DUCHY INISHERIN i BLISKO (2022) - recenzja Tomasza Raczka

Kamcia ułożyła się naprzeciwko mnie, patrzy zza biurka i wie, że dzisiaj jest temat, który ją bardzo interesuje. Bo dziś chciałbym opowiedzieć o dwóch filmach. Jeden to DUCHY INISHERIN, a drugi to BLISKO. Ale oba te filmy łączy coś więcej niż tylko różne fabuły. Łączy potrzeba przyjaźni, Łączy lęk przed utratą przyjaźni, łączy to czym jest przyjaźń i jeszcze ważniejsze, a co jest po drugiej stronie przyjaźni, gdy jej brakuje, czym jest samotność.

Samotność będąca osamotnieniem, samotność nie z wyboru, tylko z konieczności. Samotność wynikająca z faktu, że przyjaciele odchodzą, to się dzieje z wiekiem, ale także, że przyjaciele odchodzą, bo tak decydują. I o tym są te dwa filmy. DUCHY INISHERIN. Film, który zwrócił moją uwagę doskonałością. Nie będę ukrywał od samego początku, że to jest jeden z tych filmów, które zdarzają się na kilka lat, który pozostawia mnie zupełnie bezradnym wobec ich doskonałości.

Jest jak monolit, jak zrobiona z jednego kawałka czegoś bardzo drogocennego figura. Figura nie retoryczna. Figura prawdziwego dramatu. Dlatego porównuję DUCHY INISHERIN z punktu widzenia dramaturgicznego, a za to odpowiada scenarzysta i reżyser tego filmu, Martin McDonagh. Otóż porównuję to ze starożytnymi tragediami greckimi. Tam się wziął Europejski Teatr stamtąd się wywodzi. Tam była ta pierwsza perła, czy raczej ta muszla, w której rodziła się perła,

Tragedii wyboru, tragedii sytuacji, w której nie ma jasnych odpowiedzi na to, co jest dobre, a co jest złe. Nie ma jasnych odpowiedzi na to, co można zrobić, żeby uniknąć przeznaczenia, żeby uniknąć zagrożenia, żeby uniknąć dramatu, który widzi się na horyzoncie i przed którym chciałoby się ochronić. Chciałoby się uciec, ale się nie daje i bez radności widzimy jak on nadciąga. To się dzieje na wyspie Inisherin, małej wyspie na zachód od Irlandii, wyspie należącej do Irlandii.

No ale tak się dzieje, że się wszyscy znają, że spędzają wolny czas w zasadzie w gospodzie razem, że wszystko o sobie wiedzą, No i że pośród nich przechodzą irlandzkie duchy śmierci, te duchy z Inisherin, które są w tytule filmu, a które zapowiadają śmierć, jak w antycznej tragedii. I wiemy, że ktoś z naszych bohaterów, których śledzimy, umrze, ale nie wiemy kto, nie wiemy kiedy i nie wiemy z jakiego powodu. Wiemy, że nie uda mu się uciec przed losem.

Ona ma też wpływ na to wszystko, bo ona też prowadzi do zmian. Jeśli Państwo kochają film, kino, to nie możecie Państwo nie chcieć zobaczyć tego filmu. Nawet jeżeli lubicie tylko kino gatunkowe, to trzeba się wybrać na DUCHY INISHERIN po to, żeby zobaczyć, żeby poznać, żeby dotknąć, żeby poczuć, żeby odetchnąć czymś, co jest właściwie doskonałe. I zrozumieć, na czym polega skala oceny. Dlaczego w pewnych momentach właściwie przestajemy stawiać gwiazdki, bo jesteśmy bezradni, bo tu nie ma co oceniać. To jest po prostu ten monolit, z którym mamy do czynienia.

Tak jest w wypadku filmu DUCHY INISHERIN i teraz czas, abym go ocenił. Tym milszy i ważniejszy dla mnie moment, że wiedzą Państwo, jak rzadko daję wysokie, bardzo wysokie oceny filmom. A tu tak może się zdarzyć, ale najpierw niech przemówi Misa i niech poda czysty ton uczciwej oceny. Ja, proszę Państwa, oceniam ten film na 10 punktów na 10 możliwych. Nie pamiętam, kiedy ostatni raz dałem taką ocenę. Ale tym razem, patrząc Państwu prosto w oczy, mówię 10 na 10. I trzeba ten film obejrzeć.

Te stosunki domowe są na tyle serdeczne i bliskie, że chłopcy raz nocują w jednym domu, raz w drugim, całymi dniami się bawią, są sobie bardzo bliscy. Jeden z nich Leo jest takim rwisem, a drugi Remi jest artystycznie uzdolniony. Tak jak mieliśmy artystycznie uzdolnionego Kolma w DUCHY INISHERIN, to tutaj artystą grającym fantastycznie koncerty muzyki poważnej jest Remi. Przed Remim prawdopodobnie kariera. Ale na razie mają 13 lat. Idą do szkoły. I tu okazuje się coś dziwnego, bo ta ich przyjaźń, która była tak serdeczna, tak bliska, okazuje się w szkole zbyt bliska.

Co dalej się stanie, mogą sobie Państwo dopowiedzieć. Ja tylko jako sugestie i takie dodatkowe wskazówki podam, że tworząc ten scenariusz reżyser i scenarzysta inspirował się między innymi wierszami Walta Whitemana i pewnym obrazem Davida Hockneya. Więc wysoka sztuka była tutaj inspiracją bezpośrednią filmu. I znowu mamy tu do czynienia z takim dotknięciem doskonałości. Może nie tak pewną ręką przeprowadzonym jak w przypadku Martina McDonagh i filmu DUCHY INISHERIN, ale jednak czegoś bardzo, bardzo szlachetnego.

Takie trzy łyki dają nowy zapał do mówienia i do słuchania. Powiedziałem, że trochę osobiście nawiążę i muszę powiedzieć, że gdy zaczął się film DUCHY INISHERIN i Colm przyszedł do Patricka i powiedział, że nie będzie się już z nim przyjaźnił. Nie chce tracić czasu na tę przyjaźń, która nic nie wnosi do jego życia, bo codziennie składa się z takich samych powtarzalnych elementów. On chce zrobić teraz coś dla siebie ważnego, chce poświęcić się muzyce.

Musiałem wychodzić z tego pokoju i z korytarza wejść do toalety. Ale on siedział właśnie na korytarzu, na schodach. Tuż pod moimi drzwiami. Nie mogłem słuchać muzyki, nie mogłem zapalić światła, zaczęło się już ściemniać, no bo bym się zdradził, że jestem w środku. Więc położyłem się na łóżku i czekałem, aż on odejdzie. Ale on tam cały czas siedział. Słyszałem, jak od czasu do czasu ktoś go pyta, a co ty tu robisz, a no czekam na Tomka. I w pewnym momencie, to mi się przypomniało w tym momencie w filmie, gdy w Duchach Inisherin Kolm zdesperowany tym, że Padryk cały czas go nachodzi i cały czas nie chce przyjąć do wiadomości, że to koniec przyjaźni, powiedział, jeśli będziesz mnie dalej prześladował i będziesz do mnie przychodził i zmuszał mnie do kontynuowania naszej znajomości, to obetnę sobie palec.