#072 Historia 8. Krew i igrzyska

To ambitnie, bo pamiętam, że kilku władców w tamtych obszarach wpadło właśnie na tym, że rozdrobniło się troszeczkę na wojny na wszystkie strony i potem się okazywało, że nie ma kim rządzić. Albo... Państwo nie daje rady, ponieważ nie ma czegoś takiego jak skarb państwa. Tak. To wszystko kosztuje. To tak, to nie są tanie rzeczy. Zupełnie nie. Znowu, w projekcjach o pieniądzach. Nie pamiętam, w której części Andrzej powiedział. Jak wiadomo, wojna przegrana bardzo dużo kosztuje, a wojna wygrana jeszcze więcej. No ale tak, Ashur Dan. Drugi. To jest, nawiasem mówiąc, okropnie irytująca rzecz, że Oni w Asyrii mieli pięć imion królewskich na zmianę i to jest po prostu szału można dostać. Jak rzucisz kurde kamieniem w poczet królów asyryjskich to trafisz albo w Ashurdana albo w Tiglatpilesera albo w Salmanasara.

Nadal. Tak. No inna sprawa, że jak będziesz coś pobierać, to prędzej czy później któryś władca, który urośnie troszeczkę wyżej swojego zatka, będzie próbował zmienić warunki. Wiesz co? Naszej współpracy, ale... Ale nadal. Jest to zdecydowanie lepszy biznes niż takie serio przeszkadzanie w handlu. No nie zniechęcisz, jeżeli nie ma alternatywnej trasy. Tak. No i oprócz tego Lapis Lazuli także konie, więc znowu dobro strategiczne. Ale tak, Ashur Dan II, ponieważ równie ważne albo nawet ważniejsze jest to, co on robił oprócz podbojów. On mianowicie zajmował się uładzaniem państwa i w szczególności także uładzaniem tych podbitych terenów. To znaczy organizował tam administrację państwową, żeby nie było takiej sytuacji, że teren jest nominalnie podbity, a tak naprawdę rządzi się sam.

Aj. Może być tak coś ten. No i publiczność wyskakiwała często z kapusty. I znowu, i Adad-Nirari II, podobnie jak jego stary, zajmuje się uładzaniem i naprawianiem państwa. Między innymi wziął i odbudował, miał na terenie takie spore miasto, które się nazywało Apku i ono od mniej więcej tysięcznego roku przed naszą erą leżało kompletnie w ruinie. Odbudował. Więc nie leżał na złocie jak smok, tylko jakby reinwestował to w naprawianie państwa. Stworzenie struktur, odbudowywanie miast, które uważał za stosowne. I w 880 mniej więcej roku przed naszą erą na tron Asyrii wstąpił Ashur Nasir Pal II, który był wnukiem Adadnirariego II i on robił, guess what, więcej tego samego.

Zaczął swoje panowanie od rozprawienia się z takimi zbuntowanymi miastami, które mu się wylęgły. W Górnym Biegu Tygrysło one były, czyli w Syria mniej więcej północna. I rozprawił się z nimi straszliwie brutalnie. To znaczy te miasta, jak już tam wszedł z futryną, to buntowników okaleczał, ścinał, postawił stele i na tej steli napisał, że usypał piramidę z ich głów. Wymordował ich dzieci, no straszny typ, straszny typ. Ashur Nasir Pal II był jednym z najbrutalniejszych monarchów asyryjskich, a to jest... A to jest brutalny kraj w ogóle. Tak, to jest osiągnięcie. Zapisać się jako jeden z najbrutalniejszych asyryjskich królów to jest osiągnięcie.

Przesuwanie stolicy w inne miejsce, mam wrażenie, wynika z dwóch pomysłów. Jeden to jest taki, że na przykład chcesz sobie przydać jakieś znaczenie religijne, które jest asociowane z nowym miejscem, albo robisz stolicę w tym miejscu, które teraz jest środkiem, czyli tak naprawdę zaznacza to, ile masz obszaru, no bo troszeczkę jest sens w tym, żeby ze stolicy było blisko... Wszędzie. Wszędzie równie daleko. Tak, ośrodkiem religijnego kultu Asyrii została stara stolica, Aszur, ale osadzenie nowej stolicy w takim miejscu, żeby było wygodniej, żeby się szlaki handlowe tam krzyżowały, to jest jedna z hipotez, bo nie wiemy do końca, dlaczego on to zrobił. Może zakochał się w widokach z balkonu. Możliwe, ale jest też taka teoria, że mógł chcieć, wiesz, miasta, na którym wyraźnie mógł swój ślad odcisnąć.

