Mentionsy

I tutaj pojawia się, proszę Państwa, Mohammad Mossadegh, doświadczony, świecki polityk irański.

Jeszcze kiedy Reza zostawał szachem, to już wtedy detronizował Kadżarów i zostawał szachem, to już wtedy Mossadegh był przeciwko.

No ale Mossadegh przede wszystkim podkreślał konieczność uzniezależnienia się Iranu od Anglo-Iranian, od tej wielkiej korporacji naftowej i odzyskania przez Irańczyków nie tylko pieniędzy należnych im, ale też godności.

I Mohammad Mossadegh zdołał zjednoczyć różne ugrupowania i stworzył Front Narodowy.

Mossadega popierali komuniści, czyli Partia Tude, a z drugiej strony popierał go na przykład Ayatollah Khashani.

Ayatollah Khashani ogłosił nawet, uwaga, Dzień Nienawiści do rządu brytyjskiego i poparł Mossadega.

Właśnie na fali tej obietnicy nacjonalizacji w 1951 roku Mossadegh zostaje premierem i nacjonalizuje Anglo-Iranian Oil Company.

Aczkolwiek mają nawet taki pomysł, że może by wysłać wojsko i zająć te rafinerie w Rabadanie, ale tego ostatecznie nie robią, ale próbują się jakoś Mossadeghowi postawić, bo Mossadegh jest bardzo taki stanowczy w tym co robi.

Mossadegh podróżuje też do Nowego Jorku, później podróżuje do Hagi.

No i kończy się to zupełnie niepowodzeniem Brytyjczyków i w jednym i w drugim przypadku nie udaje im się uzyskać satysfakcjonującego rezultatu, a tymczasem Mossadegh buduje się i buduje taką swoją rozpoznawalność już nie tylko w Iranie, ale na świecie.

W Iranie i poza nim były miliony ludzi, których Mohammad Mossadegh symbolizował i w imieniu których przemawiał, a także których fanatyczny stan umysłu pomagał stworzyć.

Fakt, że Irańczycy akceptują samobójczą politykę Mossadega jest miarą nienawiści do Zachodu, a zwłaszcza nienawiści do Wielkiej Brytanii na Bliskim i w Środkowym Wschodzie.

Mossadeg tylko to uosabia bardzo zręcznie te nastroje społeczne.

No i tutaj proszę Państwa znowu pojawiają się Amerykanie, ale wciąż jeszcze jako taka siła, która może być z punktu widzenia Irańczyków siłą dobrą, bo Mossadegh liczył na wsparcie Stanów Zjednoczonych, którzy poprą wysiudanie Wielkiej Brytanii z Iranu.

Później Mossadegh, jak już powiedzieliśmy, był w Stanach Zjednoczonych, gdzie Amerykanie dalej próbowali tych mediacji i ostatecznie Mossadegh nawet zgodził się na jakieś ustępstwa wobec Anglo-Iranian, ale odrzucili je Brytyjczycy, którzy uważali, że albo wszystko, albo nic.

No i skończyło się tak, że w październiku 1952 roku Mossadegh ostatecznie wydalił brytyjskich dyplomatów z Iranu.

po prostu przekupywali posłów w Majlisie, żeby Mossadega usunąć ze stanowiska premiera.

No a Mossadegh powiedział, dobrze, zamykamy ambasadę i do widzenia.

No i efekt był taki, że Brytyjczycy nie mieli żadnych ludzi na miejscu, którzy mogliby Mossadeghowi zaszkodzić.

Znaczy nie mieli swoich ludzi, mieli swoje kontakty wypracowane przez lata, dlatego zwracają się do Amerykanów i brytyjski wywiad jeszcze zatrumana zaczyna przekonywać Amerykanów, że trzeba się tego Mossadega

To znaczy zmienia się sytuacja polityczna po obu stronach Atlantyku, no bo w Wielkiej Brytanii nowym premierem zostanie stary premier, czyli Churchill, konserwatysta, który znacznie ostrzej chce wobec Mossadega poczynać.

Republikanin Dwight Eisenhower, a nie ten Truman, który nie chciał Brytyjczykom pomóc w obaleniu Mossadega.

Ale kiedy dostał propozycję obalenia Mossadega, to wiemy, że Truman odmówił.

Ale też jest trzeci argument, to znaczy głupie pomysły, jakie mogą przyjść ludziom do głowy, jak zaczynają słuchać tego Mossadega.

No więc jeśli więcej się pozwoli takiemu Mossadegowi działać, no to jeszcze przyjdą do głowy takie pomysły, nie wiem, Saudom na przykład albo jakimś... Albo w Egipcie.

To nie jest dobry pomysł, więc lepiej tego Mossadega się pozbyć.

Wykopać Mossadega.

Następcą Mossadega ma zostać generał w stanie spoczynku w Azlolach Zahedi.

Dwie tutaj przytoczę, bo one są szczególnie istotne w kontekście tego, co się stanie z Mossadeghiem.

A poza tym Mossadegh też nie umiał z nim za bardzo współpracować.

Mossadegh nie był zwolennikiem dynastii Pachlawich, był demokratą.

Chociaż też trochę... Z czasem to jego umiłowanie demokracji troszkę się zmniejszyło, ale generalnie Mossadegh ograniczał szacha jak mógł.

