Mentionsy Mentionsy
Hrabia Monte Christo
Hrabia Monte Christo

Hrabia Monte Christo. 76. Hayde

27.07.2025 ·43 min 32 s

Aleksander Dumas. Cała książka. Zapraszam do słuchania!

76. Hayde. Ledwie konie hrabiego skręciły za róg bulwaru, Albert odwrócił się w kierunku Monte Christa, wybuchając śmiechem tak głośnym, że aż sztucznym. — Zapytam teraz pana, — rzekł. — Zadając to samo pytanie, jakie król Karol IX zadał Katarzynie Mendycejskiej po nocy świętego Bartłomieja. Jak sądzisz, czy dobrze odegrałem swoją rolę? — W związku z czym? — zapytał Monte Christo. W związku z instalacją mojego rywala u pana Danglarsa. Jakiego rywala? Na Boga, jak to takiego? Twego protegowanego hrabio, pana Andrei Cavalcanti. Mój hrabio, ja nie proteguję nigdzie pana Andrei, a tym bardziej u państwa Danglar.

– To fenomenalne! – wykrzyknął Morser. Ależ skąd to bardzo proste, odrzekł Monte Christo. Ali wie dobrze, że przy herbacie lub kawie zwykle palę fajkę. Wie, że chciałem herbaty i widział, że przyszedłem z panem. Teraz słyszał, że go wołam, a jako, że pochodzi z kraju, gdzie dowodem gościnności jest właśnie fajka, domyślił się i przyniósł dwie zamiast jednej. No tak, ale w ten sposób można wszystko wyjaśnić. Niemniej tylko u pana, ale co ja słyszę? Albert pochylił się ku drzwiom, przez które rzeczywiście dochodziły jakieś dźwięki przypominające tony gitary. – Kochany hrabio, jesteś skazany dziś wieczór na muzykę. Zaledwie uciekł pan od fortepianu panny danglar, wpada pan z kolei na guzle mojej Haydi.

Hayde. Śliczne imię. To naprawdę istnieją kobiety, które nazywają się tak jak w pułamatach Lorda Byrona? Oczywiście. Hayde jest bardzo rzadkim imieniem we Francji, ale dość pospolitym w Albanii i Epirze. Oznacza ono w przybliżeniu czystość, wstydliwość, niewinność. Jest to rodzaj imienia chrzestnego, jak mawiacie w Paryżu. O, jakież to urocze! Jakbym chciał, by nasze francuski nazywały się, dajmy na to, Panna Dobroć, Panna Milczenie, Panna Miłosierdzie Chrześcijańskie. Niech sam Pan powie, gdyby tylko Panna Danglarna zamiast nazywać się Klara Maria Eugenia nosiła imiona Czystość, Wstydliwość, Niewinność.

Do licha! Ale zrobiłoby to efekt przy zapowiedziach. — Szaleńcze — rzekł hrabia. — Niech pan nie żartuje tak głośno. Haydi mogłaby usłyszeć. — Rozgniewałaby się? — O, nie — rzekł hrabia ze zwykłą sobie wyniosłością. — Czy to tak dobra osoba? — zapytał Albert. — Nie chodzi tu tyle o dobroć, ile o poczucie obowiązku. Niewolnica nie może gniewać się na swego pana. — Dałby pan spokój tym żartom. Czyż istnieją jeszcze niewolnice? Najwyraźniej tak, skoro Hayde jest moją niewolnicą. Niebywałe, że jest Pana taki indywidualista. Robi Pan wszystko inaczej niż ogół. Niewolnica Hrabiego de Monte Christo to we Francji niesłychane.

Daję słowo honoru. Czy zna pan historię paszyzjaniny? Alego Tebelina? Oczywiście, to u niego na służbie mój ojciec zrobił majątek. A to prawda, zapomniałem o tym. Co więc wspólnego ma Haydi z Alim Tebelinem? Po prostu jest jego córką. Jest pana niewolnicą? Jak to? Tak, Dolicha. Pewnego dnia kupiłem ją w Konstantynopolu, gdy przechodziłem przez tamtejszy targ. To niezwykłe. Z panem, drogi hrabio, przeżywa się ciągły sen na jawie. Proszę i mnie teraz posłuchać, ale być może będzie to z mojej strony nietaktowna prośba. Proszę mówić. Otóż, skoro pan z nią wychodzi i bywa w operze, to niech mnie pan hrabia przedstawi swojej księżniczce.

