DUCHY INISHERIN i BLISKO (2022) - recenzja Tomasza Raczka

Jest jak monolit, jak zrobiona z jednego kawałka czegoś bardzo drogocennego figura. Figura nie retoryczna. Figura prawdziwego dramatu. Dlatego porównuję DUCHY INISHERIN z punktu widzenia dramaturgicznego, a za to odpowiada scenarzysta i reżyser tego filmu, Martin McDonagh. Otóż porównuję to ze starożytnymi tragediami greckimi. Tam się wziął Europejski Teatr stamtąd się wywodzi. Tam była ta pierwsza perła, czy raczej ta muszla, w której rodziła się perła,

A potem ta perła rosła, rosła, rosła i obserwowaliśmy rozwój teatru, teatru światowego, ale rodzącego się z tradycji europejskiej. Otóż ta perła zawiązała się w starożytnej Grecji. I za początki tej peury odpowiadają Aeschylus, Sophocles, czyli wielcy dramaturdzy, wielcy twórcy starożytnej greckiej tragedii. I do niej nie tylko Szekspir nawiązywał, wszyscy wielcy, którzy mierzyli się z potęgą dramatu, ale także nawiązuje Martin McDonagh. On, tak jak Aeschylus czy Sophocles, uchwycił podstawowe elementy tragedii ludzkiej.

Bo ciągle zachowują w sobie tę uniwersalną moc adaptacji do konkretnych przypadków, które się zmieniają. Dlatego do dziś oglądamy, wystawiamy antyczne tragedie, bo one są właśnie uniwersalne. Jeśli idzie o filmy, to wiedzą Państwo, że zawsze najczęściej krytykujemy scenariusze. Ja też. Ponieważ to tu jest najwięcej błędów popełnianych i najtrudniej jest dopracować scenariusz, żeby on był doskonały. Czasem całe sztaby ludzi się głowią, powstają podręczniki, także wydawane w Polsce, jak pisać scenariusz, żeby wszystko było tak, jak trzeba. Ale czasem się zdarza, że ktoś taki jak Martin McDonagh

Ale także jego siostra, Carrie Condon, która gra Siobhan i Barry Kagan, taki kolega z wyspy, który ma swoje problemy, Dominic. Wszyscy oni są nominowani do Oscara. Martin McDonagh dwukrotnie jest nominowany do Oscara jako scenarzysta i jako reżyser. Właściwie trzykrotnie, bo jeszcze film jest nominowany do Oscara jako najlepszy film roku. Tych nominacji w sumie ma 9, a kiedy był po raz pierwszy pokazany na festiwalu w Wenecji, publiczność wstała i biła brawo przez 15 minut. To się prawie nie spotyka. Takie rzeczy dzieją się raz na wiele lat. Co jest w tym filmie?

Co dalej się stanie, mogą sobie Państwo dopowiedzieć. Ja tylko jako sugestie i takie dodatkowe wskazówki podam, że tworząc ten scenariusz reżyser i scenarzysta inspirował się między innymi wierszami Walta Whitemana i pewnym obrazem Davida Hockneya. Więc wysoka sztuka była tutaj inspiracją bezpośrednią filmu. I znowu mamy tu do czynienia z takim dotknięciem doskonałości. Może nie tak pewną ręką przeprowadzonym jak w przypadku Martina McDonagh i filmu DUCHY INISHERIN, ale jednak czegoś bardzo, bardzo szlachetnego.