#072 Historia 8. Krew i igrzyska

To ambitnie, bo pamiętam, że kilku władców w tamtych obszarach wpadło właśnie na tym, że rozdrobniło się troszeczkę na wojny na wszystkie strony i potem się okazywało, że nie ma kim rządzić. Albo... Państwo nie daje rady, ponieważ nie ma czegoś takiego jak skarb państwa. Tak. To wszystko kosztuje. To tak, to nie są tanie rzeczy. Zupełnie nie. Znowu, w projekcjach o pieniądzach. Nie pamiętam, w której części Andrzej powiedział. Jak wiadomo, wojna przegrana bardzo dużo kosztuje, a wojna wygrana jeszcze więcej. No ale tak, Ashur Dan. Drugi. To jest, nawiasem mówiąc, okropnie irytująca rzecz, że Oni w Asyrii mieli pięć imion królewskich na zmianę i to jest po prostu szału można dostać. Jak rzucisz kurde kamieniem w poczet królów asyryjskich to trafisz albo w Ashurdana albo w Tiglatpilesera albo w Salmanasara.

Gigantyczne ilości złota to już wszyscy widzieliśmy. Gigantyczne wojsko, które się ciągnie po horyzont, każdy już widział. Służył może nawet w nim. Albo rodzinę tam stracił oczywiście. Bogactwa wiesz jak wyglądają, jak jesteś taki szary obywatel. Kurde, jak zobaczysz takiego tygrysa, którego u siebie to nie zobaczysz. Robi wrażenie. No. Ashur Nasir Pal II rządził do 860, mniej więcej, roku przed naszą erą i po nim nastał jego syn, który się nazywał Salmanasar III i on robił co? To samo, tylko więcej. Tak, to samo, tylko więcej. I w szczególności Salmanasar III lał się z takim królestwem, które się nazywa Urartu i ono jest na wyżynie armeńskiej i to są okolice jeziora Van. Potrzebuje mapy. Zupełnie serio potrzebuję mapę, bo te podboje są tak rozstrzelone, że potrzebuję to zobaczyć.

I to być może Ośmieliło trochę te królestwa późnochetyckie, które ma zaraz obok i oni się zebrali do kupy. Także. Tak, ale nie w jedno państwo, tylko zawiązali sojusz. Szefem tego sojuszu był król Damaszku i w 853 roku te królestwa późnochetyckie wydały Salmanasarowi III bitwę, taką fest. Ta bitwa, to była bitwa pod Karkar i Salmanasar III zgodnie ze swoją tradycją postawił sobie stel. Która opisuje to, co się w tej bitwie działo. I zgodnie z tradycją także opisuje, jak to straszliwie im nakopał do dupy. I sądząc po efektach, to było nie do końca tak. To znaczy, nie to, że poniósł klęskę.

Ale to, co napisał, nie zgadza się trochę z tym, co tam znajdujemy. Mmm, kinda. Nawet nie do końca znajdujemy tylko z jakby efektami tej bitwy. To znaczy, no na przykład nikt z tych królów nie został obdarty ze skóry, nie? No to nie mogło być takie kompletne zwycięstwo Asyrii, nie? Tak, poznajemy, czy Aseria zwyciężyła po tym, czy król został udarty ze skory. No, a jak nie, to... Track record mają taki sobie, jeśli chodzi o powstrzymywanie się od zbrodni wojennych, tak jak je rozumiemy dzisiaj, bo wtedy oczywiście nie było nawet tego konceptu. No i tak, no i ten monolit to jest jeden z dwóch tak zwanych monolitów z Kukrch, miasto takie, miejscowość, miasteczko Kukrch. Tam zostały znalezione dwa monolity. Pierwszy opisuje jakby przewagi Ashur Nasirpala II, a drugi działalność Salmanasara III. Pokazywałeś mi zdjęcie tej steli.

Tak. Tego Salmanasara. Tak. I stela Salmanasara III opisuje wyprawy wojenne tegoż i kończy się opisem właśnie bitwy pod Karkar. I ona jest istotna dla nas dlatego, że wśród pognębionych przeciwników podaje po pierwsze króla Ahaba z Izraela, a po drugie podaje też niejakiego Gindibu. Który jest królem Kedarytów, a Kedaryci byli konfederacją arabskich nomadów. I stela Salmanasara III jest pierwszą historyczną wzmianką o Arabach oraz jedną z pierwszych wzmianek o Izraelu. Pisemnych. Pisemnych, tak. Było jeszcze kilka innych, steli egipskie na przykład, ale to jest jedna z pierwszych takich absolutnie potwierdzonych, że wiadomo, że chodzi o Izrael i króla Izraela.

