Mentionsy

Podkast amerykański
Podkast amerykański
14.03.2026 06:00

272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu

Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy - a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W dzisiejszym odcinku zajmiemy się historią zamachu stanu w 1953 roku, który obalił demokratycznego premiera Iranu Mohammeda Mossadegha. Przewrotu, o którym na Zachodzie niewielu ludzi pamięta, ale w Iranie jest raną, która się nigdy nie zagoiła.

Skąd wzięli się Amerykanie w Iranie? Dlaczego zaangażowali się w obronę interesów Brytyjczyków i Anglo-Iranian Oil Company, znienawidzonego przez zwykłych Irańczyków monopolisty? Jaką rolę odegrały w tym amerykańskie wybory prezydenckie w 1952 roku? Dlaczego Eisenhower, przeciwnik „kompleksu wojskowo-przemysłowego”, zgodził się na tajną akcję CIA w Iranie?

Posłuchajcie o historii wojskowego przewrotu, w którym swoje role odegrali szach, jego siostra bliźniaczka, premier w piżamie, sympatyzujący z nazistami generał, irańscy zapaśnicy, człowiek o ksywie „Bezmózgi” i wnuk amerykańskiego prezydenta.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Szach"

Ale te koncesje płynęły szerokim strumieniem do różnych ludzi, którzy odpowiednio potrafili przekupić szacha lub jego dworzan.

Jeszcze jakieś pożyczki udzielali szachowi i sprzęt dla wojska, które to szach kontrolował.

Darszach był zajęty głównie dworem i tak naprawdę kontrolował tylko okolice Teheranu.

Mianowicie dowódcę brygady kozackiej, i to nie jest pomyłka, bo to dziedzictwo rosyjskie właśnie w Iranie, Rezen Hanna, który sławił rebelię, został ministrem wojny i był takim silnym człowiekiem na dworze Szacha, ale długo na tym dworze Szacha nie był, bo ostatecznie zmusił Szacha do emigracji.

Ale ostatecznie stwierdził, że tradycja Rzecz Święta, a w 1925 roku wstąpił na tron, sam został szachem i ustanowił dynastię Pahlavi.

Ale właśnie elementem tej kampanii sperszczenia, którą prowadził Szachreza, to była właśnie próba

No i szach Reza po prostu powiedział od tej pory na arenie międzynarodowej, proszę używać nazwy Iran, a nie używać nazwy Persja.

Szach Reza zakończył swoje panowanie w 1941 roku.

I kiedy w 1941 roku Hitler najechał Związek Radziecki, alianci obawiając się, że szach oficjalnie neutralny przymierzy się z Niemcami, a rzeczywiście szach Reza podziwiał Hitlera.

I no też nie przepadał za Brytyjczykami, mimo że to oni go uczynili szachem, czy pomogli mu zostać szachem.

A co zrobiono ze starym szachem?

No i Mohamed Reza zostaje nowym szachem, proszę Państwa, i jest zasadniczo playboyem, ale dobrze wykształconym w odróżnieniu od swojego ojca, bo odebrał edukację w Szwajcarii, zna języki obce, francuski, angielski.

Przed komunizmem Amerykanie uznają, że ponieważ tu jest poważne ryzyko, a Iran jest ważny z powodów i strategicznych i surowcowych, no to trzeba wspierać szacha, żeby się nie wtoczył, nie wpadł w orbitę sowiecką.

Jeszcze kiedy Reza zostawał szachem, to już wtedy detronizował Kadżarów i zostawał szachem, to już wtedy Mossadegh był przeciwko.

Więc jakby pęd do tej nacjonalizacji ropy naftowej w Iranie był tak silny, że nawet szach, proszę Państwa, popierał nacjonalizację ropy naftowej.

I mówię to tylko dlatego, że po pierwsze król Faruk był wtedy szwagrem szacha Iranu.

Szach.

Co z Szachem?

Szach, jak już powiedzieliśmy na początku, popierał pomysł nacjonalizacji Europy, ale był człowiekiem tchórzliwym, jak już powiedzieliśmy.

Szacha widział co najwyżej jako monarchę konstytucyjnego.

Chociaż też trochę... Z czasem to jego umiłowanie demokracji troszkę się zmniejszyło, ale generalnie Mossadegh ograniczał szacha jak mógł.

Też jakieś nieprzyjemności miał szach takie prywatne z Mossadeghiem, bo Mossadegh zmusił do emigracji siostrę szacha, siostrę bliźniaczkę Ashraf.

Tak, miała bardzo duży wpływ na szach.

No i te wszystkie wydarzenia plus właśnie wpływ siostry Szacha, Ashraf, która została przekonana przez agentów CIA, że no... Którzy ją właśnie znaleźli na tej francuskiej liwie.

Szachu, kochany.