STO LAT SAMOTNOŚCI & W POKOJU OBOK (2024) - recenzja Tomasza Raczka

Są dziełem Pedro Almodovara. No i już na pewno chcecie Państwo krzyknąć, no jasne, no tam hiszpańskojęzyczny serial, to tu będzie oczywiście Almodovar i też hiszpańska produkcja. No właśnie nie. No właśnie nie, bo to jest pierwszy pełnometrażowy film Almodovara nagrany po angielsku. Od początku do końca. Nie dość tego. On został wymyślony po angielsku, bo on jest adaptacją powieści napisanej przez amerykańską pisarkę Sigrid Nunez. Takie dziwne imię i nazwisko, bo ona jest córką Niemki i Chińczyka, ale urodzoną w Stanach Zjednoczonych.

I jej powieść pod tytułem Pełnia miłości Została zaadaptowana na potrzeby filmu przez Pedro Almodovara. I tu już dzieje się coś przedziwnego, bo przecież wiemy o tym, że Almodovar jest mistrzem kina autorskiego. Mało jest ludzi. Tak autorskich twórców, tak autorsko podchodzących do tworzenia sztuki jak Almodóvar. On wypełnia filmy, które tworzy swoją osobowością. Sam pisze najczęściej scenariusze, nie zawsze, ale prawie zawsze. Sam narzuca pewną optykę i sposób widzenia świata.

No i przede wszystkim potrafi nasączać swoją osobowością aktorów, z którymi pracuje. Te jego filmy almodowarowskie Aż pachną Hiszpanią. Są hiszpańskie nie tylko dlatego, że bohaterowie mówią po hiszpańsku, ale dlatego, że myślą po hiszpańsku, że to są filmy zanurzone głęboko w kulturze Hiszpanii. I teraz Almodóvar bierze coś, co jest kompletnie abstrakcyjne dla niego. Opowieść o dwóch kobietach, jedną Gratilda Swinton, drugą Julianne Moore. Znowu, nie hiszpańskie aktorki. Są to przyjaciółki. Julianne Moore właśnie napisała nową książkę i pojawia się w Nowym Jorku po to, żeby promować tę książkę i przy tej okazji dowiaduje się o swojej przyjaciółce, granej przez Tilda Swinton, która jest chora i która jest w szpitalu.

Marta jest świetelnie chora i ma tego świadomość, ale chce, żeby to wszystko, co jest jeszcze przed nią, odbyło się na jej warunkach. Więc sobie to wszystko wymyśla. Stwarza sobie pewien scenariusz. Ale żeby on się mógł odbyć, potrzebna jest jej jeszcze jedna osoba. Potrzebna jest aktorka w tym scenariuszu bardzo ważna. I obsadza w tej roli Julianne Moore, czyli właśnie Ingrid. Ten film to są rozmowy, przede wszystkim ich rozmowy. I ten film jest taki, że chwilami się zapomina, że to Almodóvar.

Dlaczego tak się stało? Bo chyba miał rację Gabriel García Márquez, mówiąc, że on nie chce, żeby jego książkę sfilmowali Amerykanie, żeby to nie było po hiszpańsku, bo wtedy ucieknie duch tej książki i ucieknie tajemnica stu lat samotności. Wiedział, co mówił Marques. Almodóvar popełnił błąd, ponieważ nie da się być Almodóvarem po angielsku. Almodóvar robiący film po angielsku jest innym reżyserem i ten film nie jest zły, ale

Ale jest filmem obcym. Jest filmem co prawda zatopionym w kolorach Almodowarowskich i jest co prawda filmem bardzo starannie zagranym przez dwie wybitne aktorki. Ale ja myślę, że Almodóvar, choć kocha Tilda Swinton i Julianne Moore, nie umie z nimi pracować tak jak z Penélopą Cruz, czy z Antoniem Banderasem, czy jego aktorkami hiszpańskimi, które tworzyły jego świat w filmach wcześniejszych. Julianne Moore i Tilda Swinton chcą zagrać najbardziej almodówarowsko jak można, ale nie potrafią.

Jest w tym pewna magia. To jest tak jak z Penélopą Cruz, która gdy robiła karierę w Stanach Zjednoczonych, w Hollywood, właściwie w żadnym filmie nie była nigdy tak dobra jak w filmach hiszpańskich. Przede wszystkim w filmach Almodovara. Nigdy nie miała w sobie tej intensywności, kiedy grała po angielsku, tej soczystości, tej takiej dotykalności na wyciągnięcie ręki. Niemal możemy dotknąć tę parującą humanizmem postać, jak to było w dziwnych, wystylizowanych, ale jednak właśnie bardzo prawdziwych filmach Almodovara.