No chętnie, ale dam dwa warunki. Z góry się na nie zgadzam. Po pierwsze, nie powie pan nigdy nikomu, że przedstawiłem ją panu. Oczywiście, Morcer podniósł rękę. Przysięgam. Po drugie, nie powie jej pan, że pana ojciec służył u jej ojca. — Przysięgam. — A więc dobrze. Niech pan jednak pamięta o tych dwóch przysięgach. — O! — obruszył się Albert. — Dobrze, dobrze. Wiem, że jest pan człowiekiem honoru. Hrabia uderzył znowu w dzwonek. Pojawił się Ali. Powiedz Haydi, że wypiję u niej kawę i daj jej do zrozumienia, że pytam, czy mogę jej przedstawić jednego z moich przyjaciół. Ali skłonił się i wyszedł. Jeszcze jedno, drogi Albercie. Proszę jej nie zadawać żadnych pytań.

— Jakim językiem mam się do niego zwracać? Monte Christo zwrócił się do Alberta. – Czy mówi pan językiem nowogreckim? – zapytał młodzieńca. – Niestety nie – zmartwił się Albert. – Nie znam też starożytnej Greki. Ani Homer, ani Platon nie mieli nigdy bardziej nędznego ucznia. Powiedziałbym nawet bardziej niewdzięcznego ode mnie. – A więc? – rzekła Heidi, dowodząc, że zrozumiała zarówno pytanie hrabiego, jak i odpowiedź Alberta. Będę mówiła po francusku lub po włosku, jeśli tylko mój panie chcesz, abym mówiła. Monte Christo zastanowił się chwilę. Mów po włosku, rzekł. A zwracając się do Alberta. Wielka szkoda, że nie zna pan ani współczesnego, ani starożytnego greckiego, bo Haydi przeszlicznie mówi tymi dwoma językami.

Biedaczka będzie zmuszona mówić z panem po włosku, dlatego może wyrobi pan sobie o niej fałszywe wyobrażenie. I dał znak Haydi. — Bądź pozdrowiony, przyjacielu, który przychodzisz z moim panem i władcą — rzekła dziewczyna najczystszą mową toskańską z łagodnym akcentem rzymskim, co uczyniło z języka Dantego mowę tak dźwięczną jak mowa Homera. Ali, podaj kawę i fajki. Heidi skinęła na Alberta, by się zbliżył, Ali tymczasem odszedł, by spełnić rozkazy swej młodej pani. Monte Christo wskazał Albertowi dwa składane krzesełka, które przysunęli do małego, okrągłego stolika. Pełno było na nim kwiatów, rysunków i nut, a pośród tego wszystkiego leżało nargile.

Ali wrócił z kawą i fajkami. Do tych pokojów Baptyście nie wolno było wchodzić. Albert nie przyjął fajki, którą podał mu Nubijczyk. Ależ proszę, niech Pan zapali, rzekł Monte Christo. Hayde jest wychowana prawie jak Paryżanka. Nie lubi cygar hawański ze względu na ich nieprzyjemną woń, ale tytoń wschodni ma piękny zapach, sam Pan wie. Filiżanki z kawą już czekały. Cukiernicę podano tylko Albertowi. Monte Christo i Heidi pili napar na sposób arabski, bez cukru. Heidi wyciągnęła rękę i końcami swoich drobnych, różowych i smukłych palców wzięła filiżankę z japońskiej porcelany, podniosła ją do ust, W tej samej chwili weszły dwie służące z tacami pełnymi lodów i sorbetów, stawiając je na dwóch niskich, przeznaczonych do tego stoliczkach.

