41: Wanad czyli bateria, która się nie zużywa

Jeden polski projekt litowy, który oczywiście dopiero powstanie, będzie więc prawie 2,5 razy większy niż największy magazyn wanadowy na świecie i ponad 100 razy większy niż największy wanadowy magazyn w Europie. No i to w zasadzie mogłoby być całe podsumowanie dzisiejszego odcinka, ale tak jak przy SOD-zie byłoby to zbyt proste i zupełnie nie oddawałoby tego, Dlaczego o tej technologii w ogóle warto rozmawiać? Bo tak jak w odcinku o sodzie, każdą dzisiejszą liczbę przepuścimy przez ten sam filtr, który podsunął nam wtedy jeden ze słuchaczy. Czy producent, który dziś obiecuje 20 albo 30 lat pracy bez degradacji, sam przetrwa te 20 czy 30 lat? Przy Wanadzie to pytanie jest jeszcze ciekawsze niż przy sodzie, bo tutaj technologia akurat może przeżyć swojego producenta. Elektrolit się nie zużywa, tylko że gwarancja, serwis i części zamienne do stosu ogniw już jak najbardziej tak.

Do tego dołóżmy drugą warstwę, o której rozmawialiśmy w odcinku 31 przy okazji polskich magazynów i chińskich dostawców, czyli skalę. Jeśli przy LFP mówiliśmy, że rynek ogniw dzieli między siebie kilkunastu producentów, a pojedyncza chińska fabryka potrafi w dwa lata dołożyć więcej mocy produkcyjnej niż skonsumuje cały polski rynek, To przy Wanadzie zobaczymy tę samą logikę w wersji skrajnej. Jeden chiński dostawca ma za sobą więcej zainstalowanych MWh niż wszyscy zachodni dostawcy razem wzięci. A więc zaczynajmy! Jak zawsze zaczynamy od tego jak to w ogóle działa, no bo bez tego trudno zrozumieć dlaczego Wanad to nie jest po prostu kolejna chemia ogniw. Obok sodu, NMC czy LFP tylko zupełnie inna kategoria urządzenia.

Najłatwiej to sobie wyobrazić na samochodzie. Mamy osobno silnik i bak. I żeby przejechać dwa razy więcej, wystarczy zamontować większy bak, zamiast kupować drugi samochód, co wydaje się bardzo logiczne. W LFP, żeby magazyn pracował 8 godzin zamiast 4, kupujecie dwa razy więcej ogniw, a więc kupujecie tak naprawdę drugi samochód. W Wanadzie kupujecie jedynie większe zbiorniki i więcej elektrolitu, a drogi stos ogniw zostaje dokładnie ten sam. Druga rzecz, i to na niej opiera się cała narracja o 30 latach życia, jest taka, że po obu stronach membrany pracuje ten sam pierwiastek, Wanad, tylko na różnych stopniach utlenienia. W bateriach przepływowych opartych na innych chemiach, cynkowo-bromowych czy żelazowych, przenikanie jonów przez membranę oznacza trwałe zanieczyszczenie elektrolitu i nieodwracalną utratę pojemności.

W Wanadzie nic się nieodwracalnie nie psuje. Elektrolit można okresowo zbalansować, a po zakończeniu eksploatacji odzyskać i sprzedać albo użyć ponownie. I tu mały ukłon w stronę odcinka 39 o decommissioningu, gdzie rozmawialiśmy o tym, że na koniec życia magazyn LFP to koszt. Obowiązki z rozporządzenia bateryjnego i pytanie komu w ogóle oddać zużyte moduły. W Wanadzie elektrolit na koniec życia projektu to wciąż Wanad, czyli surowiec z ceną rynkową i właśnie dlatego w części chińskich projektów elektrolit rozlicza się w modelu leasingu. Inwestor go nie kupuje, tylko dzierżawi. Ciekawy mechanizm finansowy, o którym na polskim rynku praktycznie się nie mówi. Ale uwaga, bo tu łatwo na interpretację. Nie degraduje się elektrolit.

