Ewolucja amerykańskich czołgów

Faktycznie wygląda to jak w schemacie Jacka Gmocha, no ale co masz na myśli w takim razie? W pewnym momencie Amerykanie doszli do tak zwanego czołgu M2, czołgu lekkiego M2, czołgu średniego M2 i tak zwanego Combat Cara M2. I w pewnym momencie mieli trzy pojazdy pancerne. Combat Car M2, Light Tank M2, Medium Tank M2. Zaczęła się II wojna światowa, oni to mieli gotowe i na bazie tych pozornie trzech konstrukcji będących tak naprawdę jedną zbudowali sobie właśnie późniejsze M3 lekkie czołgi, M4, M3 średnie czołgi, zbudowali sobie M10 niszczyciel czołgów i zasadniczo przy użyciu tych pojazdów stoczyli II wojnę światową. Następnie wprowadzając kolejną generację pojazdów, które zamanifestowały się dopiero w roku 1944, w roku 1945 albo się w ogóle nie zamanifestowały, bo nie zostały skierowane do produkcji bądź nie skierowano ich do wojska.

Nie ma pieniędzy na czołgi dla kawalerii, to pojawiają się tak zwane samochody bojowe, combat cars, które są czołgami, tylko nazywają się combat cars. I w ogóle armia amerykańska wprowadza złożoną terminologię, nazewnictwo. Mamy więc czołgi, które klasyfikujemy w zależności od masy na średnie, ciężkie, lekkie. Mamy combat cars, mamy GMC, czyli Gun Motor Carriage, czyli powiedzmy działa samobieżne, ale do walki bezpośredniej. Mamy HMC, czyli w tym wypadku chałubice samobieżne. MMC, czyli samobieżne moździerze. Mamy czołgi... które przyjmuje się do uzbrojenia jako standardowe bądź kombatkary, które oznaczamy literą M, bądź mamy pojazdy testowe, które oznaczamy literą T. W związku z czym armia amerykańska już w okresie międzywojennym

Buduje sobie najpierw określoną terminologię na czołgi piechoty i na czołgi kawaleryjskie, których oficjalnie czołgami nie nazywa. Jednocześnie dokonuje podziału na wozy testowe T w różnych odmianach. Czyli mamy np. czołg T1 w określonej odmianie, będzie to już T1 albo E2. albo E3, w zależności od zastosowanej modyfikacji. Kiedy taki czołg po testach zostaje przyjęty przez armię, staje się czołgiem typu M. Ale M, ten model, odnosi się do określonej klasy pojazdu. Stąd w pewnym momencie w armii amerykańskiej jednocześnie mamy trzy czołgi M2. Właśnie wspomniany Combat Car M2. Light Tank M2 i Medium Tank M2. Mamy GMC, Gun Motor Carriage, określonego modelu z własną klasyfikacją.

Jest mnóstwo inżynierów, jest mnóstwo firm, które oferują, jak nie armii, to na eksport jakieś rozwiązania związane z ciągnikami albo z czołgami. Najsławniejszy jest oczywiście Christie ze swoim czołgiem kołowo-gąsienicowym, który oferuje amerykańskiej kawalerii. Christie nie robi czołgu, robi combat car, a jednocześnie piechota amerykańska testuje swojego T1. Więc Amerykanie mają różne warianty. Pojawia się na horyzoncie... Rewolucyjna jak na owe czasy konstrukcja Vickersa, Sixton Tank, czołg, który zmienia myślenie o czołgu lekkim. Czołg implementowany do Armii Czerwonej jako T-26, do Wojska Polskiego w wersji licencyjnej jako 7TP. Czołg, który daje początek włoskim pracom nad czołgiem M11-39. Vickers jest legendą.

I wtedy na scenę wkracza Henry Knox, amerykański inżynier samochodowy, który chciał być jak Henry Ford, ale mu się nie udało, więc podkulił ogon i poszedł do armii pracować w Departamencie Technicznym. Niezwykle uzdolniony inżynier, posiadacz niezliczonych patentów związanych z elementami wyposażenia pojazdów mechanicznych, przede wszystkim gąsienicowych. Uff, Harry Knox proponuje zmodyfikować czołg T2, który nadal funkcjonuje na bazie prototypu i tworzy tzw. T2E1. I ten Harry Knox tworzy pojazd, który... który dostaje oznaczenie T-5, ale nie w linii rozwojowej czołgów piechoty, tylko kawalerii, jako Combat Car T-5.

Jak oni sobie tego T5 wymyślili, tak pojawiła się jego T5, to kawaleryjski czołg. pojawiła się jego adaptacja dla piechoty jako T2E1. I uznano, że to ma sens. Ten T5 i ten T2E1, odpowiednio Combat Car i Light Tank, to ma sens. Że to gwarantuje dzięki potężnej jednostce napędowej dużą szybkość, dzięki wydajnemu systemowi zawieszenia dużą prędkość, dobry zasięg. Że co prawda spalanie jest duże i można pomyśleć o odmianie z silnikiem diesla. Też w gwiazdowym silniku diesla, ale zasadniczo Amerykanie doszli do pewnej koncepcji. W tej ewolucji ich czołgów w II wojnie światowej ten 1934-1935 rok jest fundamentalny. Bo potem to już będzie tylko wariacja na temat. Będą wyjmować określony silnik, zastępować go innym.

