Odcinek 066 – Pierścień u Isildura

Gandalf dowiódł Frodovi, że pierścień, który ma w ręce, to ten jedyny pierścień Saurona. Ale przed nami długa opowieść o historii pierścienia. Zapraszamy na trzecią część drugiego rozdziału Władcy Pierścieni. Cień przeszłości. Witam, nazywam się Maciej i będę Was gościł w uroczej gospodzie pod Zielonym Smokiem. W naszym podcaście zajmuję się przygotowywaniem oraz opowiadaniem Wam kolejnych fragmentów tekstów profesora Tolkiena. Analizujemy je później wspólnie z moją współprowadzącą. Cześć, jestem Kasia i oprócz wspólnego omawiania kolejnych porcji książek wspieram Maćka językowo, zwłaszcza jeśli mówimy o języku angielskim. Zajmuję się też techniczną stroną obsługi naszego podcastu oraz mediów społecznościowych.

Ale oczywiście nie jesteśmy w naszych działaniach sami. Jest z nami Nikodem, który odpowiada za edycję dźwięku, a także Ola, która pomaga nam w obsłudze mediów społecznościowych. Sama zaś gospoda pod Zielonym Smokiem to miejsce przyjazne wszystkim podróżnikom i podróżniczkom. Tutaj będziecie mogli wspólnie z nami przewędrować przez niezwykle obszerną oraz ogromnie bogatą twórczość profesora Johna Ronalda Rula Tolkiena. Ponieważ analizujemy jego teksty po kilka akapitów w każdym odcinku. Zagłębiamy się w historię, poszukujemy ciekawostek oraz humorystycznych wątków. Sprawdzamy też jak nasze rodzime tłumaczenia dzieł profesora wypadają między sobą, czy też w porównaniu do oryginalnego tekstu. W naszych rozmowach posiłkujemy się w dużej mierze już istniejącymi materiałami, które tworzą bardzo pokaźny Tolkien Ozbiór, czyli bazę książek, na których się koncentrujemy, szykując każdy odcinek.

Po tych wydarzeniach, w którym Helm zginął walcząc pojedynczo, samotnie z przeciwnikami, cały ten wąwóz dostał nazwę Helm's Deep, czyli Helmowy Jar. I od tego momentu właśnie ta nazwa się pojawiła. Także Helm's Deep, Helmowy Jar to wąwóz, Hornburg to rogaty kasztel, rogaty gród, czyli inaczej mówiąc twierdza, w której Rohirmowie się bronili. Dzięki. To tyle, jeśli chodzi o sprostowanie i idziemy dalej. Ponieważ mamy pierwszy odcinek w 2025 roku. A jest to oczywiście czas życzeń noworocznych, dlatego my teraz zwracamy się do Was, naszych słuchaczy i słuchaczek, z życzeniami noworocznymi. Oby ten rok był jeszcze lepszy niż poprzedni, bardziej udany i żebyście mieli więcej czasu na czytanie książek Tolkiena i słuchanie podcastu.

Możemy już o tym powiedzieć, bo jest to już na bardzo zaawansowanym etapie rozmowy i dogadywania szczegółów wręcz, także mamy gości z zagranicy. Czy powiemy więcej już teraz? Może jeszcze nie. Myślę, że możemy zostawić to jako niespodziankę, ale zapraszamy. Możemy powiedzieć, że będzie rozmowa po angielsku, ale z tłumaczeniem, także będziecie mogli słuchać normalnie po polsku, a na naszej stronie udostępnimy też wersję oryginalną, jeśli tak ktoś preferuje. Tak jest. Mamy też w planie w tym roku oczywiście, jak co roku, odwiedzić Tolkien Tage, czyli niemieckie wydarzenie tolkienowskie, największe w Niemczech, które odbywa się niedaleko naszego miejsca zamieszkania. I będziemy tam oczywiście i zdamy wam relacje w mediach społecznościowych, a i także w podcaście. No i być może Oxon Mood ja bym chciał, ale...

Tak, w oryginale to było The beginnings lie back in the black years. The black years, czarny lata jest pisany z wielkich liter, ten znany zabieg Tolkiena, więc to jest ta pierwsza opcja. W tej Marylonie te czarne lata są nazwane bardzo konkretnie w rozdziale O pierścienia władzy i trzeciej erze. Mamy fragment, który mówi bardzo szczegółowo. Posłuchajcie. Dotyczy to Saurona. Zgromadził znów pod swoją władzą wszystkie złe stwory, jakie się zachowały na ziemi lub pod ziemią od dnia Morgota. Miał na swoje usługi orków, którzy się mnożyli jak muchy. Zaczęły się więc czarne lata, zwane przez elfów dniami ucieczki. Wielu elfów żyjących w Śródziemie zbiegło podówczas do Lindonu, a stamtąd popłynęło za morze, aby nigdy już nie powrócić.