I ja zawsze czekałem, kiedy Penelo powróci już z tych Stanów do Hiszpanii, bo nie przepadałem za jej filmami tymi, które robiła w Hollywood. I coś takiego jest w Almodovarze i bardzo proszę, żeby Pedro Almodovar nie robił następnych filmów w Hollywood. Ja nie mówię, że to będą złe filmy, ale to będzie Almodovar B. To będzie taki B-klasa, amerykańska klasa Almodovara. On musi zostawić wszystko to, co jest niedopowiedziane, niedopokazane, tylko gdzieś pomiędzy aktorami, scenografią, a słowami wypowiadanymi przez postaci, zawieszone, ukryte, w postaci rozproszonej prawdy, której nie widać.

Na tym polegał zawsze Almodóvar. Na pierwszy rzut oka jaskrawy, tak jak kolory w jego filmach. Ale jeśli spojrzeć na to spokojniej i głębiej, to za tą jaskrawością była niesłychana wrażliwość niepokazana Almodovar nigdy nie mówił w swoich filmach, zobaczcie jaki jestem wrażliwy. Raczej odwracał od tego uwagę i się wygłupiał. I próbował nas zaszokować. Tu jest odwrotnie. W pokoju obok Almodovar mówi, teraz wam pokażę, Jaka to jest niezwykła historia i pokażę Wam, jak wrażliwe są moje aktorki, jak one niesamowicie to zagrają.

I powiem Państwu, że Polski Lęk uważam za lepszy film niż W POKOJU OBOK ALMODOWARA, choć oba filmy są o tym samym. Nie, nie opowiadają tej samej historii, ale opowiadają o tym samym za pomocą innej historii w podobny sposób. Dlatego się rozczarowałem, Ten film został zrobiony od samego początku tak, jak to sobie Almodóvar wymyślił. Kiedy napisał rolę chorej Marty, Poprosił Tilda Swinton, aby to zagrała.

I zapytał Swinton, czy ma kogoś na myśli, kto mógłby zagrać Ingrid, czyli tę przyjaciółkę, która będzie jej towarzyszyła. I wtedy Tilda Swinton powiedziała, tak, oczywiście, przede wszystkim myślę, że to powinna zrobić Julianne Moore. Almodóvar powiedział, też o niej myślałem. No i Julianne Moore oczywiście się zgodziła i one wylądowały razem przed kamerą. Cały czas są razem praktycznie, cały czas razem. Julianne Moore będzie musiała dużo się dowiedzieć, Julianne Moore jako Ingrid, będzie musiała dużo się dowiedzieć o Marcie, o tym, co się z nią działo przez te lata, kiedy się nie widywały.

Jeśli chcecie poznać innego Almodovara, to warto iść na W POKOJU OBOK. Jeśli jednak jesteście miłośnikami, fanami, zakochanymi w estetyce Almodovara, to przygotujcie się na zaskoczenie. Może też wam się to spodobać, bo pewne elementy, głównie plastyczne, ciągle przypominają język filmowy Almodovara, ale jednak emocje pozostają nadspodziewanie chłodne. Ile daję temu filmowi? Bardzo proszę, za chwilę będzie ocena, ale najpierw misja tybetańska.

Mianowicie ocena czy film jest dobry czy zły, a pamiętacie Państwo jak jest z ocena? Zawsze powtarzam, że nie ma czegoś takiego jak obiektywna ocena filmu. Panie Tomku, czy to jest dobry film czy zły? Ja odpowiadam, zależy dla kogo. Bardzo dużo zależy od tej osoby, która ogląda. Wiecie Państwo, na ekranie jest tylko 50% filmu wyświetlane, drugie 50% jest wyświetlane na naszej psychice, na nas samych. I od nas zależy, co tam zobaczymy. I czy nam się to spodoba, czy nie. Nie od tego, czy film jest dobry, czy zły. Od nas w połowie przynajmniej zależy, co zobaczymy w filmie. No i myślę, że takie 100 lat samotności, czyli serial według Markeza i taki Almodóvar po angielsku, to są właśnie przykłady tego,