#42 | Kim był Henryk Arctowski?

W Atlasie Świata rozmawiam dzisiaj z Dagmarą Bożek i Katarzyną Dąbkowską, a gościem specjalnym, jeśli mogę tak powiedzieć, będzie Henryk Arctowski. Cześć i bardzo miło mi Was gościć. Cześć, witam serdecznie. Dagmarę słuchacze i słuchaczki Atlasu Świata już mogą znać. Życie na biegunach Dagmara zna z własnego doświadczenia. Ty Dagmar opracowałaś zarówno w Arktyce jak i w Antarktyce i od lat zajmujesz się popularyzacją polskich badań polarnych. Więc właściwie to, że ty się zajęłaś historią Henryka Arctowskiego wcale mnie nie zdziwiło ani nie zaskoczyło. Ale Katarzyno, jaka jest twoja historia fascynacji biegunami i polarnictwem i skąd ten Arctowski w twoim kręgu pisarskich czy reporterskich zainteresowań się znalazł?

Znalezienie jakiejś ścieżki, żeby odwiedzić Polską Stację Antarktyczną imienia Henryka Arctowskiego, ale to się okazało o wiele, o wiele trudniejsze z wielu powodów, ale po drodze udało mi się paść na taki pomysł, aby rzeczywiście trochę więcej dowiedzieć się i może zrobić coś o samym Henryku Arctowskim. I to się właściwie w tym samym czasie zadziało, kiedy spotkałam Dagmarę. Ten pomysł, żeby napisać książkę o Henryku Arctowskim był absolutnie równolegle takim pomysłem pojawiającym się w momencie, kiedy poznałam Dagmarę. I wtedy już nasze drogi się po prostu połączyły. Henryk Arctowski w kręgach polarniczych, czy dla osób, które są związane z badaniami polarnymi, to jest właściwie człowiek-legenda.

To jest takie dwudziestolecie międzywojenne, kiedy on ma między 40 a 60 lat mniej więcej, kiedy on Nawiązuje najważniejsze chyba swoje przyjaźnie, między innymi z profesorem Romerem, ale też ze studentami, z którymi potem będzie mieć kontakt także w czasie wojny, który będzie bardzo pomagał z zagranicy. Natomiast to, czym Henryk się wtedy zajmuje, to geofizyka, też meteorologia, ale to są bardzo różne badania i myślę, że tutaj Dagmara więcej o tym powie jako Osoba reprezentująca Instytut Biofizyki. Natomiast ja tylko jeszcze dodam, że Henryk się wtedy angażuje w takie wydarzenie mało bardzo znane, które też bardzo ciekawą było inicjatywą, Areo Arctic.

Ale tutaj jeszcze właśnie chyba Dagmara mogłaby to lepiej doprecyzować. Myślę, że tylko zupełnie tak króciutko, że faktycznie taki impet, jeśli chodzi o podejście teoretyczne do badań Antarktyki czy rejonów polarnych, to Henryk przejawiał przed wyjazdem z Belgii, czyli pierwsza dekada, czyli pierwsze 20 lat XX wieku, bo on faktycznie opracował taką koncepcję, był współautorem. Idei badania Antarktyki, czyli nie z podboju w imię wyczynu sportowego, tylko jednak podkreślał cały czas wartość naukową tego typu działań i też napisał między innymi taką broszurę wydaną we Lwowie, gdzie Pisał o podejściu Polaków, kiedy państwo już będzie niepodległe do badań polarnych, że Polacy bardzo powinni być w to wszystko mocno zaangażowani naukowo, ponieważ jest to gwarant bycia wśród państw cywilizowanych.

