41: Wanad czyli bateria, która się nie zużywa

Dzisiaj więc kolejna technologia i to taka, która na konferencjach pojawia się w zupełnie innym kontekście niż SUD. Wanadowe ogniwa przepływowe, czyli VRFB od angielskiego Vanadium Redox Flow Battery. Jeśli SUD był przedstawiany jako tańszy i bezpieczniejszy zamiennik LFP, To Wanad jest przedstawiane jako coś zupełnie innego. Jako bateria, która praktycznie się nie zużywa, nie pali się i której pojemność można powiększać po prostu dolewając elektrolitu do większego zbiornika. Brzmi jak odpowiedź na wszystkie problemy, o których rozmawialiśmy w odcinkach o degradacji, o gwarancji pojemności i o LTSA. No właśnie, tylko brzmi. Żeby od razu ustawić skalę, zacznijmy od trzech liczb, które zestawione ze sobą mówią nam bardzo wiele o tej technologii.

Jeden polski projekt litowy, który oczywiście dopiero powstanie, będzie więc prawie 2,5 razy większy niż największy magazyn wanadowy na świecie i ponad 100 razy większy niż największy wanadowy magazyn w Europie. No i to w zasadzie mogłoby być całe podsumowanie dzisiejszego odcinka, ale tak jak przy SOD-zie byłoby to zbyt proste i zupełnie nie oddawałoby tego, Dlaczego o tej technologii w ogóle warto rozmawiać? Bo tak jak w odcinku o sodzie, każdą dzisiejszą liczbę przepuścimy przez ten sam filtr, który podsunął nam wtedy jeden ze słuchaczy. Czy producent, który dziś obiecuje 20 albo 30 lat pracy bez degradacji, sam przetrwa te 20 czy 30 lat? Przy Wanadzie to pytanie jest jeszcze ciekawsze niż przy sodzie, bo tutaj technologia akurat może przeżyć swojego producenta. Elektrolit się nie zużywa, tylko że gwarancja, serwis i części zamienne do stosu ogniw już jak najbardziej tak.

W każdej baterii litowo-jonowej i zresztą w sodowej też, energia siedzi w stałych elektrodach zamkniętych w obudowie ogniwa. Potrzebujecie więcej energii? Dokładacie więcej ogniw, więcej modułów, więcej raków, więcej kontenerów. Moc i pojemność są ze sobą fizycznie sklejone w tej samej strukturze. W baterii przepływowej energia nie siedzi w ogniwie, tylko w cieczy, w dwóch zewnętrznych zbiornikach z elektrolitem, czyli wodnym roztworem kwasu siarkowego z rozpuszczonymi jonami Wanadu na różnych stopniach utlenienia. Pompy tłoczą oba płyny przez stos ogniw, w którym na membranie jonowymiennej zachodzi reakcja redox i to ona generuje prąd. Stos ogniw odpowiada za moc, zbiorniki za energię i to jest cała filozofia tej technologii.

Najłatwiej to sobie wyobrazić na samochodzie. Mamy osobno silnik i bak. I żeby przejechać dwa razy więcej, wystarczy zamontować większy bak, zamiast kupować drugi samochód, co wydaje się bardzo logiczne. W LFP, żeby magazyn pracował 8 godzin zamiast 4, kupujecie dwa razy więcej ogniw, a więc kupujecie tak naprawdę drugi samochód. W Wanadzie kupujecie jedynie większe zbiorniki i więcej elektrolitu, a drogi stos ogniw zostaje dokładnie ten sam. Druga rzecz, i to na niej opiera się cała narracja o 30 latach życia, jest taka, że po obu stronach membrany pracuje ten sam pierwiastek, Wanad, tylko na różnych stopniach utlenienia. W bateriach przepływowych opartych na innych chemiach, cynkowo-bromowych czy żelazowych, przenikanie jonów przez membranę oznacza trwałe zanieczyszczenie elektrolitu i nieodwracalną utratę pojemności.

W Wanadzie nic się nieodwracalnie nie psuje. Elektrolit można okresowo zbalansować, a po zakończeniu eksploatacji odzyskać i sprzedać albo użyć ponownie. I tu mały ukłon w stronę odcinka 39 o decommissioningu, gdzie rozmawialiśmy o tym, że na koniec życia magazyn LFP to koszt. Obowiązki z rozporządzenia bateryjnego i pytanie komu w ogóle oddać zużyte moduły. W Wanadzie elektrolit na koniec życia projektu to wciąż Wanad, czyli surowiec z ceną rynkową i właśnie dlatego w części chińskich projektów elektrolit rozlicza się w modelu leasingu. Inwestor go nie kupuje, tylko dzierżawi. Ciekawy mechanizm finansowy, o którym na polskim rynku praktycznie się nie mówi. Ale uwaga, bo tu łatwo na interpretację. Nie degraduje się elektrolit.

