Studio wschodnie – historia Karabachu
W „Studiu wschodnim” rozmawiamy o historii Karabachu. Jaka jest geneza konfliktu o Górski Karabach między Armenią i Azerbejdżanem? Jakie były losy tych terenów na przestrzeni wieków? I jak doszło do rozwiązania Republiki Górskiego Karabachu?Gościem Tomasza Nieśpiała jest dr Bartłomiej Krzysztan z Instytutu Nauk Politycznych PAN oraz Instytutu Europy Środkowej w Lublinie.
To jest bardzo skomplikowane i wielopoziomowe pytanie, które wymaga wielopoziomowej i wielowektorowej, że tak powiem, odpowiedzi, dlatego że ja miałem to szczęście, Które z drugiej strony dla Ormian Karabachskich było dużym nieszczęściem, że w momencie, kiedy pracowałem nad tą książką, państwo, które nie istniało, przestało istnieć. Wobec czego z takiego poziomu analizy powiedzmy politologicznej mogłem przejść na poziom analizy historycznej, dlatego że miałem tutaj przed sobą tylko byt, który istniał w zasadzie tylko i wyłącznie w przeszłości. Natomiast oczywiście kwestia karabachska w relacjach armeńsko-azarbejdżańskich w dalszym ciągu jest aktywna. Więc jak mówimy o Karabachu, to mówimy o kilku różnych poziomach. Z jednej strony to była Republika Górskiego Karabachu albo Republika Arcahu, nieuznawane na arenie międzynarodowej państwo, które formalnie było częścią Azerbejdżanu, ale było pod kontrolą orgian karabachskich.
No historia tutaj jest mocno mityczna, dlatego że ona opowiadać ma właśnie o jednej z bitew w historii średniowiecznego. Karabachu, w której właśnie po tej bitwie, po tych wzgórzach karabachskich, dlatego, że Karabach jest regionem mocno wyżynnym, górskim, można wręcz powiedzieć, co sama nazwa wskazuje. Choć też trzeba przyznać, że jest i ten nizinny Karabach. I jest ten nizinny i to też oczywiście jest kwestia, która bardzo mocno jest konfliktowa w tych relacjach azerbejdżańsko-armeńskich. W każdym razie te wzgórza w górskim Karabachu miały spłynąć krwią, która mieszając się z ziemią, stała się czarna. I stąd się wziął tenże czarny ogród. No dobrze, to w takim razie o co chodziło, czy chodzi z Górskim Karabachem w tych jakby wielowiekowych sporach między Ormianami a Azerbejdżanem?
Natomiast kiedy on się kończył, no to ludność muzułmańska nazywała już sama siebie Azerbejdżanami i występowała już flagą narodową. Więc z perspektywy azerbejdżańskiej ten 1905 rok i ten bardzo głęboki konflikt z Ormianami, w którym zginęło według różnych szacunków około 70 tysięcy ludzi, Który był nazywany w rosyjskich źródłach wojną armeńsko-tatarską. On w dużej mierze postawił ostatnią kropkę w tej konsolidacji narodów i ormiańskiego i azerbejdżańskiego. Tak jak wcześniej to była oczywiście idea taka intelektualna, która była współdzielona w elitach. To ten 1905 rok, ten bezpośredni konflikt spowodował, że już nawet ci najbardziej jakby wykluczeni na samym dnie tej drabiny hierarchii społecznej też określali się w ten sposób z perspektywy narodowej. Więc to jest ten pierwszy punkt. To jeśli 1905 jest, jakby był kluczowy, no oczywiście tych momentów wiele, ale bez wątpienia chyba kolejnym kluczowym był rok 21.
Jednym z tych konfliktów, oprócz konfliktu o Nachiczewanie i Zangezur w przypadku azerbejdżańsko-armeńskim, była również wojna o Karabach i o ustanowienie władzy nad Karabachem. Do tego momentu, za czasów carskich, formalnie jeżeli uznamy tę kontynuację terytorialną, To co stanowiło później Republikę Górskiego Karabachu znajdowało się na terytorium Azerbejdżanu i to było później kluczowe właśnie w roku 1921. Po sowietyzacji Kaukazu Południowego, po zajęciu tych terytoriów, bolszewicy musieli zdecydować w jaki sposób te terytoria podzielić. One były bardzo mocno etnicznie, ale też kulturowo i religijnie wymieszane. No i zasadniczo była to kwestia, którą Lenin przekazał pod jurysdykcję tzw. Biura Kaukaskiego, które obradowało w różnych miastach na Północnym Kaukazie i wraz z przesuwaniem się sowieckiej armii coraz bardziej na południe, docierało w końcu do Tbilisu, czyli dzisiejszego Tbilisi.
Najpierw El-Chibay zostaje odsunięty od władzy, potem mu talibów zostaje odsunięty od władzy. Mamy taki chaos bardzo głęboki paramilitarnej jednostki funkcjonujące w Azerbejdżanie, a Ormiani są wszyscy skupieni i zjednoczeni w tym jednym celu mimo tych różnic politycznych. No i to trwa tak naprawdę do 1994 roku. Czyli do momentu zawieszenia broni w Bishkeku. Dokładnie tak. W Bishkeku, w stolicy Kirgistanu, z inicjatywy rosyjskiej przede wszystkim, ale też kazachstańskiej, podpisane zostaje właśnie zawieszenie broni. To ma być coś, co ma dać podstawę, jak czytamy w pamiętnikach Na przykład Gerarda Libardiana, takiego amerykańsko-armeńskiego politologa, analityka, a wówczas doradcy do spraw polityki zagranicznej prezydenta Lewona Terpetrosiana, pierwszego prezydenta niepodległej Armenii.