A cały czas krążymy wokół Arctowskiego jako naukowca i badacza. A powiedzcie proszę, jaki był Henryk w relacjach ludzkich, przyjacielskich poza uniwersytetem? Bardzo byśmy chciały to wiedzieć, bo nagle w tym swoim pytaniu usłyszałam takie coś, jakbyśmy rzeczywiście mogły być traktowane jako takie osoby, które mają w ogóle taką wiedzę, wgląd albo wręcz jakbyśmy go poznały. I jeżeli takie wrażenie też jest po lekturze naszej książki, to jest to bardzo miłe, bo rzeczywiście my mamy takie wrażenie, że gdzieś taka relacja między nami się nawiązała, jakkolwiek może to brzmi. Natomiast Jaki był Henryk? Tak jak już wspomniała Dagmara, był na pewno naukowcem skupionym przede wszystkim na swojej pracy, był bardzo ambitny, bardzo myślę, że też nerwowy, perfekcjonistą był, na pewno był uparty.

Na pewno się z nim nikt nie spoufalał, bo on budził przede wszystkim, był ogromnym autorytetem. To są takie moje pierwsze tutaj takie myśli, jeżeli chodzi o pytanie, jaki był Henryk. Nie wiem, Dagmara, jak ty odbierasz Henryka? Ja się absolutnie z Kasią zgadzam, bo my wielokrotnie rozmawiałyśmy o tym, jaki Henryk był na podstawie zachowanych materiałów i na podstawie naszych domysłów czy interpretacji. A tylko dodam, że w książce to dzięki Kasi Pomysłowi zastosowany został bardzo ciekawy kwyt, który kilka osób już doceniło, a mianowicie analizy grafologiczne pisma Henryka. Dwóch różnych okresów jego życia, które też rzucają nieco światła na jego osobowość. Oczywiście myślę, że należy to traktować jako nie stuprocentową prawdę o człowieku, ale myślę, że ciekawy rys psychologiczny również nadaje to pewnej interpretacji Henryka Arctowskiego jako człowieka.

Może nie tylko, ale na pewno są zachowane fragmenty gazet, które by na to wskazywały. To nie jest jakaś wiedza tajemna, do której dotarłyśmy, bo większość tych dokumentów była i jest w Archiwum Polskiej Akademii Nauk, ale odpowiednie wczytanie się w nie, w te setki listów i jakiś poszlak, po prostu pozwoliło nam np. dotrzeć do Tego, że Henryk miał siostrę i że ta siostra miała dzieci i dzięki temu udało nam się dotrzeć do właśnie potomków, też można by powiedzieć rodziny Arctów. I takich odkryć było dużo. Nie wiem, tutaj muszę się zastanowić, ale to jestem ciekawa co tutaj Dagmara, byś ty uzupełniła z takich twoich takich myśli o odkryciach na temat Henryka.

Płynąc po raz pierwszy na tą Antarktykę wymarzoną, to to jest coś wspólne dla jego następców, czyli dla osób, które w zupełnie innych warunkach, w zupełnie innych realiach jeżdżą na stacje polarne i cały czas się zachwycają tym środowiskiem. Więc tutaj jesteśmy cały czas w tej samej grupie. Dokładnie to samo pomyślałam, co powiedziała Dagmara, że właśnie ten 26-letni Henryk, który pisze do Diana de Guerlain, że proszę mnie zabrać ze sobą w podróż, bo jestem młody, może nie mam dorobku, ale mam ogromne chęci, chcę poświęcić życie prawdzie i nauce i postępowi. Myślę, że Tutaj Dagmara, nie wiem czy się zgodzisz, ale myślę, że podobnie muszą wyglądać aplikacje i listy motywacyjne tych wszystkich osób, które chcą się dostać na stacje, na zimowania lub chociażby na jakiś krótki pobyt.

To był jego pionierski pomysł, wybiegający znacznie poza epokę. Pełen portret Henryka Arctowskiego w książce Henryk Arctowski w świecie myśli autorstwa Dagmary Bożek i Katarzyny Dąbkowskiej, które były rozmówczyniami Atlasu Świata. Bardzo Wam dziękuję za to spotkanie i za rozmowę. Dziękuję. Dziękuję bardzo. Wszystkie odcinki podcastu Atlas Świata znajdziecie na stronie atlas-świata.pl, na YouTubie, na Spotify i w innych serwisach, gdzie lubicie słuchać podcastów. Obserwujcie, komentujcie i dzielcie się linkiem do Atlasu z innymi.