#072 Historia 8. Krew i igrzyska

X wiek przed naszą erą to jest od tysięcznego do dziewięćset pierwszego roku przed naszą erą. Okej, dobra. I no bo jeszcze to wstecz, po prostu. No, dla ułatwienia, zacznijmy od miejsca, w którym żeśmy skończyli zeszłym razem, czyli od Egiptu. Pamiętam, że zaczęliśmy od daremnych Ramzesów, gdzie była ta seria faraonów, którzy byli trochę bez sensu. Tak, duża część z nich była bez sensu. Duża część bez sensu, byli bardzo krótko, bo większość nie dożyła swojego święta 30-lecia panowania, czyli... Czyli święta Set, tak. Potem było kiepsko, był jakiś okres przejściowy, a potem co było? Tak, nadal trwał okres przejściowy trzeci. Czyli zostaliśmy w okresie przejściowym po niefortunnych Ramsesach. Tak jest. Nubia to było to miejsce na dole, na południu Egiptu, do którego rytualnie ci królowie Faraonowie jeździli, żeby im tam włupić, jak tylko obejmowali władzę i w którymś momencie Nubijczycy przestali dać się podbijać.

Mhm, tak. Nie pamiętam albo nie wiem, co zaszło, czy oni się już po prostu zjednoczyli z Egiptem i stwierdzili, że dobra, czy urośli w taką siłę w momencie, kiedy Egipt był słaby, że Egipt musiał ich zaakceptować jako na przykład opcjonalnego władcę albo coś. Jedno i drugie naraz. Naprawdę? Tak. Opowiadasz mi o procesach historycznych już długo i... Zaczynam, jak widzisz, dużo łatwiej domyślać się, jakie były przyczyny następnego procesu albo jak mogło do czegoś dojść. Ogromnie się cieszę. Dzięki temu, co mi opowiadałeś wcześniej, no bo to jednak powtarza się historia. No, powtarza albo rymuje. Ale tak, z Nubią dokładnie tak jest. Ona została w pewnym momencie podbita, potem była taka sytuacja, że np. Faraon umierał i wtedy był moment zamieszania.

Wtedy Nubia robiła tak, ha! I wtedy nastawał nowy Faraon i on przyjeżdżał tam z wojskiem, nadeptywał Nubię znowu i tak do upojenia, aż się np. skończyli się mocni Faraonowie i po prostu któryś nowy nie przyjechał i wtedy Nubia była taka... I szybko, wymyślamy telewizor. Tak, no tak, ale o Nubii porozmawiamy za moment, trochę dłużej. Ostatni faraon, na którym żeśmy się zatrzymali, to był faraon Szeszonk I. Z którym były związane jakieś kontrowersje, że on mógł być jeszcze jakimś takim drugim na ES? On jest uważany przez dużą część archeologów, naukowców za takiego gościa, którego Biblia opisuje jako faraona Sziszaka. Szeszonk I.

Tak, bo wcześniej pamiętam, że było tak, że faraon to była funkcja, ale... Urząd, a dla porządku potocznie mówi się, że to był faraon, faraon, faraon, ale tak naprawdę faraon jako faraon, jako wcielenie tej funkcji, że ono będzie później obiecałeś i to jest teraz. To jest teraz, tak. Bo wcześniej to byli po prostu królowie, którzy pełnili funkcję faraona. Tak, tak, tak. A teraz po prostu Faraon staje się... Faraonem. Faraonem, tak, mówiąc w skrócie. I Ludmeszwesz. No i oni są oryginalnie Libijczykami i oni się z Egiptem jako państwem ścierali od co najmniej 400 lat. Ludmeszwesz, on oryginalnie pochodzi z Libii, czyli jakby dalej, dalej na zachód. Wyobrażam sobie teraz Egipt, który jest podłużny wzdłuż Nilu, na dole jest Nubia, tak sobie wyobrażam na mapie, tu na górze jest ujście Delta.

