Odcinek 3: Wojna języków

Szok, niedowierzanie, złość. Wyścig z czasem, żeby pomóc swoim bliskim w Ukrainie. Rosyjska inwazja dotknęła nie tylko społeczeństwo ukraińskie, ale także miliony osób ukraińskiego pochodzenia na świecie. I to właśnie oni, Ukraińcy i Ukraińki w diasporze, od pierwszych dni wojny rzucili się do działania. I nie przestają do dziś. Nawet kiedy świat patrzy gdzie indziej. Ukraina Globalnie. Podcast o wojnie, diasporze i polityce. Nazywam się Dominika Blachnicka-Ciacek i pracuję na Wydziale Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wraz z moimi współpracowniczkami rozmawiamy o działaniach diaspory ukraińskiej i ich znaczeniu dla polityki, tożsamości i kultury.

Nie chodzi o czystość językową, nie chodzi o perfekcję, chodzi o próbę, o ruch, choćby niedoskonały, w kierunku ukraińskiego. Dla niektórych będzie to za dużo, dla innych o wiele za mało, ale od czegoś warto zacząć. Hi Misha, how are you? I'm doing well, how are you doing Dominika? Na początku rozmowy zapytałam Miszę o języki, którymi posługiwał się jako dziecko. So, could you tell me a bit about your linguistic background?

To może brzmieć idealistycznie i utopijnie, przyznaję, ale zawsze to jakiś pierwszy krok. Odcinek 4. Dzień dobry, nazywam się Agnieszka Trąbka, ze mną w studiu doktor Dominika Blachnicka-Ciacek, której felietonu właśnie wysłuchaliśmy i doktor Anna Matyska, obie z Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Dzień dobry. Dzień dobry. Wspólnie tworzymy projekt Engage, którego ten podcast jest częścią. Dzisiaj naszym tematem jest język i różne kwestie związane właśnie z językiem.

Dominika, wspomniałaś o specyficznej hierarchii językowej utrzymującej się w Ukrainie przez lata, a może wręcz dekady, że rosyjski był jakby bardziej językiem miejskim, językiem kultury, a ukraiński miał niższy status. Słuchając ciebie pomyślałam sobie o jeszcze innej hierarchii, która wyłaniała się z naszych wywiadów w kontekście sytuacji językowej po 2022 roku, kiedy jakby język ukraiński zdecydowanie awansował w cudzysłowiu, a część osób ukraińskojęzycznych prezentowała się jako te, które od zawsze były po tej dobrej stronie. I dostrzegasz rzeczywiście tą hierarchię? Tak, masz rację. Mam wrażenie, że jest to świetne spostrzeżenie.

I te inicjatywy są nie tylko inicjatywami państwowymi, ale również bardziej oddolnymi. I na przykład od wielu lat już Radio Ukraińskie co roku organizuje tak zwane Dyktando Jedności Narodowej. I to jest dyktando, które jest transmitowane na żywo w radiu i telewizji publicznej. I co roku jest to nowy tekst pisany przez jakiegoś znanego autora. I ten tekst jest czytany również przez znaną osobę. I to dyktandom piszą Ukraińcy w Ukrainie i na całym świecie. I w tym dyktandzie, tak jak właśnie mówiła Dominika w felietonie, nie chodzi o perfekcję języka ukraińskiego, tylko właśnie o próbę podjęcia, zmierzenia się z tym językiem ukraińskim, ponieważ nawet tutaj błędy są częścią tego doświadczenia i tego właśnie budowania własnej tożsamości we wspólnocie opartej o język ukraiński.

Ale dla tych rosyjskojęzycznych osób jednak ten polski jest takim pragmatycznym wyborem i ekonomicznie często oni nie mają wyjścia. Z kolei Dominika, wspomniałaś w felietonie, że w Izraelu zdecydowanie dominuje rosyjski i że to jest zupełnie inny pejzaż niż w Polsce czy w Stanach. I jak rozumiem, dopiero od niedawna są tam jakieś próby wprowadzania ukraińskiego do przestrzeni publicznej. Jak to wygląda? Możesz podać jakiś przykład, żebyśmy to poczuli? Tak, w felietonie usłyszeliśmy historię Natalii, która odmówiła mówienia po rosyjsku, choć ten rosyjski zna. I faktycznie w Izraelu słyszeliśmy od naszych badanych, że oni bardzo dbają o to, żeby zbudować taką przestrzeń mówienia po ukraińsku, nawet jeśli to bywa dla nich samych bardzo trudne.