Mentionsy

Podkast amerykański
Podkast amerykański
14.03.2026 06:00

272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu

Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy - a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W dzisiejszym odcinku zajmiemy się historią zamachu stanu w 1953 roku, który obalił demokratycznego premiera Iranu Mohammeda Mossadegha. Przewrotu, o którym na Zachodzie niewielu ludzi pamięta, ale w Iranie jest raną, która się nigdy nie zagoiła.

Skąd wzięli się Amerykanie w Iranie? Dlaczego zaangażowali się w obronę interesów Brytyjczyków i Anglo-Iranian Oil Company, znienawidzonego przez zwykłych Irańczyków monopolisty? Jaką rolę odegrały w tym amerykańskie wybory prezydenckie w 1952 roku? Dlaczego Eisenhower, przeciwnik „kompleksu wojskowo-przemysłowego”, zgodził się na tajną akcję CIA w Iranie?

Posłuchajcie o historii wojskowego przewrotu, w którym swoje role odegrali szach, jego siostra bliźniaczka, premier w piżamie, sympatyzujący z nazistami generał, irańscy zapaśnicy, człowiek o ksywie „Bezmózgi” i wnuk amerykańskiego prezydenta.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 11 wyników dla "Kadżar"

Oficjalnie, no i oczywiście rządził, proszę Państwa, rządzili Kadżarowie, dynastia Kadżarów, która była słynnie skorumpowana i w zamian za łapówki i datki właściwie byli gotowi zrobić wszystko i wydawali koncesję na absolutnie wszystko i na przykład w 1872 roku pan Baron Reuter, to jest ten od agencji Reutersa, dostał koncesję na wszystko, proszę Państwa, absolutnie na wszystko w Persji miał robić Baron Reuter, ale to się jednak nie spodobało, więc została ona szybko odwołana.

Ale władza Kadżarów chwiała się i w 1906 r. dynastia musiała ugiąć się i przeprowadzić wybory do parlamentu, do Majlesu i uchwalić konstytucję.

A dynastia Kadżarów kompromitowała się raz za razem, aż wreszcie w 1919 roku Ahmad Shah

No ale wróćmy do tych Kadżarów.

Kadżarowie zakończyli swoje niechlubne rządy w 1921 roku, bo już nawet Brytyjczycy byli zmęczeni Kadżarami, bo władcy kadżarscy generalnie chcieli kolejnych orderów, łapówek, broni, a jak już powiedzieliśmy, wiele nie kontrolowali i wiele od nich nie zależało.

Tak, no taki ataturkizm, a nie kadżaryzm, bo to kadżarystwo czy kadżaryzm było już tak skompromitowane, że nie można było dalej ciągnąć tego w ten sam sposób.

Rozważano przez chwilkę przywrócenie Kadżarów.

Doświadczony, bo, proszę Państwa, w Majlisie, czyli w parlamencie irańskim, zasiadał jeszcze za czasów Kadżarów.

Zresztą po matce był spokrewniony z Kadżarami.

Jeszcze kiedy Reza zostawał szachem, to już wtedy detronizował Kadżarów i zostawał szachem, to już wtedy Mossadegh był przeciwko.

Ale nie dlatego, że miał jakieś lewicowe pomysły, tylko po prostu był strasznie nieudolny i nielubiany, trochę tak jak ten ostatni Kadżar.