Mentionsy
272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu
Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy - a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.
Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski
W dzisiejszym odcinku zajmiemy się historią zamachu stanu w 1953 roku, który obalił demokratycznego premiera Iranu Mohammeda Mossadegha. Przewrotu, o którym na Zachodzie niewielu ludzi pamięta, ale w Iranie jest raną, która się nigdy nie zagoiła.
Skąd wzięli się Amerykanie w Iranie? Dlaczego zaangażowali się w obronę interesów Brytyjczyków i Anglo-Iranian Oil Company, znienawidzonego przez zwykłych Irańczyków monopolisty? Jaką rolę odegrały w tym amerykańskie wybory prezydenckie w 1952 roku? Dlaczego Eisenhower, przeciwnik „kompleksu wojskowo-przemysłowego”, zgodził się na tajną akcję CIA w Iranie?
Posłuchajcie o historii wojskowego przewrotu, w którym swoje role odegrali szach, jego siostra bliźniaczka, premier w piżamie, sympatyzujący z nazistami generał, irańscy zapaśnicy, człowiek o ksywie „Bezmózgi” i wnuk amerykańskiego prezydenta.
Szukaj w treści odcinka
Ale te koncesje płynęły szerokim strumieniem do różnych ludzi, którzy odpowiednio potrafili przekupić szacha lub jego dworzan.
Mianowicie dowódcę brygady kozackiej, i to nie jest pomyłka, bo to dziedzictwo rosyjskie właśnie w Iranie, Rezen Hanna, który sławił rebelię, został ministrem wojny i był takim silnym człowiekiem na dworze Szacha, ale długo na tym dworze Szacha nie był, bo ostatecznie zmusił Szacha do emigracji.
Przed komunizmem Amerykanie uznają, że ponieważ tu jest poważne ryzyko, a Iran jest ważny z powodów i strategicznych i surowcowych, no to trzeba wspierać szacha, żeby się nie wtoczył, nie wpadł w orbitę sowiecką.
I mówię to tylko dlatego, że po pierwsze król Faruk był wtedy szwagrem szacha Iranu.
Szacha widział co najwyżej jako monarchę konstytucyjnego.
Chociaż też trochę... Z czasem to jego umiłowanie demokracji troszkę się zmniejszyło, ale generalnie Mossadegh ograniczał szacha jak mógł.
Też jakieś nieprzyjemności miał szach takie prywatne z Mossadeghiem, bo Mossadegh zmusił do emigracji siostrę szacha, siostrę bliźniaczkę Ashraf.
No i te wszystkie wydarzenia plus właśnie wpływ siostry Szacha, Ashraf, która została przekonana przez agentów CIA, że no... Którzy ją właśnie znaleźli na tej francuskiej liwie.
No i 16 sierpnia 1953 roku do domu premiera Mossadega wyrusza pułkownik Nasiri, który ma te dwa dokumenty, szacha.
Meldowali się w tym samym czasie, ale dyrektor CIA, człowiek uprzejmy, puścił przodem Szacha, powiedział, podobno miał się do niego odezwać właśnie tymi słowy, wasza wysokość, pan pierwszy, kluczyk odebrać.
I pamięta o tym, że ma te dekrety podpisane przez Szacha, kopiuje je i zaczyna je rozdawać, pokazując wojskowym, stworząc takie wrażenie, że Mossadegh jednak został skutecznie usunięty przez Szacha i nie jest legalnie urzędującym premierem, a jednocześnie wykorzystuje swoje pieniądze na łapówki i wyprowadza raz jeszcze
Wychodzą też zwolennicy szacha, którzy mówią niech żyje szach, precz z Mossadeghiem.
Zaczęli wykrzykiwać hasła wrogie Mossadeghowi i z poparciem dla szacha.
Tymczasem wojsko, jak się okazało, było lojalne wobec Szacha i wobec generała Zahediego.
No ale po tym zamachu, kiedy Mossadegh obalony, nowym premierem zostaje Zahedi, nie ma głowy państwa, nie ma szacha.
Znaczy obywatele... No mówili w końcu na tych demonstracjach, że kochamy Szacha, więc chyba tak musiało być.
No ale co się wydarzyło po powrocie Szacha?
Samego szacha.
Opowiemy państwu, gdzie zostawiliśmy szacha, co tam szef porabiał przez te 20 lat swojego urzędowania.
Ostatnie odcinki
-
277. Zakłady o wszystko, czyli epidemia "kasyno...
18.04.2026 05:00
-
276. Taco Tuesday, czyli kto tak naprawdę wygra...
11.04.2026 05:00
-
275. „Demokracja umiera w ciemności”: amerykańs...
04.04.2026 05:00
-
274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Am...
28.03.2026 06:00
-
273. "Ej, chcesz coś z Ormuzu?". Czyli problemy...
21.03.2026 06:00
-
272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykani...
14.03.2026 06:00
-
271. Wojna z Iranem: "ograniczona, celowa opera...
07.03.2026 06:00
-
270. Midtermy 2026: pierwsze przymiarki do wyborów
28.02.2026 06:00
-
269. Najbardziej amerykańska religia. Historia ...
21.02.2026 06:00
-
268. „Najczystszy syn wolności”: Kościuszko w A...
14.02.2026 06:00