— Mój drogi gospodarzu i pani, signora — odezwał się Albert po włosku — proszę mi wybaczyć moje zdumienie. Jestem całkiem oszołomiony, ale to chyba naturalne. Przecież znajduję to wschód i to wschód prawdziwy. Nie taki, jaki widziałem, ale o jakim marzyłem. I znajduję go tu, w sercu Paryża. Przed chwilą słyszałem turkot omnibusów i brzęk dzwoneczków sprzedawców lemoniady. O signora, dlaczego nie znam greckiego? Rozmowa z panią byłaby dopełnieniem baśniowej atmosfery tego wieczoru, którego nigdy nie zapomnę. — Mówię na tyle dobrze po włosku, że mogę z panem rozmawiać — rzekła Haydi. — A skoro tak bardzo lubi pan wschód, dołożę wszelkich starań, by odnalazł pan go tutaj.

Ile miała pani wtedy lat? — Trzy — odpowiedziała Haydi. — Hrabio — szepnął Morser do Monte Christa — czy pozwoli pana, by signora opowiedziała nam coś ze swego życia? Zabronił mi pan wspominać o moim ojcu, ale być może ona sama coś o nim powie. Nie wyobraża Pan sobie, jaki byłbym szczęśliwy, gdyby usłyszał jego imię z tak pięknych ust. Monte Christo odwrócił się ku Hayde i, podnosząc brwi, dał jej znak, aby z uwagą zastosowała się do polecenia, które usłyszy, po czym rzekł po grecku. Opowiedz na molosach swojego ojca, ale ani słowa o zdrajcy i samej zdradzie. Heidi westchnęła głęboko, a jej jasne czoło zachmurzyło się.

Od czasu do czasu podchodził jakiś Albańczyk i mówił coś ojcu, na co ja wcale nie zwracałam uwagi, a ojciec odpowiadał na to zawsze tym samym tonem. Zabij albo daruj życie. To dziwne, słyszeć podobne rzeczy, jakie do tej pory słyszałem tylko w teatrze, z ust tak młodej osoby i móc powiedzieć sobie, to nie fikcja. Jakże po tych poetyckich i cudownych dziejach czuje się pani we Francji. Zdaje mi się, że to piękny kraj, rzekła Hayde. Widzę jednak Francję taką, jaką jest, bo patrzę na nią oczami kobiety. Mój kraj zaś przeciwnie, widziałam go tylko oczami dziecka, zawsze więc jest zasnuty mgłą świetlistą lub mroczną, stosownie do tego, jak moje wspomnienia go przedstawiają, jako miłą i czystą ziemię czy jako miejsce gorzkich cierpień.

— Jest pani tak młoda — rzekł Albert, nieświadomie wpadając w banał. — Jak to możliwe, że tyle pani wycierpiała? — Dusza ludzka jest sumą pierwszych wspomnień, a z wyjątkiem tych, które już panu opowiedziałam, wszystkie inne wspomnienia z mojej młodości są smutne. — Niech pani opowiada, signora — rzekł Albert. — Przysięgam, że będę pani słuchać z niewysłowioną przyjemnością. Hayde uśmiechnęła się smutno. Miałam cztery lata, gdy pewnego wieczoru matka mnie obudziła. Byłyśmy w zamku w Janinie. Matka podniosła mnie z poduszek, na których spałam, a gdy otworzyłam oczy, spostrzegłam, że jest zalana łzami. Wzięła mnie bez słowa. Widząc, że płacze, ja również się rozpłakałam.

— Cicho, moje dziecię! — rzekła. Nieraz, kapryśna jak każde dziecko, pomimo gruźb i pocieszeń, nie przestawałam płakać. Teraz jednak w głosie mojej matki było tyle strachu, że natychmiast ucichłam. Szybko wyniosła mnie stamtąd. Schodziłyśmy po szerokich schodach. Przed nami szły służące matki niosąc kufry, sakwy, woreczki ze złotem, szaty i kosztowności. Za służącymi szło dwudziestu strażników uzbrojonych w długie strzelby i pistolety, a ubranych w stroje, jakie znacie i we Francji, od kiedy Grecja odzyskała niepodległość. Proszę mi wierzyć, było coś złowieszczego, doznała Hayde, potrząsając głową i blednąc na samo wspomnienie, w tym długim szeregu niewolnic i służących, zaspanych jeszcze, jak mi się zdawało, bo sama nie byłam dobrze rozbudzona.

