Studio wschodnie – historia Karabachu

Wobec czego to wsparcie irańskie bardzo szybko, paradoksalnie, zostało oparte na Armenii. Iran mniej lub bardziej, ale jednak wspierał Armenię, jednocześnie będąc takim negocjatorem przede wszystkim na tej pierwszej fazie Konfliktu pełnoskalowego pomiędzy Azerbejdżanem i Armenią. Więc dlatego ja uważam, że ten czynnik religijny, nie mówię, że on w ogóle nie funkcjonował, ale on nie był zupełnie istotny, jeżeli zostawimy go raz z nacjonalizmem bardzo głębokim, który był reprezentowany Przez właściwie wszystkich Ormian, niezależnie od orientacji politycznej wówczas. Na pewno przez Ludowy Front Azerbejdżanu, trochę mniej przez postkomunistów azerbejdżańskich, takich jak Jakub Mamedow, czy Ayasmu Talibow, czy Hejder Aliyev, ale też.

Zestawiając tę religię z nacjonalizmem, też z kwestią właśnie przywiązania do terytorium, z tą całą symboliką powiązaną z Karabachem, wydaje mi się, że to było marginalne. Początek lat 90. przynosi zmiany na mapach światowych, rozpada się Związek Radziecki i Azerbejdżan i Armenia ogłaszają swoją niepodległość, ale za chwilę można powiedzieć, ten konflikt o Górski Karabach jednak wkracza chyba w taką z dzisiejszej perspektywy decydującą fazę. Tak, zdecydowanie. Dlatego, że od 1988 roku właściwie, na pewno od 1989, wtedy kiedy została ustanowiona blokada na Górskim Karabachu, która uniemożliwiała transport towarów ze strony azerbejdżańskiej, skądinąd Ilham Aliyev całkiem niedawno zapowiedział, bo pod koniec października zapowiedział, że ta blokada zostanie zniesiona.

W Azerbejdżanie władzę przejął Hejdar Aliyev, który jeszcze w latach 70-tych był pierwszym sekretarzem partii, potem był jednym z pierwszych Azerbejdżanin, pierwszym, przepraszam, Azerbejdżaninem, który znalazł się w politbiurze. Z drugiej strony w Armenii mieliśmy u władz Lewona Ter-Petrosjana polityka liberalnego, demokratycznego, ale też z dość silną opozycją. Z jednej strony ze strony swojego byłego, bliskiego współpracownika z ruchu karabachskiego, który nazywał się Vazgen Marukyan, z drugiej strony ruchu weteranów. No i tenże ruch weteranów, też dość mocno weteranów wojny karabachskiej i tenże ruch weteranów też dość mocno współpracował z ormianami karabachskimi. W pewnym momencie terpet Rosjan zdecydował o sprowadzeniu z Górskiego Karabachu jego dawnego prezydenta, który nazywał się Robert Koczarian i mianował go premierem.

Wiedzieli, że przyjdzie taki moment, kiedy to porównanie armeńsko-azerbejdżańskie będzie już niemożliwe. Powiedzenie sprawdzam. Dokładnie tak. XXI wiek, wojna czterodniowa, 2016 rok, kwiecień. Jeden z najbardziej dramatycznych epizodów tego konfliktu. Tak, i tutaj jest bardzo ważna uwaga, dlatego że Hejdar Aliyev, który pochodził z Nahiczowania, On był dużo bardziej koncyliacyjny w zestawieniu ze swoim synem, który stał się jego sukcesorem w Azerbejdżanie. I Ilham Aliyev od samego początku, no może nie od samego początku, ale na pewno mniej więcej od roku 2013, szedł na taką bardzo mocną konfrontację. I wiedział, że tak naprawdę do tej konfrontacji w pewnym momencie dojdzie. Zanim ten 2016 rok miał miejsce, było kilka eskalacji.

Z drugiej strony myślę, że też takim triggerem, brzydko mówiąc, takim impulsem dla Aliyeva mogło być to, że Pasinian nie do końca rozumiejąc uwarunkowania międzynarodowe używał często takiego zwrotu miacum, który oznacza jedność Górskiego Karabachu i Armenii. No i z drugiej strony już armeńska armia w ogóle nie przystawała do armii azerbejdżańskiej i Rosjanie też nie zareagowali. Plus do tego mieliśmy okres pandemii, świat był skupiony na czymś zupełnie innym, coraz bardziej zagęszczała się sytuacja wokół Ukrainy i wszystkie te czynniki sprawiły, że Azerbejdżanie zdali sobie sprawę, że mogą zareagować. To źle oni wykorzystali ten moment. Oni wykorzystali ten moment, oczywiście obie strony zawsze wzajemnie oskarżały się o oddanie pierwszego strzału. Bardzo ciężko dociec tak naprawdę, kto tak naprawdę zwykle oddawał ten pierwszy strzał, dlatego że w pewnym momencie ta wojna stała się też takiego rodzaju wartainmentem, to znaczy to była rozrywka, bo można było w czasie tej wojny, to było okropne,

No i co dalej? To znaczy mamy w sierpniu tego roku deklarację dotyczącą porozumienia. I co z tego wynika? Wyniknęło. To jest mimo wszystko przełomowe. To było w bardzo dużej mierze symboliczne. Sam Donald Trump wykorzystywał to, miało to być jego przepustką do nagrody na Oblanie. Oczywiście, oczywiście. Znaczy na przykład wiek, nie wiem czy Donald Trump w pewnym momencie też ustanawiał pokój między Albanią i Azerbejdżanem i tam jeszcze Kambodża była w to zaangażowana, więc... Też myślę, że dużo było w tym właśnie takiej perspektywy samego Donalda Trumpa, ale to jest ciekawe, bo Donald Trump jest przywódcą, którego model rządów jest bardzo zbliżony w ogóle do tego, w jaki sposób kaukascy przywódcy bardzo często się pozycjonują. To znaczy taki strongman, który po prostu załatwia rzeczy na zasadzie deal or no deal i mniej więcej Aliyev myśli w podobnych kategoriach, dlatego oni się dobrze dogadują.