Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S05E08: "Wieloryb"

24.02.2023 ·1 godz 18 min

Opowiadam o filmie "Wieloryb" Darrena Aronofsky'ego.

Filmie, który jest nominowany do trzech tegorocznych Oscarów i filmie, który wywołał bardzo skrajne Reakcje w filmie, który został znakomicie przyjęty na festiwalu w Wenecji, gdzie został pokazany w zeszłym roku, ale także w filmie, który doczekał się druzgocącej krytyki i to nie tylko z powodów artystycznych. Tym filmem jest Wieloryb The Whale w reżyserii Darena Aronowskiego z rolą główną Brendana Fraisera. To jest film, o którym chciałem dzisiaj Wam opowiedzieć, zastanowić się nad nim. Skłoniło mnie do tego między innymi to, że dostałem bardzo dużo wiadomości z prośbami i pytaniami, czy będę komentował tegoroczną stawkę oscarową.

Skupię się dzisiaj oczywiście przede wszystkim na Wielorybie, ale, jak to w Spoilermasterze, także wprowadzę trochę kontekstu związanego głównie z postacią reżysera, ale tym razem także aktora, bo obsadzenie Brendana Fraisera w roli Charlie'ego w Wielorybie to zdecydowanie mistrzowskie posunięcie tego filmu, a jednocześnie, jak się okazuje, posunięcie kontrowersyjne. Spróbuję się także tej kontrowersji przyjrzeć. Najpierw jednak podstawowe fakty o filmie. Film Wieloryb jest adaptacją sztuki teatralnej. Ta sztuka teatralna po raz pierwszy została wystawiona na deskach teatrów Denver w roku 2012, a zatem 10 lat temu, już ponad nawet dekadę.

Po których często nie spodziewalibyśmy się pewnych występów. Na pewno to dotyczyło Mikaja Rurka i na pewno dotyczy to Brendana Fraisera. I teraz. Brendan Fraiser. To jest ogromny temat przy tym filmie, ponieważ pamiętam, że po raz pierwszy dowiedziałem się o Wielorybie, kiedy zobaczyłem na Instagramie taki filmik z premiery weneckiej. Aronowski jest zaprzyjaźniony z festiwalem w Wenecji. Większość jego filmów tam miały premiery. Tam dostał też Złotego Lwa. Jest wierny temu festiwalowi. I Brendan Fraser otrzymał owację na stojąco i płakał na tej sali. I posypały się komentarze, kocham Brendana Frasera, jest cudowny, Boże, jak on się pięknie wzruszył. I wtedy pomyślałem, oho, chyba zaczyna się tutaj oscarowy spin, jak to się mówi, czyli pewna kampania, która będzie prowadziła do statuetki.

Czyli właśnie filmów na przykład z Bobem Hope'em i Bingiem Crosbym z lat 40., Filmów z serii Abbott i Costello, tych wszystkich filmów, w których bohaterowie jechali do dżungli, zaprzyjaźniali się z dużym gorylem, przeżywali jakieś niestworzone przygody. I samo spojrzenie na te tytuły, takie jak właśnie George prosto z drzewa, czy Mumia, która jawnie nawiązywała do filmów z lat 30., chociażby do filmu Mumia z Borysem Karloffem. Czy Looney Tunes znowu w akcji, gdzie Brendan Fraser wystąpił u boku postaci kreskówkowych z uniwersum Warner Brothers, pokazuje jaki kierunek ta kariera przede wszystkim obrała? I gdybyśmy zapytali przeciętnego kinomana, po prostu statystycznego, z czym kojarzy Frasera, na pewno powiedziałby mumia i właśnie któraś z tych głupich komedii.

Może zarabia na chleb, a przede wszystkim świeci swoją osobowością, ale on nie będzie mocno angażował się aktorsko. Tymczasem urok i jakaś niebywała Siła Brandona Fraisera polega na tym, że kiedy gra George'a prosto z drzewa, czyli właśnie chłopca, który został takiego niby Tarzana, Tarzana głupka, o Tarzana, który nie jest zbyt rozgarnięty w filmie George prosto z drzewa, to on wchodzi w tę rolę absolutnie stuprocentowo. Staje się tym George'em, gra to całym sobą i nie zostawia nawet centymetra ironii i dystansu. Po prostu Brandon Fraiser jest takim profesjonalistą, który daje całego siebie roli. A to, że jego kariera uwikłała się w przemiany kina rozrywkowego w latach 90., które, jak to widzimy z dzisiejszej perspektywy, dosyć poszukiwało swojej tożsamości, tkwiło jeszcze jedną nogą w tych Spielbergowskich latach 80., a jednocześnie przemiany technologiczne i obyczajowe bardzo silnie to kino wykolejały.