Wydało mu się, że oczy dziewczyny rozbłysły jakimś posępnym i strasznym, gdy, podobna do pythii odprawiającej czary, przywołała wspomnienie tego krwawego władcy, którego straszna śmierć sprawiła, że stał się olbrzymem w oczach współczesnej Europy. Wkrótce, rzekła następnie Hayde, pochód zatrzymał się. Zeszliśmy już ze schodów na brzeg jakiegoś jeziora. Matka tuliła mnie do drżących piersi. Za nami zobaczyłam mojego ojca, jak rzucał dookoła niespokojne spojrzenia. Przed nami rozciągały się cztery marmurowe stopnie, a w dole kołysała się łódka. Z brzegu widzieliśmy majaczącą w wodzie pośrodku jeziora jakąś czarną masę. Był to pałacyk, do którego mieliśmy dotrzeć.

— Zbliża się chwila, która rozstrzygnie nasze losy. Za pół godziny będziemy mieli odpowiedź od wielkiego sułtana. Weź Haydi i wracajcie do podziemi. — Nie opuszczę cię, mój panie! — rzekła matka. — Jeśli ty masz umrzeć, chcę umrzeć z tobą. — Idź do Selima! — krzyknął ojciec. — Żegnam cię, panie! — wyszeptała posłusznie matka i zgięła się w pół, jakby poczuła na sobie pierwsze tchnienie śmierci. — Odprowadźcie Wasiliki! — rzekł mój ojciec do Palikarów. Ale ja, o której zapomniano, podbiegłam do ojca i wyciągnęłam do niego ręce. Dostrzegł mnie, nachylił się nade mną i przycisnął usta do mojego czoła. To był ostatni pocałunek i do dziś czuję go na moim czole. Schodząc widziałyśmy pomiędzy okratowaniami tarasu łodzie, które stale rosły na jeziorze.

Z drugiego końca jaskini przyniosłyśmy poduszki i usiadłyśmy na nich przy Selimie. W obliczu wielkich niebezpieczeństw, zlęknione serca szukają innych, by się z nimi połączyć. Tak i ja, choć była wtedy dzieckiem, instynktownie wyczułam, że nad naszymi głowa wisi wielkie niebezpieczeństwo. Albert nieraz słyszał choć nie od ojca, bo ten nigdy o tym nie mówił opowieści o ostatnich chwilach wezyra Janiny. Czytał nawet rozmaite relacje z jego śmierci, ale właśnie ta historia, która ożyła w osobie i w głosie dziewczyny ta nuta życia brzmiąca w żałobnej elegii, przejmowały go niewymownym zachwytem, ale i zgrozą. Hayde przerwała na chwilę wspomnienia tragicznych wydarzeń.

Czoło, niczym kwiat pochylony pod naporem burzy, oparła na dłoni. A jej oczy, przesłonięte mgłą zadumy, jakby wpatrzone w horyzont, błądziły po zielonych stokach Pindu i po błękitnych wodach jeziora Janiny, które jak magiczne zwierciadło odbijało zarysy tego posępnego obrazu. Monte Christo patrzył na nią z wyrażem niewymownej ciekawości i współczucia. – Mów dalej, moja córko – odezwał się hrabia po grecku. Hayli podniosła czoło, jakby dźwięk tych słów wypowiedzianych przez Monte Christa wyrwał ją ze snu. Zaczęła opowiadać dalej. Była czwarta po południu. Na zewnątrz panował jasny dzień, ale nas otaczały w podziemiach najgłębsze ciemności. W całej jaskini migotał tylko jeden promień, podobny do drżącej gwiazdy na firmamencie czarnego nieba.