Tak, no to jest też jedna z najważniejszych dialogów w filmie. Gdzieś pojawia się cytat często, więc no ale może już nie budujmy tego na pięćset, tylko przeczytaj. Dokładnie. Jak odpowiada Gandalf, ani ja, podobnie zresztą jak wszyscy, którzy mieli okazję żyć w takowych czasach. Lecz nie zależy to od nas, musimy jednak zastanowić się, jak wykorzystać czas, który jest nam dany. No pierwsze co Gandalf też nie chce żyć w takich czasach. No okej, to jest zrozumiałe, prawda? Czasy są ciężkie, nikt by nie chciał. Każdy chciałby uniknąć takich, ale jeszcze nie byłaby opcja wyboru, prawda? Ale nie ma. I tutaj dotykamy jednego z najważniejszych motywów w ogóle w twórczości Tolkiena. Motywu, który po angielsku jest bardzo ładnie nazwany Fate and Free Will.

W końcu w pierwszej kolejności jesteśmy fanami Tolkiena i tworzymy z czystej pasji. Nadal zapraszamy też do naszego Instagrama i Facebooka, gdzie regularnie wrzucamy posty uzupełniające do aktualnych odcinków. Natomiast na naszej stronie internetowej znajdziecie linki do wszystkich odcinków wraz z przypisami oraz ogromny Tolkien Ozbiór, czyli naszą bibliotekę książek, z których korzystamy tworząc podcasty. Zachęcamy również do wspierania nas na wszystkich kanałach, na których nas obserwujecie. Wasze polubienia, oceny, recenzje, komentarze sprawdzają, że jesteśmy bardziej zauważalni, a to z kolei przekłada się na kolejnych fanów Tolkiena dołączających do naszej gospody. A w efekcie mamy jeszcze więcej ciekawej dyskusji, pytań i komentarzy, które nie tylko pomagają nam się rozwijać, ale są często bazą do bardzo budujących rozmów.

Pierwszy, Gil-galad był ostatnim najwyższym królem Noldorów na wygnaniu. W oficjalnej wersji jest synem Finroda, tego samego Finroda, który własnoręcznie pokonał dwóch Balrogów i jest wnukiem Fingolfina. Affingolfina znamy chociażby z tego, że stanął do walki sam na sam, jeden na jeden z Morgothem i zdołał go kilkukrotnie ranić. Także dziedzictwo bardzo istotne, waleczne i historycznie cenne. Natomiast Christopher Tolkien, autor czy edytor historii Śródziemia i Silmarillionu też, miał sporo problemów z wybraniem ostatecznej wersji ojcostwa. Gilgalada, ponieważ w tekstach Tolkiena były różne wersje. I w zasadzie najbardziej powszechne i najczęściej używane przez ojca Christophera, przez Johna Ronalda, Rula Tolkiena, wersje to były takie, że właśnie był synem Finroda, tą, którą znamy z Sidmarilonu, ale bardzo popularna była alternatywna wersja, że był synem Orodreta, który był synem Angroda, a więc prawnukiem Fingolfina o jedno pokolenie niżej i jakby...

Tak. Więc jak widzicie, wywodzi się to z samej nazwy. Jak to często u Tolkiena. Dobrze, słuchajcie, mamy etymologię mniej więcej tych najważniejszych wyrazów, które się pojawiły, nowych słów. Natomiast wróćmy do historii. I tu takie pytanie mamy wewnętrzne nasze. Czy Gil-galad Jelendi zginęli na darmo? No bo oni się poświęcili, prawda? Poświęcili się, żeby obalić Saurona i umożliwić odcięcie mu pierścienia i pozbycie go części mocy. Ale pierścień nie został zniszczony. Kasia, jak myślisz, czy to była darmowa śmierć? Nadaremna? Bezsensowna? Nieskuteczna? Nic nie warta? Nie, myślę, że nie. Myślę, że to... Znaczy, patrząc tak z lotu ptaka, no to jednak to ich poświęcenie się opłaciło. Opłaciło się ile?

3,5 tysiące lat później? Tak, całą erę świata trzeba było poczekać, aż to się opłaci, prawda? Ale bez tego... Kto wie, jakby się to potoczyło. Więc wydaje mi się, że nie, że to było zaplanowane. Z drugiej strony, gdyby Elendil Isildur zniszczył pierścień, no to o czym pisał Tolkien? No dokładnie. Nie mam po czym pisać historii. Dobra, słuchajcie. Dowiedzieliśmy się, jak Sauron stracił pierścień. Teraz zajmiemy się historią, dlaczego Isildur ten pierścień utracił. Najpierw fragment z naszej książki. Pierścień zaginął. Wpadł do wielkiej rzeki Anduiny i przepadł. Jak to się stało? Otóż Isildur, idąc wschodnim brzegiem, trafił blisko pól gladen w zasadzkę orków z gór i niemal całe jego wojsko zostało wybite.

