Mentionsy Mentionsy
POP Science
POP Science

Wzory, które MUSISZ znać. Piąty zmieni Twoje życie - POP Science #109

27.10.2025 ·2 godz 4 min · 13 rozdziałów

Wszechświat, od starożytnej geometrii po mechanikę kwantową, jest opisywany językiem matematyki. W tym odcinku przeanalizujemy kluczowe wzory w nauce, które ukształtowały rozumienie kosmosu i technologii. Omówimy fundamentalne równania, takie jak twierdzenie Pitagorasa, rachunek różniczkowy, formuły Einsteina dotyczące masy i energii, zasady termodynamiki oraz prawa elektrodynamiki. Jak abstrakcyjne symbole przekładają się na opis realnych zjawisk? O tym w dzisiejszym POP Science! Zapraszamy!Linki partnerskie:Feynmana wykłady z fizyki t. 1-3 wyd. PWN - https://bit.ly/4nS7Mub, https://bit.ly/42LtsQuHarry Harrison "Filmowy wehikuł czasu" - https://bit.ly/46CJhKwGreg Egan "Miasto permutacji" - https://bit.ly/46MFQAZ

12:59 · Pochodne i różniczki 2

Delta S przez delta T równa się V. Przyjmujemy jakby coś, łatwo to się liczy, natomiast często nie zdajemy sobie sprawy, że to się przekłada na pewne elementy matematyki, które, gdy je tak poważnie zastosować, Nagle są tym naszymi, tymi naszymi drzwiami narzędziowymi, tak, no bo ja przykro, przepraszam matematycy, ale matematyka, ta taka matematyka stosowana, no to jest, to jest głównie przez fizyków była jakby wprowadzana, bo no Pitagoras może niekoniecznie, ale Napier, ale Newton, tak, no bo mówimy o pochodnej, to Newton to wprowadził,

Też Newton częściowo wprowadził całkowanie, operację całkowania. Zobacz, całkowanie, operacja matematyczna całkowania, gdzie taki fajny znaczek, taki zygzak jest i tam coś, tam coś, tam dt. Nagle pojawia się nam to dt, czyli ta delta t. Już się zastanawiamy dlaczego tam jest dt, czym to jest, a to całkowanie to jest nic innego jak sumowanie i dodawanie do siebie poszczególnych stanów funkcji na jakimś tam obszarze. Tylko łatwiej to zrobić niż po prostu po troglodycku dodawać kolejne do siebie elementy. Tak, bo moglibyśmy dodawać kolejne elementy i uzyskać ten sam wynik, a możemy zastosować pewne triki matematyczne, pewne

38:29 · Wzory matematyczne fizyki 3

I to jest jakby to piękno matematyki w służbie zrozumienia świata opisanego takimi, a nie innymi prawami, bo dzięki temu możemy też te prawa zmieniać, możemy je poprawiać. Dzięki fizyce doświadczalnej możemy tę matematykę, matematyczny opis troszeczkę jakby naginać, bo nagle się może okazać, że w jednych warunkach taki opis będzie dobry, Ale jak zmienimy warunki, to ten opis już będzie niewystarczający. I tutaj przejdę już do takiego wzoru, który chyba Wszyscy znamy, a mianowicie do wzoru, który jest podstawą prawa grawitacji wprowadzonym przez Isaaca Newtona pod koniec XVII wieku.

I Kolombo by zawsze tak się wychodził i odwracał, mam jeszcze jedno pytanie. Pamiętam ten serial. Bo jakby siła tego wzoru dla mnie, bo znowu mówię z punktu widzenia jakby swojego odkrywania świata na fizyce już w szkole średniej, to ten wzór stał się dla mnie ważny i kultowy wręcz. Nie dlatego, że Newton, że grawitacja, że to opisuje w połączeniu z Prawami Keplera, że opisuje to ruch planet i jak jeszcze to rozwiniemy o dodatkowe elementy, tę grawitację, jakoś bardziej dokładnie te wektorki rozpiszemy, każdy z każdym i zrobimy układy równań, to nagle się okaże, że to się nazywa mechanika niebieska, perturbacje i masa różnych innych rzeczy.

Dodatkowa mała popraweczka. Ale teraz popatrz, bo to jest to, że duże prędkości jakby zmieniają obraz rzeczy. I to jest ta... To jest ta relatywność, że teraz jesteśmy względem siebie, w zasadzie jesteśmy w układzie współrzędnym, który się porusza. Natomiast my względem siebie się nie poruszamy i nie musimy się o nic martwić. Nawet gdybyśmy się poruszali, To możemy swobodnie stosować prawa mechaniki, dynamiki takie jakie zostawił nam Isaac Newton, czyli te trzy zasady dynamiki i to co zostawił nam w opisie prędkości Galileusz. Czyli jakbyśmy biegli na siebie z jakiegoś niewiadomego powodu i zderzyli się czołowo.

Pokazano wszystkie 5 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.