Ewolucja amerykańskich czołgów

Czyli mamy czołg lekki amerykański kawalerii M1, M2 jako jeszcze kombatkar i czołg piechoty M2, który zostaje przyjęty do uzbrojenia piechoty jako M2A1, ale w większej liczbie trafia na uzbrojenie jako M2A2 w ramach ciągłej modernizacji i modyfikacji konstrukcji. Amerykanie mają biegunkę rozwojową. U nich za chwilę pojawia się kolejna odmiana. Jak przyjmujemy czołg M2A1, to za chwilę mamy czołg M2A2, a jak mamy M2A2, to go modyfikujemy do M2A3, a ostatecznie zastępujemy seryjnie M2A4. A w ogóle to potem zastępujemy go M3. Cała masa różnego rodzaju projektów, gdzie oni ewolucyjnie zamówią, a to 10 czołgów, a to 200, a to 50. Potem stwierdzają, dobra, to dajcie jeszcze troszeczkę mocniejszy pancerz, zmienimy mu trochę uzbrojenia, zmodyfikujemy mu układ przeniesienia napędu, dodamy kosz wieży albo nie dodamy, dodamy radiostacji albo nie dodamy.

Ale z T2 i z T5, z T2E1 i z T5... Wywodzą się pierwsze wielkoseryjne czołgi amerykańskie, czyli M2A2 i M2A4 lekkie piechoty i M1M2 lekkie kawalerii. Cechą charakterystyczną tych konstrukcji, które ważyły 7, 8, 9, 10 ton te czołgi tyły wraz z modyfikacjami, było to, że ich zasadniczym uzbrojeniem były karabiny maszynowe. Armia amerykańska opierała swoje czołgi o karabiny maszynowe, kaliber 7,62 mm i 12,7 czyli WKM-y, NKM-y Browninga, no to 12,7 to jak kopnęło, to jak z armatki 20 cm niemalże. Legendarny amerykański NKM Browninga był bronią, która nadawała się dosłownie do wszystkiego.

Oni sobie do 1939 roku metodą prób i błędów dopracowali linię rozwojową czołgu lekkiego, który jak powiedziałem równolegle wdrażali jako czołg piechoty i czołg kawaleryjski. Te pojazdy nieco się od siebie oczywiście różniły. Piechota amerykańska dosyć późno doszła do wniosku, że potrzebuje czołgu jednak uzbrojonego w armatę przeciwpancerną kaliber 37 mm. W centralnej wieży ta była odmiana czołgu lekkiego M2A4. Tym się różniła od wcześniejszych M2A1 czy M2A2, M2A3, że uzbrojono ją nie tylko w karabiny maszynowe, ale także w armatkę. W armatę przeciwpancerną M5, kaliber 37 mm. I ta ewolucyjna linia rozwojowa amerykańskich czołgów lekkich, kiedy wybuchła II wojna światowa w roku 1939-1940 roku, zaowocowała już praktycznie dojrzałą konstrukcją czołgu lekkiego.

Ameryka ma już wówczas dojrzałą konstrukcję czołgu lekkiego. Właśnie jest to czołg piechoty M2, A4 bądź czołg kawaleryjski Combat Car M2, tudzież we wcześniejszych odmianach M1. I w roku 1940 Amerykanie idą po rozum do głowy i stwierdzają, to chyba nie jest do końca dobrze, że kawaleria i piechota w latach 30. opracowały de facto dwa takie same czołgi, które nawet wyglądają prawie tak samo i zostały wdrożone do służby odpowiednio w piechocie i w kawalerii jako dwie właściwie osobne konstrukcje. To jest chyba bez sensu. Połączmy to i w roku 1940 powstają w armii amerykańskiej siły pancerne, które mają zarządzać opracowywaniem nowych konstrukcji czołgów. W związku z tym nie potrzeba już osobnego Combat Cara M2 i osobnego Light Tank M2, tylko to się scala w jedno i nazywa się teraz M3 Steward, który oczywiście jest daleko posuniętą modyfikacją czołgów M2A4.