Wiedzieli, że przyjdzie taki moment, kiedy to porównanie armeńsko-azerbejdżańskie będzie już niemożliwe. Powiedzenie sprawdzam. Dokładnie tak. XXI wiek, wojna czterodniowa, 2016 rok, kwiecień. Jeden z najbardziej dramatycznych epizodów tego konfliktu. Tak, i tutaj jest bardzo ważna uwaga, dlatego że Hejdar Aliyev, który pochodził z Nahiczowania, On był dużo bardziej koncyliacyjny w zestawieniu ze swoim synem, który stał się jego sukcesorem w Azerbejdżanie. I Ilham Aliyev od samego początku, no może nie od samego początku, ale na pewno mniej więcej od roku 2013, szedł na taką bardzo mocną konfrontację. I wiedział, że tak naprawdę do tej konfrontacji w pewnym momencie dojdzie. Zanim ten 2016 rok miał miejsce, było kilka eskalacji.
Z drugiej strony myślę, że też takim triggerem, brzydko mówiąc, takim impulsem dla Aliyeva mogło być to, że Pasinian nie do końca rozumiejąc uwarunkowania międzynarodowe używał często takiego zwrotu miacum, który oznacza jedność Górskiego Karabachu i Armenii. No i z drugiej strony już armeńska armia w ogóle nie przystawała do armii azerbejdżańskiej i Rosjanie też nie zareagowali. Plus do tego mieliśmy okres pandemii, świat był skupiony na czymś zupełnie innym, coraz bardziej zagęszczała się sytuacja wokół Ukrainy i wszystkie te czynniki sprawiły, że Azerbejdżanie zdali sobie sprawę, że mogą zareagować. To źle oni wykorzystali ten moment. Oni wykorzystali ten moment, oczywiście obie strony zawsze wzajemnie oskarżały się o oddanie pierwszego strzału. Bardzo ciężko dociec tak naprawdę, kto tak naprawdę zwykle oddawał ten pierwszy strzał, dlatego że w pewnym momencie ta wojna stała się też takiego rodzaju wartainmentem, to znaczy to była rozrywka, bo można było w czasie tej wojny, to było okropne,
Spaszyniany w jakimś sensie też, mimo że tu jest pewna miękkość bardziej widoczna. To jest przełomowe o tyle, że Amerykanie wracają do gry na Kaukazie Południowym. Trzeba też przyznać, że to niewątpliwie jeden z sukcesów Donalda. Tak, myślę, że zdecydowanie. Ale trzeba pamiętać o jednej bardzo podstawowej rzeczy, że kwestia karabachska w relacjach armeńsko-azarbejdżańskich to jest jedna z wielu. Mamy tam kwestie demarkacji granic, mamy kwestie Internationally Displaced Persons, czyli uchodźców wewnętrznych z Azerbejdżanu, którzy uciekali z Karabachu w Azerbejdżanie. Mamy uchodźców z Karabachu po 23 roku, z którymi też trzeba w jakiś sposób te kwestie praw człowieka jakby odgrywają tutaj znaczącą rolę. Mamy kwestię przebiegu tego tak zwanego tripu, czyli tej drogi Trumpa dla pokoju międzynarodowego i progresu, która jest bardzo istotna, bo ona ma przebiegać bardzo blisko irańskiej granicy i w związku z tym w jakimś sensie triggeruje Irańczyków do odpowiedzi.
Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Tomasz Nieśpiał witam gościa, doktora Bartłomieja Krzysztofa, autora książki o Karabachu.
Doktor Krzysztof wyjaśnia pojęcie Górskiego Karabachu i jego zmienność w różnych okresach historii.
Analiza symbolicznej wartości Karabachu dla Ormian i Azerbejdżanów oraz jego znaczenie dla tożsamości narodowej.
Doktor Krzysztof omawia początki konfliktu Karabachskiego, jego genezę i znaczenie dla historii Ormian i Azerbejdżanów.
Analiza konfliktów rosyjsko-perskich na początku XIX wieku i ich wpływ na podział terytorialny i relacje etniczne.
Doktor Krzysztof omawia rolę XIX wieku w kształtowaniu konfliktu Karabachskiego, w tym kwestie narodowości, klas i religii.
Analiza znaczenia religii i klas w konflikcie Karabachskim, w tym kwestie wykorzystania klasowego konfliktu.
Doktor Krzysztof omawia wpływ rewolucji 1905 na konsolidację narodów i zmiany społeczne w Azerbejdżanie i Armenii.
Analiza decyzji Biura Kaukaskiego w 1921 roku i jej wpływ na losy Karabachu i konflikt Karabachski.
Doktor Krzysztof omawia krzywdę Ormian i jej wpływ na kształtowanie tożsamości narodowej i państwowej.
Podsumowanie rozmowy z doktorem Bartłomiejem Krzyżtanem i dziękowanie za udział w programie.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W „Studiu wschodnim” rozmawiamy o historii Karabachu. Jaka jest geneza konfliktu o Górski Karabach między Armenią i Azerbejdżanem? Jakie były losy tych terenów na przestrzeni wieków? I jak doszło do rozwiązania Republiki Górskiego Karabachu?
Gościem Tomasza Nieśpiała jest dr Bartłomiej Krzysztan z Instytutu Nauk Politycznych PAN oraz Instytutu Europy Środkowej w Lublinie.