Pamiętacie Nordvolta i Natron z odcinka o SODzie? Nikt tu nie twierdzi, że historia się powtórzy, ale chodzi o to, żeby to pytanie zadać z taką samą powagą przy Wanadzie, przy SODzie i przy każdym mniejszym integratorze LFP, a z tego samego raportu jest jeszcze jeden bardzo ciekawy szczegół. Przetarg w Laufenburgu przyciągnął oferentów z całego świata, w tym tańszych dostawców z Chin i Indii i według Invinigi nie zdecydowała cena, tylko historia działających instalacji, czyli dokładnie to, o czym mówiliśmy w poprzednich odcinkach przy wyborze dostawcy i przy rankingu Tier One – track record, a nie karta katalogowa. Przy technologii, w której referencji jest mało, to kryterium waży jeszcze więcej. Ale przejdźmy teraz do pieniędzy i tak jak przy SODzie to jest pytanie, w którym najtrudniej o jednoznaczną odpowiedź.

W Wanadzie spada, no bo kolejna godzina to tylko więcej elektrolitów w większym zbiorniku. Stąd całe pozycjonowanie tej technologii jako rozwiązania na 8 godzin więcej. A nie jako konkurenta typowego polskiego magazynu dwu- czy czterogodzinnego. Tylko, że jest tutaj mały haczyk, a w sumie nie taki mały. Elektrolit Wanadowy odpowiada za 30-50% kosztu całego systemu, więc inwestor, który kupuje Wanad, kupuje przy okazji ekspozycję na rynek surowcowy. Ceny pięciotlenku Wanadu spadły o ponad 47% między szczytem w lutym 2022 a dołkiem we wrześniu 2025. A w tym roku znowu idą w górę i analizy branżowe pokazują, że 15% wzrost ceny Wanadu przekłada się na 3-4% wzrostu uśrednionego kosztu magazynowania. A skąd w ogóle ten Wanad?

Według danych Amerykańskiej Służby Geologicznej około 2-3 światowej produkcji to Chiny, około 1-5 Rosja, a około 8% RBA. I teraz wróćmy na chwilę do odcinka, gdzie rozkładaliśmy na czynniki pierwsze, czy polski magazyn na chińskich ogniwach to jeszcze local content, czy już nie. Przy Wanadzie ten problem nie znika, tylko się przesuwa. Zamieniamy zależność od chińskich ogniw na zależność od chińskiego albo rosyjskiego surowca, który będzie krążył w Waszych zbiornikach przez 30 lat. Ktoś, kto sprzedaje Wam Wanad jako drogę do niezależności surowcowej, powinien najpierw odpowiedzieć na proste pytanie, a skąd dokładnie przyjedzie ten elektrolit? Druga rzecz to sprawność. Sprawność cyklu VRFB mieści się typowo w przedziale od 65% do 85% w zależności od źródła i konfiguracji.

No i uwaga praktyczna nawiązująca do odcinka o endemie, gdzie pytaliśmy kto wpuszcza tego serwisanta na teren, kto wydaje polecenia pracy i kto odpowiada za BHP. Przy Wanadzie do tej listy dochodzą pompy, rurociągi, kwas i zupełnie inne kompetencje ludzi, którzy to utrzymują. Na polskim rynku oczywiście takiej kompetencji dzisiaj nie ma, no bo też nie ma takich kompetencji. No i teraz dochodzimy do najważniejszego pytania dzisiejszego odcinka. Wiemy już, że Wanad nie konkuruje z LFP w magazynie dwu czy czterogodzinnym. Jego domem ma być magazynowanie długoterminowe, czyli Long Duration Storage System. 8 godzin i więcej. Tylko czy to miejsce na pewno należy do Wanadu? Zacznijmy od skali. Według już znanego nam podsumowania Bloomberg NEF w 2025 roku na świecie przybyło 112 GW i 307 GW godzin magazynów energii, z czego LFP odpowiadało za około 90%.