Można różnie. aranżować umiejscowienie włazów wejściowych. Tak jest w czołgach lekkich, tak będzie także w Shermanie przecież. A więc widzimy niezwykłą możliwość zmiany praktycznie każdego parametru w pojeździe. I ostatecznie armia amerykańska procesem ewolucyjnym w zakresie czołgów lekkich generacji lat 30., Doszła z czołgu niespełna 7-tonowego do czołgu 11-tonowego w przypadku M2A4, do czołgu ponad 12-tonowego w przypadku M3 i czołgu prawie 15-tonowego w przypadku M5. A mówimy o czołgu czteroosobowym, gdzie był dowódca, celowniczy będący jednocześnie ładowniczym, kierowca i pomocnik kierowcy. I cechą charakterystyczną było to, że punktem wyjścia był silnik gwiazdowy o dużej mocy, ale już w tych czołgach lekkich pojawiły się odmiany z gwiazdowym silnikiem wysokoprężnym, a więc silnikiem diesla, a także pojawiły się odmiany, gdzie sprzężano silniki gaźnikowe po dwa.

I ta koncepcja czołgu M2, T5, że można wszystko zmienić, że można ewolucyjnie, stopniowo ten czołg poszerzać, powiększać, dawać mu mocniejszą jednostkę napędową, modyfikować uzbrojenie w czołgu lekkim. Była od tej chwili punktem wyjścia amerykańskiej koncepcji rozwoju czołgu. M2 jako czołg lekki piechoty, właściwie M2A4 i lekki czołg kawalerii M2, a właściwie linia rozwojowa czołgu M1, one wyznaczyły amerykański sposób myślenia o budowaniu czołgów w tym krytycznym okresie pierwszych lat II wojny światowej. Te czołgi amerykańskie M2A4, M3, M5, które walczą od 1941-1942 roku aż do końca wojny, to są czołgi de facto według przedwojennej koncepcji.

Czołgi mieli zasadniczo średnie i lekkie w odmianach kawaleryjskich i piechoty. No i de facto zespolili to wszystko w jedną konstrukcję wariantowaną na czołg lekki bądź na czołg średni. Tylko zaczynali od czołgów lekkich, które były uzbrojone tylko w karabiny maszynowe, a w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamontują w lekkim czołgu armatę 37 mm. Tak powstał M2A4, tak uzbrojony był czołg M3, tak uzbrojony był czołg M5. No ale czołg średni różnił się od czołgu lekkiego tym, że miał więcej karabinów maszynowych, był większy, ale zasadniczo uzbrojenie główne było takie same, armata 37 mm, przeciwpancerna. I to się szybko Amerykanom przestało podobać, zażądali armaty 75 mm. Dokonali bowiem pewnego rozróżnienia, że czołgi lekkie będą miały armaty 37 mm lekkie, czołgi średnie będą miały działa ogólnowojskowe, artyleria pułkowa kal.

Ale to armia sama sobie te czołgi projektowała. Ludzie tacy jak Harry Knox pracowali dla armii. Więc armia amerykańska wymyśliła sobie powiększony czołg lekki M2, jako czołg średni M2. Jak wsadzili w niego armatę w kadłub, zachowując ostatecznie wieżę z armatą 37 mm na kadłubie, to z tego wyszedł M3, a potem stwierdzili, że docelowo armata kal. 75 mm działo M3 ma być w wieży centralnej, powstał z tego Sherman, czyli M3. który był gotowy w roku 1942, będąc odmianą czołgu M3, a czołg M3 był odmianą czołgu M2, a czołg średni M2 był tak naprawdę wariacją powiększoną, dalece zmienioną odmianą czołgu M2A4 piechoty lekkiego bądź M1 kawalerijskiego armii amerykańskiej.

Był Sherman, a tak naprawdę M4A1, M4A2, M4A3, każda z tych konstrukcji miała coś jednego w swoim rodzaju. Była adaptacją, modyfikacją wcześniejszej, ale to jest właśnie pokłosie doświadczenia z lat 30. To jest amerykańskie DNA. Jeżeli Niemcy mają Panterę i de facto wprowadzają ją do służby tylko w trzech odmianach, model D, model A, model G, praktycznie non-stop trzymają się tego samego układu przeniesienia napędu, mają cały czas ten sam silnik albo zmieniają go najwyżej raz, raz wymienią skrzynię biegów na inną, no cały czas ta sama wieża, cały czas ta sama armata, to u Amerykanów jest zupełnie odwrotnie. To są znacznie większe zmiany i adaptacje, które w jakimś zakresie można porównać do ewolucji Panzer IV na ten przykład, ale są tak naprawdę znacznie głębsze.