Na ile to w euro? Cały zintegrowany projekt, czyli farma fotowoltaiczna razem z magazynem to przy obecnym kursie około 490 milionów euro. Sam magazyn Wanadowy to mniej więcej 245 milionów euro, czyli plus minus 245 euro za kWh. No i to jest ciekawa liczba, bo to jedyny twardy koszt z rzeczywistego, zrealizowanego projektu Wanadowego w skali gigawatogodziny, jaki w ogóle mamy. Tylko pamiętajcie, że to koszt chiński. Chiński inwestor, chiński dostawca, chiński elektrolit i chińskie koszty budowy. Za chwilę, kiedy przejdziemy do pieniędzy, zobaczycie, jak ta liczba wygląda na te benchmarków spoza Chin. Tych samych 245 euro nie da się po prostu przenieść do polskiego modelu finansowego. To tak nie działa. Pewne jest natomiast kilka rzeczy.

Ronke Power ma za sobą trzy kolejne rekordy. 100 MW i 400 MW w Dalian w 2.22, 175 MW i 700 MW w Wushi pod koniec 2024 i teraz Jim Suar oraz deklaruje ponad 3,5 GWh dostarczonych instalacji w sumie. To realna, przyspieszająca krzywa uczenia się, tylko zbudowana w bardzo konkretnym ekosystemie. Państwowi inwestorzy, państwowe cele w zakresie magazynowania i coś, o czym rzadko się mówi. Chiny odpowiadają za około 2 trzecich światowej produkcji Wanadu. A w Sichuanie buduje się całe klastry, w których w jednej strefie ekonomicznej stoi kopalnia, huta, fabryka elektrolitu, producent baterii i magazyn energii. Brzmi znajomo? No dokładnie tak opisywaliśmy chińską skalę przy LFP w odcinku 31.

Ale to jest dokładnie ta różnica między clickbaitowym nagłówkiem, a konkretną referencją, o którą zawsze trzeba pytać. W tym samym raporcie półrocznym, Infinity pokazuje przychody razem z dotacjami na poziomie 1,7 miliona funtów za 6 miesięcy, wciąż ujemną marżę brutto i zamówienia z pierwszego półrocza na poziomie 30 kilku MWh. Rosnące mniej więcej trzykrotnie rok do roku, ale wciąż mówimy tylko o trzydziestu kilku megawatogdzinach. Zarząd sam zapisuje, że firma jest w stanie funkcjonować przez najbliższe 12 miesięcy bez nowego kapitału, a poza tym horyzontem dodatkowe finansowanie będzie potrzebne. To jest zupełnie normalny obraz spółki technologicznej w fazie skalowania i nie ma w tym nic sensacyjnego. Tylko, że kiedy dostajecie ofertę z gwarancją na 25 lat i deklarowaną żywotnością 30, to po drugiej stronie tej gwarancji stoi bilans konkretnej firmy, a nie fizyka elektrolitu.

W Wanadzie spada, no bo kolejna godzina to tylko więcej elektrolitów w większym zbiorniku. Stąd całe pozycjonowanie tej technologii jako rozwiązania na 8 godzin więcej. A nie jako konkurenta typowego polskiego magazynu dwu- czy czterogodzinnego. Tylko, że jest tutaj mały haczyk, a w sumie nie taki mały. Elektrolit Wanadowy odpowiada za 30-50% kosztu całego systemu, więc inwestor, który kupuje Wanad, kupuje przy okazji ekspozycję na rynek surowcowy. Ceny pięciotlenku Wanadu spadły o ponad 47% między szczytem w lutym 2022 a dołkiem we wrześniu 2025. A w tym roku znowu idą w górę i analizy branżowe pokazują, że 15% wzrost ceny Wanadu przekłada się na 3-4% wzrostu uśrednionego kosztu magazynowania. A skąd w ogóle ten Wanad?

Według danych Amerykańskiej Służby Geologicznej około 2-3 światowej produkcji to Chiny, około 1-5 Rosja, a około 8% RBA. I teraz wróćmy na chwilę do odcinka, gdzie rozkładaliśmy na czynniki pierwsze, czy polski magazyn na chińskich ogniwach to jeszcze local content, czy już nie. Przy Wanadzie ten problem nie znika, tylko się przesuwa. Zamieniamy zależność od chińskich ogniw na zależność od chińskiego albo rosyjskiego surowca, który będzie krążył w Waszych zbiornikach przez 30 lat. Ktoś, kto sprzedaje Wam Wanad jako drogę do niezależności surowcowej, powinien najpierw odpowiedzieć na proste pytanie, a skąd dokładnie przyjedzie ten elektrolit? Druga rzecz to sprawność. Sprawność cyklu VRFB mieści się typowo w przedziale od 65% do 85% w zależności od źródła i konfiguracji.

Przewaga Wanadu robi się naprawdę realna tam, gdzie magazyn cykluje bardzo intensywnie przez wiele lat, a nie w projekcie, który zarabia głównie na rezerwach mocy i usługach bilansujących, gdzie liczba pełnych cykli będzie mniejsza niż w modelu czysto arbitrażowym. No i czwarta rzecz, bezpieczeństwo. Tutaj w przeciwieństwie do sodu, fizyka stoi po stronie producenta. Elektrolit jest wodny i niepalny. Systemy czołowych dostawców mają wszystkie certyfikaty i spełniają np. NFPA 855, a testy nie pokazują ryzyka ucieczki termicznej. Tylko, że zerowego ryzyka nigdy nie ma. Jest tutaj stężony roztwór kwasu siarkowego, wtórna hermetyzacja zbiorników, procedury na wypadek wycieku. Ryzyko pożarowe zmieniamy na ryzyko chemiczne.