I teraz, decyzja, żeby obsadzić Fraisera była o tyle interesująca, że przez 10 lat Darren Aronofsky szukał aktora, który mógłby zagrać Charlie'ego. W pewnym momencie nawet ten projekt miał być reżyserowany przez Toma Forda, Charlie'ego miał grać James Corden, ale koniec końców wizja, że to jednak Aronowski i to Aronowski, który sięga po Fraisera, zwyciężyła i wydaje mi się, że jest to decyzja bardzo dobra. Nie tylko dlatego, że Fraiser jest w tej roli znakomity i uważam, że zasługuje na Oscara, chociaż cały film, o czym na końcu powiem, wzbudza moje wątpliwości i wcale mnie aż tak bardzo nie zachwycił. A wręcz jestem wobec niego krytyczny, ale Frazer w Wielorybie jest u mnie na plusie.

Tyle, jeżeli chodzi o wybronienie, że tak powiem, polityczne obsadzenia Frejzera, ale powiem jeszcze jedno słowo. Mianowicie, samo myślenie, że obsadzanie roli to jest obsadzanie ciała, jest już połowiczne, już czegoś w nim brakuje, ponieważ ja, kiedy oglądałem ten film, nie miałem żadnych wątpliwości, dlaczego Obsadził Aronowski Fraisera. Dla mnie to są dwa główne powody. Po pierwsze obsadził go dlatego, że Fraisera znamy skąd inąd. Aktor przynosi ze sobą swoją historię, historię swoich wcześniejszych ról, historię wizerunku. Część dramatu oglądania Wieloryba polega właśnie na tym, że w twarzy Charlie'ego odnajdujemy twarz dawnego znajomego, że wiemy, że znamy skądś tą twarz, widzieliśmy go,

W innej formie. Widzieliśmy go w innym ciele niemalże. Ale ta twarz to jest twarz naszego znajomego z dawnych lat. I tym też ma prawo grać artysta. Taki jak Aronowski. Naszą pamięcią. I obsadzanie Brendana Frasera i obsadzanie każdego aktora to jest także obsadzanie pamięci jego poprzednich ról. Więc to jest tu bardzo istotne, bo to, że to jest Brendan Fraser jest integralną częścią całego zamysłu. A drugi powód to są oczy. To są oczy Brendana Frasera, bo tego nie da się podrobić. Jego spojrzenie? Szerokie, naiwne, bardzo, bardzo delikatne i podatne na skrzywdzenie. To cudowne angielskie słowo vulnerable. W filmie, nawet w takiej komedii jak Zakręcony by Dazzled z 2000 roku, gdzie gra nieudacznika, który nagle spełnia swoje marzenia o tym, żeby być samcem alfa.

To wszystko albo jego właśnie szeroko otwarte oczy i szeroki uśmiech, kiedy gra głupka Tarzana George'a z drzewa w filmie disneyowskim z lat 90. To wszystko odżywa tutaj poprzez spojrzenie Fraisera, bo to jest ta jedna rzecz, którą co prawda można podrasować szkłami kontaktowymi, ale która jako taka jest tym, co w kinie dla aktora jest najcenniejsze. Spojrzenie garbo, spojrzenie brando, spojrzenie bogarta. Spojrzenie Brendana Fraisera. Oczy są największym kapitałem aktora. Nie będę powtarzał starych dykteryjek o oczach jako o zwierciadłach duszy, ale jest w tym coś. I wydaje mi się, że obsadzając Fraisera, Aronowski także obsadził jego delikatne, dziecięce niemal spojrzenie, które w tym ciele mężczyzny, którego ciało wymknęło się spod kontroli, jak Sam to mówi, są taką ostoją jego tożsamości, jego duszy.

Brzmi to bardzo, bardzo, bardzo, że tak powiem takim mainstreamowym teatrem bulwarowym, cudzysłów dla każdego, który po prostu zastygł w swoich konwencjach już za bardzo. I pod tym względem wydaje mi się, że niestety przyniosło się to na film, który jest pisany dużymi literami, wyraża swoje znaczenia za mocno i chwilami wydaje mi się po prostu naiwny. Tym, co go ratuje jest kunszt aktorski Brandona Freysera na pewno i całego zespołu, ale Jest to moim zdaniem słaby tekst teatralny, wystawiany przez bardzo dobrego reżysera. Tak bym to najkrócej określił. Natomiast pojawiają się tutaj dwa konteksty literackie. Charlie jest nauczycielem i jego mieszkanie jest pełne książek. Te książki są równorzędnymi bohaterami filmu.

Charlie wobec córki są tym, co go uwznieślają. Po tych przeprosinach Charlie może wzlecieć do nieba, co dosłownie pokazuje nam Aronofsky. Wydaje mi się, że te cytaty i odwołania są przywołane w samej sztuce w sposób bardzo oczywisty, graniczący z niezręcznością, grubo ciosany. Tym, co w filmie je przynajmniej częściowo transformuje, jest oczywiście rola Fraisera, którego sposób wypowiadania kwestii Charlie'ego uwiarygadnia je. Ale nie uwalnia tego filmu od pewnej pretensji, od tego, że ilość tych aluzji literackich też wydaje się w pewnym sensie za duża. No i oczywiście Daron Aronowski jest rozkochany w tej myśli, że to sam Charlie jest wielorybem, a czasami wielorybnikiem, bo sięga w pewnym sensie w momencie po taki kijek, który jest jak harpun, który pomaga mu poruszać się po mieszkaniu.

Pokazano wszystkie 11 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.