Studio wschodnie – historia Karabachu
W „Studiu wschodnim” rozmawiamy o historii Karabachu. Jaka jest geneza konfliktu o Górski Karabach między Armenią i Azerbejdżanem? Jakie były losy tych terenów na przestrzeni wieków? I jak doszło do rozwiązania Republiki Górskiego Karabachu?Gościem Tomasza Nieśpiała jest dr Bartłomiej Krzysztan z Instytutu Nauk Politycznych PAN oraz Instytutu Europy Środkowej w Lublinie.
Z jednej strony jest właśnie ten Tigranes Wielki, Z jednej strony dogadywał się z Rzymem przeciwko Persom, potem toczył z nim boje, potem mamy całą historię właśnie wędrówki Ormian w różnych miejscach po świecie, potem mamy też historię oczywiście ludobójstwa Ormian, które jest bardzo ważnym odniesieniem. W przypadku Azerbejdżanu, który ci historycy pozytywistyczni XIX-wieczni nazwaliby narodem o krótkiej historii, co jest dość negatywne i pejoratywne, ja się nie zgadzam z tym określeniem do końca, rzeczywiście tych punktów odniesienia jest nieco mniej. A druga kwestia, która jest bardzo istotna w kontekście Azerbejdżanu, to jest to, że punktem takiego kulturowego odniesienia była Szusza, czyli przez długi czas stolica Karabachu, miasto, które się tam zniaduje. Nie Baku, paradoksalnie, stolica, która była bardzo wielokulturowym miastem, ale właśnie Szusza. Kto pierwszy wyciągnął ten miecz, czy rzucił kamień?
To jest bardzo istotny element też procesu pokojowego, który teraz się toczy, tak wyprzedzając trochę fakty. Żeby nie iść tak bardzo mocno chronologicznie, ale faktycznie ta wojna partyzancka... W ramach tego szlaku Trumpa. Tak, między innymi. Ta wojna partyzancka przekształca się właśnie w 1991 roku w wojnę taką pełnoskalową. Formalnie mamy siły Górskiego Karabachu, ale jest oczywistym dla wszystkich, że one są właściwie siłami ormiańskimi, więc jest to wojna pomiędzy dwoma państwami. No i wtedy ten konflikt jest niezwykle brutalny, jest krwawy. I ten konflikt toczy się nieprzerwanie przez trzy lata. Jego takim kluczowym momentem jest maj 1992 roku. Teraz musimy sobie tak wyobrazić, jakby państwo sobie wyobrazili, że Szusza znajduje się na górze, a na dole znajdował się Stepanakert, czyli stolica właśnie tego Górskiego Karabachu.
On został stolicą dlatego, że po pogromie z 1920 roku z Szuszy niewiele zostało. I Szusza była zajęta przez Azerbejdżan, wygnano stamtąd wszystkich Ormian, natomiast wszyscy Ormianie znajdowali się w Stepanakercie praktycznie i z Szuszy ostrzeliwano ten Stepanakert, który znajduje się na dole. I w maju 1992 roku, w trakcie skądinąd rozmów pokojowych prowadzonych w Teheranie z inicjatywy prezydenta Rasandżaniego, Szusza zostaje zajęta przez Ormian i to jest duży punkt zwrotny w wojnie, dlatego że kończą się ostrzeliwania Stepana Kertu. Jest też bardzo zła odpowiedź Ormian na rzeź pogrom antyormiański w Sumgajcie, to znaczy rzeź Azerbejdżan w miejscowości Chodżały. Potem Azerbejdżan wpada w bardzo głęboki taki konflikt wewnętrzny.
Oglądać po prostu akcje azerbejdżańskie z dronów tureckich skądinąd. I jakby Azerbejdżanie i Ormianie śledzili to po prostu w jakiś taki, to była taka jakaś pornografia wojny, którą można było oglądać na Facebooku czy w innych mediach społecznościowych, na Twitterze wtedy jeszcze. No ale zasadniczo wówczas opanowano wszystkie te terytoria, które były strefą bufrowo okupowaną. Większość terytorium górskiego Karabachu, w tym przede wszystkim tę symboliczną Szuszę. I znowu wszystko się zawiesiło na kolejne trzy lata. Tak, ale w 2023 to właściwie można powiedzieć, to było przypieczętowanie, czego efektem było de facto rozwiązanie. No i przede wszystkim eksodus całej ludności z Karabachu. I jakby pewna klęska humanitarna, która towarzyszyła likwidacji z dniem 1 stycznia 2024 roku Górskiego Karabachu Republiki.
Pokazano wszystkie 4 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Tomasz Nieśpiał witam gościa, doktora Bartłomieja Krzysztofa, autora książki o Karabachu.
Doktor Krzysztof wyjaśnia pojęcie Górskiego Karabachu i jego zmienność w różnych okresach historii.
Analiza symbolicznej wartości Karabachu dla Ormian i Azerbejdżanów oraz jego znaczenie dla tożsamości narodowej.
Doktor Krzysztof omawia początki konfliktu Karabachskiego, jego genezę i znaczenie dla historii Ormian i Azerbejdżanów.
Analiza konfliktów rosyjsko-perskich na początku XIX wieku i ich wpływ na podział terytorialny i relacje etniczne.
Doktor Krzysztof omawia rolę XIX wieku w kształtowaniu konfliktu Karabachskiego, w tym kwestie narodowości, klas i religii.
Analiza znaczenia religii i klas w konflikcie Karabachskim, w tym kwestie wykorzystania klasowego konfliktu.
Doktor Krzysztof omawia wpływ rewolucji 1905 na konsolidację narodów i zmiany społeczne w Azerbejdżanie i Armenii.
Analiza decyzji Biura Kaukaskiego w 1921 roku i jej wpływ na losy Karabachu i konflikt Karabachski.
Doktor Krzysztof omawia krzywdę Ormian i jej wpływ na kształtowanie tożsamości narodowej i państwowej.
Podsumowanie rozmowy z doktorem Bartłomiejem Krzyżtanem i dziękowanie za udział w programie.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W „Studiu wschodnim” rozmawiamy o historii Karabachu. Jaka jest geneza konfliktu o Górski Karabach między Armenią i Azerbejdżanem? Jakie były losy tych terenów na przestrzeni wieków? I jak doszło do rozwiązania Republiki Górskiego Karabachu?
Gościem Tomasza Nieśpiała jest dr Bartłomiej Krzysztan z Instytutu Nauk Politycznych PAN oraz Instytutu Europy Środkowej w Lublinie.