Polskie Monte Cassino

Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Żołnierze, nadeszła chwila bitwy. Idziemy naprzód. 18 maja 1944 pojawiła się tam polska flaga. Szczyt został zdobyty. Polskie Monte Cassino. Jak wyglądały walki żołnierzy generała Władysława Andersa oraz co oznaczało polskie zwycięstwo? Opowiada Mateusz Wojciechowski z IPN w Olsztynie. Bóg, honor i ojczyzna. Bitwa o Monte Cassino trwająca łącznie od 17 stycznia do 18 maja 1944 była jednym ze starć zbrojnych podczas kampanii włoskiej w trakcie II wojny światowej.

Churchill był szczery. Wskazywał w charakterystyczny dla siebie sposób na aspekt militarny, który decydował o wojennych sojuszach. Polacy więc musieli, ale też chcieli aktywnie walczyć u boku aliantów w kampanii włoskiej. Walczyć z Niemcami militarnie, a z Sowietami na polu propagandowym. Świat nie mógł zapomnieć o sprawie polskiej. Bitwa o Monte Cassino miała więc być dla naszych rodaków przede wszystkim walką o wolną Polskę. Od 11 do 18 maja 1944 w IV Bitwie o Monte Cassino z III Rzeszą walczył II Korpus Polski dowodzony przez generała Władysława Andersa.

W przededniu polskiej fazy Bitwy o Monte Cassino generał Władysław Anders był już bardzo doświadczonym żołnierzem i dowódcą wojskowym. Podczas I wojny światowej wchodził w szeregi armii rosyjskiej, gdzie ukończył szkołę oficerów rezerwy oraz walczył na froncie w 1917. W tym samym roku opuścił rosyjskie wojsko i został przyjęty do I Korpusu Polskiego w Rosji. Od samego początku II Rzeczpospolitej był jednym z dowódców odrodzonego Wojska Polskiego. Uczestniczył w Powstaniu Wielkopolskim i wojnie polsko-bolszewickiej. Za mężną walkę otrzymał 23 kwietnia 1921 od samego marszałka Józefa Piłsudskiego Krzyż Virtuti Militari.

W latach 1921-23 poszerzał swoją wiedzę wojskową w Wyższej Szkole Wojennej w Paryżu. W 1934 przyjął nominację na generała brygady, również od Piłsudskiego. Walczył też w kampanii wrześniowej. A zatem polscy żołnierze pod Monte Cassino byli dowodzeni przez generała bogatego w doświadczenia wojenne oraz posiadającego dużą wiedzę wojskową. Wypełniali rozkazy oficera już wcześniej dowodzącego polskimi oddziałami w walkach z Niemcami oraz orientującego się w zachodnim spojrzeniu na wojskowość. Zalążków II Korpusu Polskiego należy doszukiwać się w pobycie Władysława Andersa w Związku Radzieckim, dokąd trafił po przegranej kampanii wrześniowej.

Winston Churchill rozkazał swoim podwładnym na początku 1943, aby dobrze wyposażyli oraz wyszkolili naszych rodaków. Wyekwipowania 2,5 dywizji polskich należy dokonać jak najszybciej, bo wojsko to stanowi jedyne wzmocnienie dla wschodnich teatrów wojny w ciągu najbliższych sześciu miesięcy, powiedział premier w Wielkiej Brytanii. Polecenia wypełniono. Polscy żołnierze zostali dobrze wyposażeni w sprzęt wojskowy oraz przechodzili szkolenie w strukturach armii brytyjskiej, zmagając się jednocześnie ze zdrowotnymi skutkami sowieckiej niewoli, jak również chorobami spowodowanymi klimatem Bliskiego Wschodu. W czerwcu 1943 po rozmowach generała Sikorskiego z brytyjskimi dowódcami w Kairze wydzielono z Armii Polskiej na wschodzie II Korpus Polski pod dowództwem generała Andersa.

Alianci zadecydowali o wysłaniu polskich żołnierzy do walki w kampanii włoskiej. W grudniu 1943 II Korpus Polski pojawił się w Italii. Pięć miesięcy później Polacy rozpoczęli atak na Monte Cassino. 24 marca 1944 w kwaterze dowódcy VIII Armii Brytyjskiej generała Olivera Leesa, któremu podlegał operacyjnie II Korpus Polski, odbyło się ważne spotkanie. Z Brytyjczykami rozmawiał Władysław Anders. Generał Lis zaproponował polskiemu dowódcy ofensywę jego żołnierzy na klasztor Monte Cassino w czwartej bitwie.

Generał Anders po zaledwie 10 minutach podjął niezwykle odpowiedzialną decyzję o wysłaniu swoich żołnierzy do walk o wzgórze i włączenie się w zmagania o otwarcie drogi na Rzym. Przy czym nie skonsultował rozkazu z polskim rządem w Londynie, Pod który II Korpus podlegał politycznie. Natychmiast rozgorzała żywa dyskusja co do słuszności rozkazu dowódcy II Korpusu Polskiego. Naczelny wódz, generał Kazimierz Sosnkowski, z którym generał Anders również nie skonsultował swojej decyzji, nie krył oburzenia i zarzucał Andersowi dążenie do rozsławienia swojego nazwiska kosztem nieuniknionych, ogromnych strat wśród polskich żołnierzy. Posłuchajmy samego Władysława Andersa, który tak opisywał i wyjaśniał powody swojej decyzji.

Armia niemiecka odbiła wzgórze 569. Generał Oliwier Lis stwierdził, że II Korpus Polski wykonał swoje zadanie, ponieważ związał większość sił Wehrmachtu broniących wzgórza. Przez to XIII Korpus Brytyjski mógł uchwycić i utrzymać przyczółki na rzece Rapido, która znajdowała się tuż obok miasteczka Cassino. Dowódca VIII Armii Brytyjskiej zadecydował, aby Polacy tymczasowo odstąpili od walk. Generał Lise mógł teraz skupić się na dowodzeniu XIII Korpusem Brytyjskim, który otrzymał zadanie wejścia w głąb niemieckiej obrony Monte Cassino i ją osłabić. Był to dopiero początek czwartej bitwy o drogę na Rzym.

Sprawdziły się przewidywania generałów Andersa i Sosnkowskiego. Jednakże II Korpus Polski nie poddawał się. Miał naprzeciwko siebie cztery, a XIII Korpus Brytyjski trzy bataliony niemieckie. 12 maja 1944 nastąpiła reorganizacja oddziałów oraz zbieranie informacji o zagadnieniach niemieckiej obrony. Następnego dnia o godzinie 16.30 II Korpus Polski otrzymał rozkaz do drugiego natarcia na słynne wzgórze. Ustalono, że atak nastąpi 17 maja, a godziny poprzedzające natarcie będą wypełniały przygotowania. Już 16 maja o godzinie 18 piąta kresowa dywizja piechoty zaatakowała północną część Widma.