Ale są czołgami o napędzie na przód, z zawieszeniem VVS, często, bo tutaj silniki były różne, silnikami gwiazdowymi. I ostatecznie z czołgu kawaleryjskiego lekkiego T5. wyewoluował już przyjmowany do armii amerykańskiej Combat Car M1. A więc kawaleria armii Stanów Zjednoczonych w latach 30-tych dostała lekki czołg oznaczony M1, który doczekał się kilku wariantów. M1A1, a ostatecznie w wersji M2. I to jest czołg, który wygląda trochę jak Stuart. żeby to zwizualizować. Bo to jest poprzednik Stewarta, poprzednik M3. Taki kanciasty, dziwny czołg, ale widać po nim, że to jest typowy amerykański czołg. Właśnie z racji takich, a nie innych przyjętych rozwiązań konstrukcyjnych. AST-2A1, z tej odmiany czołgu piechoty, wyewoluował ostatecznie czołg piechoty lekki M2.

Ameryka ma już wówczas dojrzałą konstrukcję czołgu lekkiego. Właśnie jest to czołg piechoty M2, A4 bądź czołg kawaleryjski Combat Car M2, tudzież we wcześniejszych odmianach M1. I w roku 1940 Amerykanie idą po rozum do głowy i stwierdzają, to chyba nie jest do końca dobrze, że kawaleria i piechota w latach 30. opracowały de facto dwa takie same czołgi, które nawet wyglądają prawie tak samo i zostały wdrożone do służby odpowiednio w piechocie i w kawalerii jako dwie właściwie osobne konstrukcje. To jest chyba bez sensu. Połączmy to i w roku 1940 powstają w armii amerykańskiej siły pancerne, które mają zarządzać opracowywaniem nowych konstrukcji czołgów. W związku z tym nie potrzeba już osobnego Combat Cara M2 i osobnego Light Tank M2, tylko to się scala w jedno i nazywa się teraz M3 Steward, który oczywiście jest daleko posuniętą modyfikacją czołgów M2A4.

który będzie powiększoną wersją czołgu lekkiego z armatą. I tak powstało coś, co nazwano T-5 teraz Medium. Nie dajmy się tu zmylić. Nie mówimy o T-5 Combat Car. Mówimy o czołgu Medium Tank T-5, który był czymś zupełnie innym, chociaż na T-5 bazował. Ale nazewnictwo zupełnie przypadkowe. Po prostu amerykańska armia wcześniej testowała czołgi kawaleryjskie T1, T2, T3, T4. Przyszedł czas na T5. No więc T5 Medium Tank dla piechoty z 1937 roku to była taka poszerzona, powiększona wersja czołgu lekkiego. I ona została przyjęta ostatecznie jako czołg średni M2. I tak jak powiedziałem, Amerykanie jak zaczęła się II wojna światowa mieli czołg średni M2, mieli czołg lekki M2, mieli kombatkar M2.

Amerykanie w latach 30. wypracowali sobie koncept czołgu i ten czołg w postaci M3, M4, M2 czołgi średnie, czołgu M2, M3, M5 czołg lekki, zamanifestował się na polach II wojny światowej przez większość okresu owej wojny. Te czołgi wchodzą do walki w latach 1941-1942 i biorą udział aktywny w walce aż do roku 1945. No ale to są czołgi przedwojenne, to jest ta generacja rozwojowa czołgu opartego o pomysły Harrego Noxa. To są tak naprawdę najróżniejsze wariacje na temat T-5, Combat Car T-5. No tylko, że wybucha II wojna światowa, Amerykanie mają to, co mają i z tym idą na wojnę. Wiedzą, że to są pojazdy o niesamowitych możliwościach modernizacyjnych.

Że potrzeba jednego jeszcze potężniejszej armaty, bądź na ostatnią generację niemieckich czołgów ciężkich, bądź na nadchodzącą, zupełnie rewelacyjną generację radzieckich czołgów średnich, to jest T-54. Ale to już były nieco późniejsze wnioski. Stąd podsumowując, mamy w czasie II wojny światowej Dwie ewolucyjne generacje czołgów amerykańskich. Te zapoczątkowane w połowie lat 30. równoległymi pracami nad Combat Car, Light Tank i Medium Tank i tą generację, która powstała według zasadniczych wytycznych z roku 1942. Jednocześnie mamy trzy zasadnicze linie rozwojowe czołgów amerykańskich. Czołgi lekkie, czołgi średnie i czołgi ciężkie. Przy czym najpierw Prym wiedzie linia rozwojowa czołgów lekkich, potem Prym wiedzie linia rozwojowa czołgów średnich.