Sprytnie. Tak. I gubernatorem Górnego Egiptu od razu. A trzeciego zrobił dowódcą armii w Egipcie Środkowym. No kurde, obstawił rodzinom wszystkie najważniejsze funkcje, żeby utrzymać państwo w jednym miejscu. Tak. Dogadywali się ze sobą? Tak. Bo to jeszcze jest drugi warunek, żeby to działało. Tak. Dogadywali się w miarę. Tak, w miarę okejka. I nie starczyło mu albo pary, albo synów na to, żeby ponownie przyłączyć właśnie Nubię. I Nubia się w tym momencie, za jego czasów, oderwała praktycznie na stałe. Aha, no Egipt jest zajęty swoimi sprawami. Tak. Nie napadają nas. Tu będzie granica, okej? Tak. Tu jest granica, a jak przyjedziecie z wyprawą, no to będziemy rozmawiać na temat tej granicy. Mhm. Ale jakby, no try us. I Nubia się ukonstytuowała jako osobne królestwo i to jest królestwo, które się nazywa Kusz.

Kusz. Tak. K-U-S-Z. Tak. Poczekaj, poczekaj, mam suchara. O Jezu, no. Mogliśmy jeść kisz w kisz i mogliśmy żreć kurz w kurz. Poczekaj, popiję. Dobrudkie, ale muszę popić. Szanuję. I to jest tak. Zanim Egipt podbił Nubię... Ostatecznie podbił Nubię? Nie, za pierwszym razem. Zanim w ogóle Egipt tam nastał, to na terenach Nubii była... Oni tam mieli własną kulturę. To się nazywało kultura kerma. Ona była stara, ona się zaczęła jeszcze w okolicach 2500 roku przed naszą erą i okazało się tak stosunkowo niedawno, że ten organizm państwowy tej kultury, on był spory, bo oni kontrolowali teren pomiędzy pierwszą a czwartą kataraktą Nilu, czyli mówiąc tak bardziej po ludzku, to było mniej więcej 960 kilometrów rzeki.

Obydwie dynastie XXII i XXIII rządzą jednocześnie. Jak to? Jak to robią, jest moje pytanie. Czy mają dwie stolice? Tak, mają dwie stolice. Okej, to chociaż tyle. Ale, ale, XXII dynastia rządzi Dolnym Egiptem. Czyli tym na górze na mapie. Tak, w Dolnym Biegunilu. XXIII dynastia rządzi Środkowym i Górnym Egiptem. Czyli tam w stronę Nubii. Ale, Stolica dwudziestej trzeciej dynastii jest w Delcie Nilu. To kawał drogi. Tak i zaraz obok stolicy dwudziestej, znaczy no zaraz, no dość blisko stolicy dwudziestej drugiej dynastii, którą było bodaj Tanis. To brzmi jak potworny bałagan. To jest w ogóle niepraktyczne. Ja w ogóle nie rozumiem, jak to w ogóle miało działać.

Po czym znowu pojechał do wyroczni, żeby upewnić się, czy te reformy są dobre, ale zanim wyjechał, to zaprzysiągł Spartan, żeby do momentu jego powrotu trzymali się tych praw. Po czym jak dotarł do wyroczni i wyrocznia potwierdziła, że wszystko jest z jego prawami w porządku, to odszedł i nigdy do Sparty nie wrócił. Ta legenda. No, legenda jest A+, naprawdę. Rewelacja. Więc tak, ale nie jesteśmy pewni, czy Likurg w ogóle był postacią historyczną, ale no, no, no tak. Bardzo jest szanowany, nawet jeżeli był tylko legendarny. Mity założycielskie różnych znaczących miejsc w historii potrafią być bardzo ładne. Tak. Najbardziej z tych wszystkich legend nadal lubię tego, że przyszedł Bóg Enki i przyniósł koszyk z pojęciami.