Mentionsy

Podkast amerykański
Podkast amerykański
14.03.2026 06:00

272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu

Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy - a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W dzisiejszym odcinku zajmiemy się historią zamachu stanu w 1953 roku, który obalił demokratycznego premiera Iranu Mohammeda Mossadegha. Przewrotu, o którym na Zachodzie niewielu ludzi pamięta, ale w Iranie jest raną, która się nigdy nie zagoiła.

Skąd wzięli się Amerykanie w Iranie? Dlaczego zaangażowali się w obronę interesów Brytyjczyków i Anglo-Iranian Oil Company, znienawidzonego przez zwykłych Irańczyków monopolisty? Jaką rolę odegrały w tym amerykańskie wybory prezydenckie w 1952 roku? Dlaczego Eisenhower, przeciwnik „kompleksu wojskowo-przemysłowego”, zgodził się na tajną akcję CIA w Iranie?

Posłuchajcie o historii wojskowego przewrotu, w którym swoje role odegrali szach, jego siostra bliźniaczka, premier w piżamie, sympatyzujący z nazistami generał, irańscy zapaśnicy, człowiek o ksywie „Bezmózgi” i wnuk amerykańskiego prezydenta.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 27 wyników dla "Mossadega"

Mossadega popierali komuniści, czyli Partia Tude, a z drugiej strony popierał go na przykład Ayatollah Khashani.

Ayatollah Khashani ogłosił nawet, uwaga, Dzień Nienawiści do rządu brytyjskiego i poparł Mossadega.

Fakt, że Irańczycy akceptują samobójczą politykę Mossadega jest miarą nienawiści do Zachodu, a zwłaszcza nienawiści do Wielkiej Brytanii na Bliskim i w Środkowym Wschodzie.

po prostu przekupywali posłów w Majlisie, żeby Mossadega usunąć ze stanowiska premiera.

Znaczy nie mieli swoich ludzi, mieli swoje kontakty wypracowane przez lata, dlatego zwracają się do Amerykanów i brytyjski wywiad jeszcze zatrumana zaczyna przekonywać Amerykanów, że trzeba się tego Mossadega

To znaczy zmienia się sytuacja polityczna po obu stronach Atlantyku, no bo w Wielkiej Brytanii nowym premierem zostanie stary premier, czyli Churchill, konserwatysta, który znacznie ostrzej chce wobec Mossadega poczynać.

Republikanin Dwight Eisenhower, a nie ten Truman, który nie chciał Brytyjczykom pomóc w obaleniu Mossadega.

Ale kiedy dostał propozycję obalenia Mossadega, to wiemy, że Truman odmówił.

Ale też jest trzeci argument, to znaczy głupie pomysły, jakie mogą przyjść ludziom do głowy, jak zaczynają słuchać tego Mossadega.

To nie jest dobry pomysł, więc lepiej tego Mossadega się pozbyć.

Wykopać Mossadega.

Następcą Mossadega ma zostać generał w stanie spoczynku w Azlolach Zahedi.

Jeden dekret, który usuwał Mossadega z funkcji premiera, a drugi dekret, który mianował premierem generała Zahediego.

No i 16 sierpnia 1953 roku do domu premiera Mossadega wyrusza pułkownik Nasiri, który ma te dwa dokumenty, szacha.

I aresztować Mossadega.

I aresztować Mossadega.

Okazuje się, że Mossadeg ma więcej ludzi z bronią i zamiast aresztować Mossadega, to aresztuje.

Więc kiedy rano dowiaduje się, włącza radio i widzi, że nie ma tam ogłoszenia o tym, że mamy nowego premiera, a ten uzurpator został usunięty, tylko dowiaduje się od samego Mossadega, że upadł plan jego usunięcia, no to wydaje się, że wszystko...

I tutaj... To różne demonstracje, no bo z jednej strony wychodzą na ulicę zwolennicy Mossadega, którzy boją się, że ktoś chce usunąć, że szach chce usunąć ich premiera.

Z drugiej strony wychodzą ludzie, którzy twierdzą, że są zwolennikami partii komunistycznej TUDE, którzy też popierają Mossadega.

A jeszcze, proszę państwa, żeby było lepiej, to Amerykanie idą do Mossadega, idzie tam ambasador amerykański i mówi, panie premierze, no proszę chronić Amerykanów, co tu się dzieje.

Okrzyki niech żyje szach rozlegały się w całym mieście, a tłum ruszył w stronę gmachu rządu Mossadega.

I 19 sierpnia wojsko obala Mossadega.

Sam dom Mossadega został zaatakowany.

No, żeby ogłosić, że jest nowy premier, że obalono Mossadega, postanowiono tę wiadomość poprzedzić jakąś stosowną muzyką, jakąś taką marszową muzyką może, żeby tak brzmiało poważnie, no bo to jeszcze generał.

No, w każdym razie szach, proszę państwa, dowiaduje się od reporterów przy śniadaniu, że Mossadega obalono.

I osobiście znowu popilotował samolot z Bagdadu do Teheranu i wrócił 22 sierpnia w aurze bohatera, który pomógł obalić dyktatorskiego, niedemokratycznego, zmierzającego do komunizmu premiera Mossadega.