Też jakieś nieprzyjemności miał szach takie prywatne z Mossadeghiem, bo Mossadegh zmusił do emigracji siostrę szacha, siostrę bliźniaczkę Ashraf.

No więc Mossadegh wysiudał księżniczkę Ashraf z Iranu.

No i Mossadegh rzeczywiście miał takie momenty, w których tej swojej władzy nieco nadużywał, to znaczy na przykład ogłosił referendum, pozwalało mu rozwiązywać parlament.

Jeden dekret, który usuwał Mossadega z funkcji premiera, a drugi dekret, który mianował premierem generała Zahediego.

No i 16 sierpnia 1953 roku do domu premiera Mossadega wyrusza pułkownik Nasiri, który ma te dwa dokumenty, szacha.

I ma zamiar wyręczyć Mossadeghowi i powiedzieć, tu pan jest zdymisjonowany nowym premierem Zahedi, dziękujemy uprzejmie.

I aresztować Mossadega.

I aresztować Mossadega.

A tymczasem Mossadeg się dowiedział, że to nastąpi i urządził klasyczny manewr znany pod nazwą, ty masz nóż, ja wyciągam dwa.

Okazuje się, że Mossadeg ma więcej ludzi z bronią i zamiast aresztować Mossadega, to aresztuje.

Więc kiedy rano dowiaduje się, włącza radio i widzi, że nie ma tam ogłoszenia o tym, że mamy nowego premiera, a ten uzurpator został usunięty, tylko dowiaduje się od samego Mossadega, że upadł plan jego usunięcia, no to wydaje się, że wszystko...

I pamięta o tym, że ma te dekrety podpisane przez Szacha, kopiuje je i zaczyna je rozdawać, pokazując wojskowym, stworząc takie wrażenie, że Mossadegh jednak został skutecznie usunięty przez Szacha i nie jest legalnie urzędującym premierem, a jednocześnie wykorzystuje swoje pieniądze na łapówki i wyprowadza raz jeszcze

I tutaj... To różne demonstracje, no bo z jednej strony wychodzą na ulicę zwolennicy Mossadega, którzy boją się, że ktoś chce usunąć, że szach chce usunąć ich premiera.

Z drugiej strony wychodzą ludzie, którzy twierdzą, że są zwolennikami partii komunistycznej TUDE, którzy też popierają Mossadega.

Wychodzą też zwolennicy szacha, którzy mówią niech żyje szach, precz z Mossadeghiem.

A jeszcze, proszę państwa, żeby było lepiej, to Amerykanie idą do Mossadega, idzie tam ambasador amerykański i mówi, panie premierze, no proszę chronić Amerykanów, co tu się dzieje.

Zaczęli wykrzykiwać hasła wrogie Mossadeghowi i z poparciem dla szacha.

Okrzyki niech żyje szach rozlegały się w całym mieście, a tłum ruszył w stronę gmachu rządu Mossadega.

Kiedy Mossadegh wysłał wojsko przeciwko demonstrującym, i to demonstrującym na przykład komunistom z partii TUDE, no to partia TUDE się go wyrzekła.

I 19 sierpnia wojsko obala Mossadega.

Sam dom Mossadega został zaatakowany.

On sam podobno uciekł w piżamie, ale nie dlatego, że jakoś spał, tylko dlatego, że Mossadeg po prostu bardzo lubił chodzić w piżamie podobno i dużo bardzo spędzał czasu w piżamie, pracował w piżamie.

No, żeby ogłosić, że jest nowy premier, że obalono Mossadega, postanowiono tę wiadomość poprzedzić jakąś stosowną muzyką, jakąś taką marszową muzyką może, żeby tak brzmiało poważnie, no bo to jeszcze generał.

A sam Mossadegh po tej krótkiej ucieczce oddał się w ręce wojska i odbył się proces, groziła mu kara śmierci.

No ale po tym zamachu, kiedy Mossadegh obalony, nowym premierem zostaje Zahedi, nie ma głowy państwa, nie ma szacha.

No, w każdym razie szach, proszę państwa, dowiaduje się od reporterów przy śniadaniu, że Mossadega obalono.

I osobiście znowu popilotował samolot z Bagdadu do Teheranu i wrócił 22 sierpnia w aurze bohatera, który pomógł obalić dyktatorskiego, niedemokratycznego, zmierzającego do komunizmu premiera Mossadega.

Kiedy już Mossadegh obalony, co z ropą naftową?

Oddano Anglo-Iranian cały majątek, który zabrał mu zły Mossadegh?

Czy wiadomo było po pierwsze, że do poprzedniego stanu rzeczy wrócić się nie da, dlatego że to jest absolutnie niedopuszczalne i będą znowu zamieszki, znowu rewolucja, znowu kolejny Mossadegh.

Czyli z jednej strony było to to, o czym kiedyś być może myślał Mossadegh czy jacyś inni reformatorzy irańscy, tzn.

Ale właśnie ten zamach stanu, o którym dzisiaj Państwu opowiadamy, czyli zamach stanu przeciwko Mossadeghowi z 1953 był tym punktem zwrotnym w relacjach irańsko-amerykańskich.