Mentionsy
272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykanie obalili demokratyczny rząd Iranu
Dziś opowiemy o punkcie zwrotnym w relacjach amerykańsko-irańskich: wydarzeniu, które sprawiło, że z potencjalnych sojuszników w walce z zachodnim imperializmem Amerykanie stali się dla Irańczyków takimi samymi imperialistami jak wcześniej Brytyjczycy - a nawet gorzej, bo jeszcze dwulicowymi.
Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski
W dzisiejszym odcinku zajmiemy się historią zamachu stanu w 1953 roku, który obalił demokratycznego premiera Iranu Mohammeda Mossadegha. Przewrotu, o którym na Zachodzie niewielu ludzi pamięta, ale w Iranie jest raną, która się nigdy nie zagoiła.
Skąd wzięli się Amerykanie w Iranie? Dlaczego zaangażowali się w obronę interesów Brytyjczyków i Anglo-Iranian Oil Company, znienawidzonego przez zwykłych Irańczyków monopolisty? Jaką rolę odegrały w tym amerykańskie wybory prezydenckie w 1952 roku? Dlaczego Eisenhower, przeciwnik „kompleksu wojskowo-przemysłowego”, zgodził się na tajną akcję CIA w Iranie?
Posłuchajcie o historii wojskowego przewrotu, w którym swoje role odegrali szach, jego siostra bliźniaczka, premier w piżamie, sympatyzujący z nazistami generał, irańscy zapaśnicy, człowiek o ksywie „Bezmózgi” i wnuk amerykańskiego prezydenta.
Szukaj w treści odcinka
W minionym stuleciu i to w drugiej połowie minionego stulecia jak chwaliły prawa człowieka w Iranie i przywiązanie do ideałów demokratycznych.
Opowiemy też Państwu, jak woda sodowa uderzyła do głowy dyrekcji, znaczy liderom CIA i o pewnym krmicie opowiemy.
Chciał zostać trochę takim ataturkiem w Persji, który stworzy świeckie państwo, republikę, nie tak znowu demokratyczną, bez przesady, ale jednak jakąś nową.
Ale jednocześnie chciał modernizować kraj, unowocześniać się, tak jak wspomniałeś, nie demokracja.
To taki epizod trochę w stylu Ribbentrop-Mołotow, tylko w Iranie, to znaczy dwa państwa sobie najeżdżają i spotykają się i częstują się wódką i generalnie robią sobie wspólne zdjęcia.
No tak, ale nie doszło do podbicia Iranu i odebrania niepodległości, tylko ustanowiono nowego władcę.
Boją i w takiej powszechnej świadomości pierwszą taką areną starcia bloków Związku Radzieckiego i Zachodniego była Grecja.
Nie musimy się tym przejmować, co dzieje się w odległych częściach świata.
A w pozostałych częściach świata nie musimy się tym tak bardzo martwić.
W książce poświęconej historii CIA mamy taki obrazek jak to wyglądał Iran w tamtych czasach.
Oczywiście, efekt domina, więc wcale się nie dziwię, że... Tak jak ja, chciałem jeden odcinek o mormonach, potem chciałem dwa i dostałem trzy odcinki o mormonach.
Republikanin Dwight Eisenhower, a nie ten Truman, który nie chciał Brytyjczykom pomóc w obaleniu Mossadega.
Eisenhower, ale też rozmawiają ze sobą wywiady, a wywiadem amerykańskim, czyli CIA, szefuje Allen Dulles, który tak się akurat składa... Ma brata.
Tak więc oto bracia Dulles po prostu chodzą do Eisenhowera i mówią, trzeba pomóc Brytyjczykom, albowiem, panie kochany,
Wszystko to się też zgadza z tym i wpisuje się w ten strach przed Związkiem Radzieckim i wpisuje się też w doktrynę Trumana, tylko Truman nie chciał interweniować na rzecz Brytyjczyków w ten sposób w Iranie.
No i wtedy właśnie agent CIA wyciąga... Leiter się nazywa.
Agent CIA, nazwisko proszę Państwa nieprzypadkowe, jest to bowiem wnuk Theodora Roosevelta.
Chociaż też trochę... Z czasem to jego umiłowanie demokracji troszkę się zmniejszyło, ale generalnie Mossadegh ograniczał szacha jak mógł.
No i te wszystkie wydarzenia plus właśnie wpływ siostry Szacha, Ashraf, która została przekonana przez agentów CIA, że no... Którzy ją właśnie znaleźli na tej francuskiej liwie.
Ale mówi, kiedy to się wszystko będzie działo, to ja chciałbym...
Więc kiedy rano dowiaduje się, włącza radio i widzi, że nie ma tam ogłoszenia o tym, że mamy nowego premiera, a ten uzurpator został usunięty, tylko dowiaduje się od samego Mossadega, że upadł plan jego usunięcia, no to wydaje się, że wszystko...
Tak mówią, że to przypadek, bo agenci CIA sami byli tym zaskoczeni.
Meldowali się w tym samym czasie, ale dyrektor CIA, człowiek uprzejmy, puścił przodem Szacha, powiedział, podobno miał się do niego odezwać właśnie tymi słowy, wasza wysokość, pan pierwszy, kluczyk odebrać.
W starciach na ulicach Tehranu zginęło jakieś 300 osób.
Ostatecznie został skazany najpierw na 3 lata więzienia, a później na areszt domowy i w tym areszcie już trwał do końca życia.
Dowiedział się proszę Państwa w Rzymie od reporterów przy śniadaniu, aczkolwiek zważywszy na to, co powiedziałeś o tym, że szef CIA Dallas był w tym samym hotelu,
Ostatnie odcinki
-
277. Zakłady o wszystko, czyli epidemia "kasyno...
18.04.2026 05:00
-
276. Taco Tuesday, czyli kto tak naprawdę wygra...
11.04.2026 05:00
-
275. „Demokracja umiera w ciemności”: amerykańs...
04.04.2026 05:00
-
274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Am...
28.03.2026 06:00
-
273. "Ej, chcesz coś z Ormuzu?". Czyli problemy...
21.03.2026 06:00
-
272. Irański zamach stanu w 1953: jak Amerykani...
14.03.2026 06:00
-
271. Wojna z Iranem: "ograniczona, celowa opera...
07.03.2026 06:00
-
270. Midtermy 2026: pierwsze przymiarki do wyborów
28.02.2026 06:00
-
269. Najbardziej amerykańska religia. Historia ...
21.02.2026 06:00
-
268. „Najczystszy syn wolności”: Kościuszko w A...
14.02.2026 06:00