No i tak, no i tak jak mówiły, to raczej nie było przygniatające zwycięstwo, to raczej był taki, wiesz, remis ze wskazaniem na Asyrię, nie? I nie było kontynuacji tłanszenia królestw późnochetyckich. Po tej bitwie Salmanasar III udał się na południe, do Babilonu, gdzie wspierał króla Babilonu ówczesnego w gromieniu rewolty i w gaszeniu innych pożarów w państwie. Pomagał. Pomagał, tak jest. No umówmy się, pomagał dlatego, że korzystnie jest mieć sprzyjający ci Babilon po tej stronie, bo też jest jakimś buforem granicznym. Tak, dobrze jest mieć jedną granicę, o którą się człowiek nie musi martwić. Ale Salmanasar III ewidentnie szanował tego króla, dlatego że na ocalałej sztuce oni są przedstawieni jako równi.

Równej wielkości. Nie tylko, oni sobie także ściskają dłonie. Zdjęcie u ścisku dłoni głów państw. Tak. Wiadomo, jak ktoś przyjeżdża z trybutem, to się go pokazuje na klęczkach i z czołem przy podłodze. A tu nic z tych rzeczy. Szacuneczek, grabula. I Salmanasar III, on w końcu do tej Syrii wrócił, do tych królestw późnochetyckich. Ale to było dopiero potem, jak król Damaszku, ten, który był szefem tej koalicji, umarł. I koalicja się złożyła. Ale nawet wtedy nie miał jakoś porażająco znakomitych efektów. To znaczy, nie podbił, nie rozgromił, nie powiesił nikogo na bramie. Czyli państwa chetyckie trzymają się mocno. Tak, tak. Trzymają się tak w porządku. Są siłą, z którą się trzeba liczyć, a nie bandą, na którą możemy zdeptać. Rozumiem. Tak. Salmanasarowi III na pewno nie udało się ich zdeptać i stłamsić.

Możliwe, że jak raz nie wymusisz trybutu, to drugi raz już nie będzie za co tego zrobić. Więc może to jest ta kwestia. I teraz tak, ostatnie lata rządów Salmanasara III, tak mniej więcej od 830 roku p.n.e. w następne 6 isz, to jest trochę zamieszanie. To wygląda trochę tak, jakby król był już za stary, zbyt niedołężny może, żeby prowadzić wojny. I zamiast niego wojny prowadzi głównodowodzący jego armii. I to jest gość, który się nazywał Dayan Ashur. I sam fakt, że znamy jego imię, świadczy o tym, że mógł się jakoś ponadprzeciętnie trochę umocnić.

No i akurat ta kampania, którą Diane Ashworth prowadziła, ona była znowu przeciwko Urartu. Więc to oznacza, że... Tam to się nie udało do końca. To raz, a dwa, że Urartu jest kompetentnym przeciwnikiem, dlatego że uprzedzając odrobinę wypadki, on go nie rozbił. No proszę. I do tego jeszcze wszystkiego Salmanasar III wyznaczył na następcę swojego młodszego syna, Szamsz Jadada. I to spowodowało instant rewoltę. Dlatego, że miał jeszcze starszego syna. A czemu starszego nie mianował? Doskonałe pytanie. Nie jesteśmy pewni. Ale starszy syn nie mógł być jakąś kompletną lebiegą, Może po prostu był, wiesz, za stary, a na przykład Salman Asar już zaczyna myśleć o tym, że on już jest stary, niedolężny i tak dalej. Mój syn jest ode mnie zaledwie 20 lat młodszy, czy 15, nie wiem, jakie tam mieli zwyczaje. Więc młodszego, żeby dłużej rządził.

No dobra. Może tak. Może. Może tak. To by był dobry powód. No ale ten syn, no powiem ci tak, jak się zaczęła rewolta, to stanęła za nim znaczna część kraju. Łącznie ze stolicą starą, czyli z Aszur. Czyli możnowładcy stanęli po stronie starszego syna, tak? Tak. A młodszy tak tylko z nadania? To nie jest najlepsza pozycja. Trzeba mieć możnych po swojej stronie. Tak. Po prostu. Siły polityczne już wtedy tak działały. Tak. No właśnie jest tutaj potencjał, żeby się przejechać. No i się przejechał. No, kajna sorta, tak. I pod sam koniec panowania Salmanasar III postawił jeszcze jedną stelę, która się nazywa Czarnym Obeliskiem Salmanasara III. No i na tej steli jest wypisane, kto przybył z trybutem do niego.