Mentionsy

I tutaj pojawia się, proszę Państwa, Mohammad Mossadegh, doświadczony, świecki polityk irański.

Jeszcze kiedy Reza zostawał szachem, to już wtedy detronizował Kadżarów i zostawał szachem, to już wtedy Mossadegh był przeciwko.

No ale Mossadegh przede wszystkim podkreślał konieczność uzniezależnienia się Iranu od Anglo-Iranian, od tej wielkiej korporacji naftowej i odzyskania przez Irańczyków nie tylko pieniędzy należnych im, ale też godności.

I Mohammad Mossadegh zdołał zjednoczyć różne ugrupowania i stworzył Front Narodowy.

Właśnie na fali tej obietnicy nacjonalizacji w 1951 roku Mossadegh zostaje premierem i nacjonalizuje Anglo-Iranian Oil Company.

Aczkolwiek mają nawet taki pomysł, że może by wysłać wojsko i zająć te rafinerie w Rabadanie, ale tego ostatecznie nie robią, ale próbują się jakoś Mossadeghowi postawić, bo Mossadegh jest bardzo taki stanowczy w tym co robi.

Mossadegh podróżuje też do Nowego Jorku, później podróżuje do Hagi.

No i kończy się to zupełnie niepowodzeniem Brytyjczyków i w jednym i w drugim przypadku nie udaje im się uzyskać satysfakcjonującego rezultatu, a tymczasem Mossadegh buduje się i buduje taką swoją rozpoznawalność już nie tylko w Iranie, ale na świecie.

W Iranie i poza nim były miliony ludzi, których Mohammad Mossadegh symbolizował i w imieniu których przemawiał, a także których fanatyczny stan umysłu pomagał stworzyć.

No i tutaj proszę Państwa znowu pojawiają się Amerykanie, ale wciąż jeszcze jako taka siła, która może być z punktu widzenia Irańczyków siłą dobrą, bo Mossadegh liczył na wsparcie Stanów Zjednoczonych, którzy poprą wysiudanie Wielkiej Brytanii z Iranu.

Później Mossadegh, jak już powiedzieliśmy, był w Stanach Zjednoczonych, gdzie Amerykanie dalej próbowali tych mediacji i ostatecznie Mossadegh nawet zgodził się na jakieś ustępstwa wobec Anglo-Iranian, ale odrzucili je Brytyjczycy, którzy uważali, że albo wszystko, albo nic.

No i skończyło się tak, że w październiku 1952 roku Mossadegh ostatecznie wydalił brytyjskich dyplomatów z Iranu.

No a Mossadegh powiedział, dobrze, zamykamy ambasadę i do widzenia.

No i efekt był taki, że Brytyjczycy nie mieli żadnych ludzi na miejscu, którzy mogliby Mossadeghowi zaszkodzić.

Dwie tutaj przytoczę, bo one są szczególnie istotne w kontekście tego, co się stanie z Mossadeghiem.

A poza tym Mossadegh też nie umiał z nim za bardzo współpracować.

Mossadegh nie był zwolennikiem dynastii Pachlawich, był demokratą.

Chociaż też trochę... Z czasem to jego umiłowanie demokracji troszkę się zmniejszyło, ale generalnie Mossadegh ograniczał szacha jak mógł.

Też jakieś nieprzyjemności miał szach takie prywatne z Mossadeghiem, bo Mossadegh zmusił do emigracji siostrę szacha, siostrę bliźniaczkę Ashraf.

No więc Mossadegh wysiudał księżniczkę Ashraf z Iranu.

No i Mossadegh rzeczywiście miał takie momenty, w których tej swojej władzy nieco nadużywał, to znaczy na przykład ogłosił referendum, pozwalało mu rozwiązywać parlament.

I ma zamiar wyręczyć Mossadeghowi i powiedzieć, tu pan jest zdymisjonowany nowym premierem Zahedi, dziękujemy uprzejmie.

I pamięta o tym, że ma te dekrety podpisane przez Szacha, kopiuje je i zaczyna je rozdawać, pokazując wojskowym, stworząc takie wrażenie, że Mossadegh jednak został skutecznie usunięty przez Szacha i nie jest legalnie urzędującym premierem, a jednocześnie wykorzystuje swoje pieniądze na łapówki i wyprowadza raz jeszcze

Wychodzą też zwolennicy szacha, którzy mówią niech żyje szach, precz z Mossadeghiem.

Zaczęli wykrzykiwać hasła wrogie Mossadeghowi i z poparciem dla szacha.

Kiedy Mossadegh wysłał wojsko przeciwko demonstrującym, i to demonstrującym na przykład komunistom z partii TUDE, no to partia TUDE się go wyrzekła.

A sam Mossadegh po tej krótkiej ucieczce oddał się w ręce wojska i odbył się proces, groziła mu kara śmierci.

No ale po tym zamachu, kiedy Mossadegh obalony, nowym premierem zostaje Zahedi, nie ma głowy państwa, nie ma szacha.

Kiedy już Mossadegh obalony, co z ropą naftową?

Oddano Anglo-Iranian cały majątek, który zabrał mu zły Mossadegh?

Czy wiadomo było po pierwsze, że do poprzedniego stanu rzeczy wrócić się nie da, dlatego że to jest absolutnie niedopuszczalne i będą znowu zamieszki, znowu rewolucja, znowu kolejny Mossadegh.

Czyli z jednej strony było to to, o czym kiedyś być może myślał Mossadegh czy jacyś inni reformatorzy irańscy, tzn.

Ale właśnie ten zamach stanu, o którym dzisiaj Państwu opowiadamy, czyli zamach stanu przeciwko Mossadeghowi z 1953 był tym punktem zwrotnym w relacjach irańsko-amerykańskich.