— Stój — rzekł Selim, spostrzegłszy, że moja matka rzuciła się już ku wyjściu. — Wiesz przecież, że muszę mieć pierścień. — Prawda — odparła ona. I padła na kolana, podnosząc mnie ku niebu, jakby modląc się. Dziękczynnie do Boga. Chciała zarazem ofiarować mnie jemu. Tu po raz drugi Hayde zamilkła, dławiona wzruszeniem, a pot zrosił jej pobladłe czoło. Jej stłumiony głos jakby zanikał, nie mogąc wydostać się ze ściśniętego gardła. Monte Christo nalał jej trochę zimnej wody do szklanki, podając ją rzekł łagodnie, a zarazem z nutą tonu rozkazującego w głosie. Odwagi, moja córko. Hayde otarła łzy jej czoło, po czym znów zaczęła mówić.

Jak gdyby pod jego nogami rozwarły się czeluście piekieł. Poczułam, że padam na ziemię. To zemdlała moja matka. Hayde opuściła ręce, wydając z siebie rozdzierające westchnienie i spojrzała na hrabiego, jakby pytała, czy jest zadowolony, że spełniła jego żądanie. Hrabia wstał, podszedł do niej, wziął za rękę i rzekł po grecku. Odpocznij, drogie dziecko, i niech pokrzepi cię myśl, że Bóg karzy zdrajców. Potworna historia, rzekł Albert przerażony. Bratością Haydi. Teraz wyrzucam sobie, że byłem ciekawy w tak okrutny sposób. — Nic nie szkodzi — odpowiedział Monte Christo.

I kładąc rękę na głowie dziewczyny, rzekł. — Haydi jest odważną kobietą i często opowiadanie o tych tragicznych wypadkach przynosi jej ulgę. — To dlatego, mój panie — odpowiedziała żywo dziewczyna — że moje cierpienia przypominają mi o twojej dobroci. Albert spojrzał z zaciekawieniem na dziewczynę. Nie opowiadała bowiem jeszcze tego, co najgoręcej pragnął usłyszeć, jak stała się niewolnicą hrabiego. Hayde wyczytała to samo pragnienie z oczu obu mężczyzn i podjęła opowiadanie. Gdy moja matka odzyskała zmysły, znajdowałyśmy się przed obliczem seraskiera. Zabij mnie, rzekła matka. Nie pozwól schańbić honoru wdowy po Alim.

— Nie do mnie powinnaś się zwracać — odparł Kurszyt. — Do kogo więc? — Do twojego nowego pana. — Kim on jest? — Oto on. I w tej chwili Kurszyt wskazał na jednego z tych, którzy najbardziej przyczynili się do śmierci mojego ojca — dodała dziewczyna z ponurym gniewem. — A więc — zapytał Arber — stałyście się własnością tego człowieka? — Nie — odpowiedziała Hayde. — Nie miał śmiałości zatrzymać nas przy sobie. Sprzedał nas handlarzom niewolników, którzy podążali do Konstantynopola. Przebyłyśmy Grecję i umierające dotarłyśmy do bram sułtana. Kłębiący się tłum ciekawskich roztąpił się. Nagle moja matka, przenosząc wzrok w kierunku, w którym zwrócone były spojrzenia tłumu, Krzyknęła i padła pokazując mi wiszącą nad bramą głowę.

Pod głową widniał napis. Oto głowa alego Tebelina Paszyjaniny. Płacząc starałam się podnieść moją matkę. Już nie żyła. Zaprowadzono mnie na targ i sprzedano bogatemu Ormianinowi który przyjął nauczycieli i kazał mnie uczyć, a gdy miałam 13 lat, sprzedał mnie sułtanowi Mahmudowi, od którego ja, rzekł Monte Christo, odkupiłem ją, jak już panu mówiłem, za szmaragd podobny do tego, w którym trzymam pastylki haszyszu. — Jesteś dobry i wielki, mój panie — rzekła Haydi, całując dłoń hrabiego. — Jestem szczęśliwa, że należę do ciebie.

Pokazano wszystkie 23 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.