Według wyliczeń trasa zajmowała około 1400 mil, czyli prawie 2240 kilometrów i była wyliczona na 93 dni, czyli dwa razy dłużej niż tamta krótsza trasa. Tolkien osobiście wyliczył to na 1500, czyli jakieś 2415 kilometrów. Wiele wyliczeń możecie znaleźć na stronie beckybarkhead.com Travel Times in Middle Earth. Oczywiście link do tej strony znajdziecie w przypisach do naszego odcinka. Natomiast tą trasę, którą wybrał Isildur, wybrał trasę wzdłuż Anduiny. Też były dwie wersje, wzdłuż wschodniego lub zachodniego brzegu. Isildur wybrał tą po wschodniej stronie Anduiny. Między nimi były bardzo niewielkie różnice, natomiast ta trasa była wyliczona na 1067 mil, czyli 1707 kilometrów i mniej więcej 50-60 dni.

Dobra. Wiemy, że wiemy już, co to są pola gladen, bo Kasia wyjaśniła. A teraz co się działo w tej historii? Otóż Dunedainowie maszerowali spokojnie, byli pewni swego, czekali w zasadzie do zmierzchu, aż będą mogli odpocząć, prawda? No i w tym momencie właśnie, będąc w trzech czwartych drogi, w połowie między krainami Lorien, Morion, tymi po zachodniej stronie Anduiny, a królestwem Tranduila, czyli tak naprawdę w najdalszym miejscu, gdzie mogli się spodziewać jakiejkolwiek pomocy, W tym właśnie momencie usłyszeli orków. No i podane są tutaj dwie formacje, Tangail i Dimite. Obie te formacje bojowe są wyjaśnione w przypisach do niedokończonych opowieści. Nie będziemy tutaj ich omawiali, nie są istotne dla historii, ale Tolkien oczywiście stworzył dla nich piękną historyjkę.

Natomiast dochodzi tutaj do dialogu Isildura z najstarszym synem, z Elendurem. Isildur mówi o zemście Saurona, prawda? Tolkien sam zauważył, że ten oddział najprawdopodobniej jest przypis dwudziesty do tej historii w niedokończonych opowieściach, gdzie Tolkien właśnie wyjaśnia, że ten oddział nie był tam wysłany specjalnie, nie miał kontaktu z Mordorem, tak naprawdę nie wiedział kogo i co atakuje. Tak, ale był napędzany dodatkowo siłą pierścienia, ponieważ Isildur miał pierścień przy sobie. Nieświadomie, prawda? Nie wiedzieli, gdzie ten pierścień tam jest, ale jednak przyciągało ich. I tutaj jeśli chodzi o pierścień i o tę rozmowę Elendura z Isildurem, to w oryginale te słowa się trochę różnią. bo Elendur mówi w oryginale and we bear burdens of worth beyond all reckoning, said Elendur, for he was in his father's confidence.

I tak skończył Isildur. Taka historia. Smutna strasznie. Ale Tolkien świetnie opowiada takie historie. Od początku. Wpław przypłynął Anduinę. No, wyczyn sam w sobie. Ale to nie jest dla nas istotne. Zobaczcie, co się działo. Zaplątał się w wodorosty. I wtedy poczuł, że pierścień przypadkowo lub nie zsunął się z palca. I zobaczcie, jakie temu towarzyszyły uczucia. Strata tak wielka, że zaprzestał walki. Przez moment po prostu poczuł się tak osłabiony, pozbawiony jakiejkolwiek nadziei, że stwierdził, że nie ma sensu dalej próbować płynąć. Na szczęście trwało to bardzo krótko. Odeszło to cierpienie. Tak, i tu mamy też piękny opis tej sytuacji, właśnie tego, że szybko jakby otrząsnął się z tej straty, bo gdy wydostał się z wody, był już tylko śmiertelnym człowiekiem, samotną istotą, zagubioną pośród pustkowi śródziemia.

Nawet z bardzo silnym nurtem na pewno nie był w stanie nurt Andoiny go porwać. ale co się z nim stanie dalej, z pierścień i stało dalej, dowiemy się za tydzień, ponieważ to by było na tyle, jeśli chodzi o dzisiejszy, dłuższy niż zawsze odcinek. Dziękujemy bardzo za Wasz czas spędzony pod Zielonym Smokiem i pamiętajcie, czekamy we wszystkich mediach na Wasze komentarze i pytania. Nie zapomnijcie też kliknąć subskrypcji i polubień Waszej ulubionej aplikacji. A przepisy do wykorzystanych w tym epizodzie cytatów oraz innych materiałów znajdziecie jak zawsze w bibliografii odcinka na naszej stronie internetowej. Tam mamy też Tolkien Osberg, czyli pełną, bardzo bogatą bibliotekę książek i innych mediów, z których korzystamy tworząc podcast. I zapraszamy już za tydzień, gdzie skupimy się na Gollumie i jego wkładzie w całą historię.