Czyli takie odbudować, zbudować i takie jest... Po mojemu. Po mojemu, a nie odziedziczyłem po starym. Tak, no bo Aszur jest stolicą Asyrii od Henhen. Tam no trochę, no niby można dobudować świątynię, ale wszyscy kurde królowie przed nim dobudowali świątynię. Ale jest też taka możliwość, że chciał być razem ze swoją stolicą dalej od takich rodów magnackich, może byśmy dzisiaj powiedzieli. Takich rodów możnowładców, które były dosyć mocne i oni siedzieli w Aszurze właśnie. To wy tam pilnujcie religii, wszystkiego tego, a ja zajmę się władzą, no tuż obok, o tam. Tak. Czyli? Jak będziecie chcieli, to przyjdźcie z petycją. Pozbawia ich wpływów.

Gigantyczne ilości złota to już wszyscy widzieliśmy. Gigantyczne wojsko, które się ciągnie po horyzont, każdy już widział. Służył może nawet w nim. Albo rodzinę tam stracił oczywiście. Bogactwa wiesz jak wyglądają, jak jesteś taki szary obywatel. Kurde, jak zobaczysz takiego tygrysa, którego u siebie to nie zobaczysz. Robi wrażenie. No. Ashur Nasir Pal II rządził do 860, mniej więcej, roku przed naszą erą i po nim nastał jego syn, który się nazywał Salmanasar III i on robił co? To samo, tylko więcej. Tak, to samo, tylko więcej. I w szczególności Salmanasar III lał się z takim królestwem, które się nazywa Urartu i ono jest na wyżynie armeńskiej i to są okolice jeziora Van. Potrzebuje mapy. Zupełnie serio potrzebuję mapę, bo te podboje są tak rozstrzelone, że potrzebuję to zobaczyć.

Ale to, co napisał, nie zgadza się trochę z tym, co tam znajdujemy. Mmm, kinda. Nawet nie do końca znajdujemy tylko z jakby efektami tej bitwy. To znaczy, no na przykład nikt z tych królów nie został obdarty ze skóry, nie? No to nie mogło być takie kompletne zwycięstwo Asyrii, nie? Tak, poznajemy, czy Aseria zwyciężyła po tym, czy król został udarty ze skory. No, a jak nie, to... Track record mają taki sobie, jeśli chodzi o powstrzymywanie się od zbrodni wojennych, tak jak je rozumiemy dzisiaj, bo wtedy oczywiście nie było nawet tego konceptu. No i tak, no i ten monolit to jest jeden z dwóch tak zwanych monolitów z Kukrch, miasto takie, miejscowość, miasteczko Kukrch. Tam zostały znalezione dwa monolity. Pierwszy opisuje jakby przewagi Ashur Nasirpala II, a drugi działalność Salmanasara III. Pokazywałeś mi zdjęcie tej steli.

Możliwe, że jak raz nie wymusisz trybutu, to drugi raz już nie będzie za co tego zrobić. Więc może to jest ta kwestia. I teraz tak, ostatnie lata rządów Salmanasara III, tak mniej więcej od 830 roku p.n.e. w następne 6 isz, to jest trochę zamieszanie. To wygląda trochę tak, jakby król był już za stary, zbyt niedołężny może, żeby prowadzić wojny. I zamiast niego wojny prowadzi głównodowodzący jego armii. I to jest gość, który się nazywał Dayan Ashur. I sam fakt, że znamy jego imię, świadczy o tym, że mógł się jakoś ponadprzeciętnie trochę umocnić.

No dobra. Może tak. Może. Może tak. To by był dobry powód. No ale ten syn, no powiem ci tak, jak się zaczęła rewolta, to stanęła za nim znaczna część kraju. Łącznie ze stolicą starą, czyli z Aszur. Czyli możnowładcy stanęli po stronie starszego syna, tak? Tak. A młodszy tak tylko z nadania? To nie jest najlepsza pozycja. Trzeba mieć możnych po swojej stronie. Tak. Po prostu. Siły polityczne już wtedy tak działały. Tak. No właśnie jest tutaj potencjał, żeby się przejechać. No i się przejechał. No, kajna sorta, tak. I pod sam koniec panowania Salmanasar III postawił jeszcze jedną stelę, która się nazywa Czarnym Obeliskiem Salmanasara III. No i na tej steli jest wypisane, kto przybył z trybutem do niego.