Polskie Monte Cassino

Sam benedyktyński klasztor na Monte Cassino uchodził za bardzo ważny punkt na militarnej mapie Włoch, albowiem znajdował się na tzw. linii Gustawa i tuż obok linii Hitlera. Były to niemieckie umocnienia, których przełamanie otwierało drogę na Rzym. Ten górzysty rejon niezwykle utrudniał prowadzenie działań ofensywnych. Jednocześnie Wehrmachtowi łatwo było bronić szczytu. Melchior Wańkowicz, korespondent wojenny spod Monte Cassino, jak również autor wartościowej dla historii najnowszej w Armii i Mazur książki na tropach Smętka, tak opisywał to, co widział w Italii. Rzeka Rapido za nami. Jak kanał Lamansz. Tak samo odwrót wdrudniony. Tak samo szczupły teren akcji będący poza naszym przyczółkiem całkowicie w posiadaniu wroga.

Idziemy naprzód, ze świętym hasłem w sercach naszych. Bóg, Honor i Ojczyzna. Polacy razem z Amerykanami, Brytyjczykami, Hindusami i francuskim korpusem ekspedycyjnym w nocy z 11 na 12 maja zaatakowali z różnych stron niemieckie pozycje, aby zdobyć szczyt Monte Cassino i przełamać znajdujące się tuż obok linie Hitlera i ustawa. Rozpoczęła się czwarta bitwa o Monte Cassino, zwana również Bitwą o Rzym, która była częścią operacji Diadem. Spośród Polaków najpierw ruszyła V Wileńska Brygada Piechoty przy osłonie Pułku Ułanów Karpackich i XV Pułku Ułanów Poznańskich.

Równocześnie pociskiem artyleryjskim zostali ranni starszy saper Czejkowski i saper Bein. Opanowanie massa Albaneta znacznie ułatwiło atak na sam szczyt Monte Cassino. Generał Bolesław Duch wydał dowódcy 12 Pułku Ułanów Podolskich podpułkownikowi Leonowi Bittnerowi rozkaz bezpośredniego ataku na klasztor. W nocy z 17 na 18 maja, a więc przed przybyciem Polaków, Niemcy otrzymali rozkaz opuszczenia klasztoru. Wycofali się na silnie umocnioną linię Hitlera, aby wesprzeć powstrzymywanie francuskiego korpusu ekspedycyjnego. O godzinie 8.45 żołnierze z 12 Pułku Ułanów Podolskich pod dowództwem podporucznika Kazimierza Górbiela ruszyli w górę i przy już bardzo słabym oporze niemieckim w końcu weszli do ruin klasztoru na Monte Cassino.

Nie miałoby również uzasadnienia stwierdzenie, że zdobycie przez Polaków wzgórza Monte Cassino ostatecznie przełamało linię Hitlera i Gustawa, przez co alianci mieli otwartą drogę na Rzym. Oprócz Polaków w tym trudnym terenie na niemieckie pozycje nacierały też inne armie alianckie. Niemcy ponieśli straty również w poprzednich trzech bitwach. Od 13 maja w ramach czwartej bitwy o Monte Cassino z Wehrmachtem zaciekle walczył także francuski korpus ekspedycyjny dowodzony przez generała Alfonsa Jouina. W skład tego korpusu wchodziły oddziały marokańskie i algierskie. Od pamiętnego 18 maja, gdy Polacy zdobywali pozycje niemieckie na drodze do szczytu Monte Cassino, głównodowodzący siłami niemieckimi w operacji Diadem, Feldmarszałek Albert Kesselring skupił się na walkach z francuskimi oddziałami na linii Hitlera niedaleko wzgórza Monte Cassino.

Nie mógł zatem dowodzić obroną samego klasztoru. To francuski korpus ekspedycyjny prowadził na linii Hitlera najcięższe i najbardziej krwawe walki z niemieckimi żołnierzami w czwartej bitwie. Oszczędziły one życie i zdrowie niejednego polskiego żołnierza walczącego pod Monte Cassino. Zatem przełamanie linii Gustawa i Hitlera oraz otwarcie drogi na Rzym w czwartej bitwie o Monte Cassino były w największym stopniu zasługą Marokańczyków i Algierczyków, którzy zdobyli szczyt Monte Majo oraz Polaków, którzy zdobyli Monte Cassino. 25 maja alianccy żołnierze wyparli ostatecznie Niemców z okolic Monte Cassino. 4 czerwca 1944 wojska amerykańskie wkroczyły do Wiecznego Miasta.