 1855 roku. I pojawia się także oczywiście Moby Dick. Myślę, że na tym Moby Dicku powinniśmy zakończyć, bo esej Ellie, który tak często przywołuje Charlie, to jest właśnie taki dziecięcy w zasadzie esej o Moby Dicku, w którym pojawia się jedna fraza, to znaczy, wiedziałam, że autor próbował ocalić nas, czy oszczędzić nam. Swojej własnej smutnej historii. Chociażby przez chwilę. To jest krytyka tych fragmentów Moby Dicka, gdzie bardzo długo opisuje się biologicznie.

A także muzyka. W tym filmie muzyka Roba Simonsena nawiązuje do wątków morskich. Zresztą o tym pisze świetnie Tomasz Ludward na portalu filmmusic.pl, gdzie pisze, że ta muzyka imituje dźwięki statku, takie jak olinowanie chociażby, czy sposób w jaki wiatr naciska na okręt, tworząc, jak to pisze Tomasz Ludward, masywne dźwiękowe tekstury. Jeżeli Charlie jest wielorybem, to czy to jest obelga pod jego adresem? O, zobaczcie, jaki wieloryb, jaki wielki facet. Nie. Jeżeli Charlie jest wielorybem, to znaczy, że Charlie jest uwikłany w Moby Dicka jako takiego. W powieść, której głównym wątkiem jest pogoń za wielkim wielorybem, którego ściga kapitan Ahab, okaleczony w przeszłości przez tego wieloryba.

Nie rozszyfrujemy wszystkich znaczeń Melville'owskich, wszystkich znaczeń Moby Dicka, ale jeżeli Jest tak, że po śmierci kochanka w Charlie'im obudził się wieloryb i urósł w jego ciele, w pewnym sensie zawłaszczając to ciało. To oczywiście jest to metafora. I czego jest to metafora? Wedle najsłynniejszego interpretatora Melvilla, czyli Newtona Arvina, W książce, którą napisał w 1950 roku i która stała się kanoniczna, Moby Dick, biały wieloryb, to figura z jednej strony rodzica ciągłej walki, jaką toczy dziecko z rodzicem, zwłaszcza z rodzicem nadmiernie ukochanym, w tym przypadku Ahab byłby dzieckiem, a Moby Dick ojcem albo matką, ale także biały wieloryb w tej powieści to po prostu sama natura.

Bo koniec końców Moby Dick jest o relacji człowieka do natury, o relacji człowieka wobec świata naturalnego, po prostu. I w tym sensie ostatni obraz wpatrzonego w morze Charlie'ego i obraz Aronowskiego, który z filmu na film przywołuje świat naturalny, czy to na Disney+, w radosnym wydaniu w serialu Witamy na Ziemi, Czy to w przerażającym wydaniu, kiedy przygląda się autodestrukcji łabędzia, czy pokazując nam człowieka jako pierwotniaka. Dla Aronowskiego też ta relacja z naturą jest niesłychanie ważna. I wydaje mi się, i tu zmierzam już do finału, wydaje mi się, że podglebiem myślenia Ronowskiego jest taki gwałtowny dualizm pomiędzy ciałem i duchem.

Dla niego te dwa elementy cały czas ze sobą walczą, są nieprzeniknione, są w jakiejś dziwnej wojnie. W zapasach, chciałoby się powiedzieć. Otóż jeżeli to wszystko zestawimy i zrozumiemy, że tak naprawdę Charlie jest w ciągłym starciu z naturą jako taką, Jako ojciec, jako homoseksualista, jako mężczyzna, jego męskie ciało ulega ogromnym przemianom i staje się także stygmatyzowane na wiele sposobów, to myślę, że najlepszą puentą będzie przytoczenie puenty rozdziału o Moby Dicku, który napisał Newton Arvin w książce, o której wspomniałem. Ten fragment przytoczyłem dla was. Newton Arvin pisze o Moby Dicku i o wielorybie tak.

I wydaje mi się, że te słowa unoszą się też nad filmem The Whale. Książka Melvilla zawiera jeszcze jedną sugestię, jakkolwiek mglistą. I to ona kieruje nas w stronę, jeśli nawet nie religii jako takiej, to na pewno w stronę swoistej pobożności wobec natury. To jest kluczowe zdanie, uwaga, pobożność wobec natury. Kilka lat po tym, jak ukończył Moby Dicka, Melville został wystarczająco mocno porażony zdaniem Spinozy, zacytowanym przez Matthew Arnolda, by zaznaczyć ołówkiem ów fragment w swym egzemplarzu esejów Arnolda. Owo zdanie brzmiało tak. Pożądamy nie tego, by natura była posłuszna nam, ale byśmy my mogli podążyć zazewem natury.

Jeszcze raz. Pożądamy nie tego, by natura była posłuszna nam, ale byśmy my mogli podążyć zazewem natury. W Moby Dicku pojawia się przeczucie owego kosmicznego poddaństwa wobec natury. Rządza zrozumienia i uchwycenia całej prawdy o białym wielorybie, rządza ewidentna w obszernych pasusach eksplikacyjnych To prawdziwy zalążek mądrości. Gotowość do poddania się naturze, do zaakceptowania jej, do posłuszeństwa wobec niej jest naturalną konsekwencją tej kondycji. Wola natury, mimo że posiada element boskości, nie jest synonimem boskości w sensie chrześcijańskim, a mimo to Moby Dick sugeruje, że jednostka może osiągać wewnętrzny pokój, podążając za jej nakazem.

Pokazano wszystkie 11 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.