Polskie Monte Cassino

Nasi rodacy dążyli najpierw do zdobycia grzbietu zwanego Widmo, o który toczyły się zacięte walki. Polscy żołnierze zdobywali kolejne niemieckie bunkry, by w końcu opanować ten punkt. Niemcy jednakże wykonali kontratak z użyciem artylerii, moździerzy i karabinów maszynowych. Polacy po ciężkich walkach zdobyli wzgórza 593 i 569. Pierwszego dnia bitwy polscy żołnierze byli osamotnieni, albowiem czołgi nie mogły przejechać przez zaminowane pobliskie pola Massa Albanenta. Saperzy ginęli tam od niemieckich kul. Co więcej, Wehrmachtowi udało się zniszczyć połączenie telefoniczne i radiowe aliantów, stąd dowódcy nie mieli kontaktu z walczącymi.

Polskim żołnierzom udało się zdobyć ten fragment. Następnie dążyli oni do opanowania południowej części Widma. Jednocześnie skutecznie odpierali kontratak Wehrmachtu z rejonu Massa Albaneta San Angelo. Był już poranek 17 maja. O godzinie 6 nasi rodacy rozpoczęli uderzenie na bronione przez Niemców wzgórze San Angelo. Ofensywę ułatwiało wcześniejsze opanowanie północnej części Widma. Polacy byli dobrze zorganizowani, bardzo zmotywowani i wzajemnie się wspierali. Atakujący 17 Batalion był wspomagany z tyłu przez żołnierzy dowodzonych przez majora Smrokowskiego. Jednocześnie za prawym skrzydłem 13 Batalion osłaniał natarcie od północy.

Zginęło wielu polskich żołnierzy, zarówno szeregowych, jak i oficerów. W końcu nadszedł pamiętny dzień 18 maja 1944. O godzinie 7.30 w bój poszła III Dywizja Strzelców Karpackich. Ponownie stoki Monte Cassino były miejscem zażartej walki aliantów z Niemcami. Znów Wehrmacht wygrywał i utrzymywał swoje pozycje na górze, wciąż atakując z dużo bardziej dogodnych pozycji. Zadawał znaczne straty Polakom, próbującym wedrzeć się na szczyt. Niemcy atakowali z wielu stron, od szczytu Monte Cassino, z ruin folwarku Massa Albaneta, San Angelo, Monte Cairo. Wciąż ginęli polscy dowódcy.

Drugi Korpus Polski jednak nie ustępował i walczył bohatersko. Od godziny siódmej nacierał IV Patalion i wdarł się na szczyty 593 oraz 569. VI Patalion zaś zdobył folwark Massa Albaneta. W opanowaniu tego pola bardzo pomocni byli saperzy, którzy już wcześniej rozminowali okolice tego folwarku w ogniu kul nieprzyjaciela. Wańkowicz przekazywał. Kucharczyk i Piersa wyczołgali się ze schronu w stronę min i natychmiast kucharczyk został ranny. Sanitariusz Popławski i kapral Molecki skoczyli mu na pomoc i Niemcy, widząc znaki Czerwonego Krzyża, pozwolili rannego zabrać.

Równocześnie pociskiem artyleryjskim zostali ranni starszy saper Czejkowski i saper Bein. Opanowanie massa Albaneta znacznie ułatwiło atak na sam szczyt Monte Cassino. Generał Bolesław Duch wydał dowódcy 12 Pułku Ułanów Podolskich podpułkownikowi Leonowi Bittnerowi rozkaz bezpośredniego ataku na klasztor. W nocy z 17 na 18 maja, a więc przed przybyciem Polaków, Niemcy otrzymali rozkaz opuszczenia klasztoru. Wycofali się na silnie umocnioną linię Hitlera, aby wesprzeć powstrzymywanie francuskiego korpusu ekspedycyjnego. O godzinie 8.45 żołnierze z 12 Pułku Ułanów Podolskich pod dowództwem podporucznika Kazimierza Górbiela ruszyli w górę i przy już bardzo słabym oporze niemieckim w końcu weszli do ruin klasztoru na Monte Cassino.

Mówił generał Władysław Anders. Ponadto odtrąbiono hejną Mariacki. Działania militarne 14. Patalionu oraz 5. Kresowej Dywizji Piechoty przypieczętowały zwycięstwo. Vidmo, San Angelo, Massa Albaneta i klasztor na Monte Cassino zostały zdobyte. O 10.20 przyszło od dowódcy VIII Armii do dowódcy Polskiego Korpusu powinszowanie zwycięstwa. Relacjonował pisarz Melchior Wańkowicz. Generał Lis winszuje generałowi Andersowi i stwierdza, że Korpus Polski przez swoje działanie zrobił ogromną rzecz dla wygrania całej bitwy. Jednakże nieprawdziwą byłaby opinia, że zwycięstwo nad Niemcami pod Monte Cassino było zasługą wyłącznie Polaków lub jednego tylko oddziału polskiego wojska.