#42 | Kim był Henryk Arctowski?

Tu Atlas Świata. Podcast, który opowiada o świecie przez pryzmat wydarzeń, zjawisk społecznych, politycznych oraz kulturalnych. Przed mikrofonem Anna Matcewicz. Cześć. I jest 5 listopada 1899 roku. Do portu w Antwerpii po ponad dwuletniej wyprawie przybija statek Belzika. Jej załoga to pierwsi ludzie, którym udało się przezimować na Antarktydzie. Na pokładzie Belziki do Europy wraca Henryk Arctowski, polski badacz i teraz już oficjalnie polarnik.

W załodze znajdziemy też kilka znanych nam dziś nazwisk, między innymi Bolesław Dobrowolski, który początkowo zatrudniony był jako zwykły marynarz, oraz Roald Amundsen, który tak bardzo chciał wziąć udział w tej wyprawie, że podjął się pracę na pokładzie bez wynagrodzenia. Początkowo zimowania nie było w planach, ale w lutym 1898 roku Belgika utknęła w lodach Antarktyki. Na lodowym pustkowiu załoga spędziła 13 miesięcy. Pionierska wyprawa na południowy biegun kuli ziemskiej na zawsze zapisało nazwisko Arctowskiego w historii badań polarnych. W cieniu pozostaje jego inna działalność naukowa oraz patriotyczna. Kim był i jaki był Henryk Arctowski?

Osiągnęli coś, co jest ponadczasowe i bezcenne. Podam taki przykład jak właśnie po powrocie z Antarktyki, no bo właściwie Belgika to była przecież wyprawa, która jak czasami się troszeczkę mylnie mówi, Arctowski, bieguny, ale nie on przecież tutaj na statku, ta wyprawa została uwięziona w lodach Antarktyki. Po wyprawie inni uczestnicy rzucili się w kolejne ekspedycje, wyprawy, ale też w zdobywanie takiego splendoru jak na przykład Amundsen i wyścig na biegunach. Henryk dalej opracowywał wyniki badań, którym poświęcił wiele lat i dla niego to było znacznie bardziej cenne i ważne. Podążać taką ścieżką pogłębiania nauki, pogłębiania wiedzy o danym terenie niż zdobywanie go.

Więc to też wszystko miało takie swoje bardzo trudne konsekwencje, bo np. właśnie o wiele trudniej było mu zdobyć też pieniądze na pewne swoje przedsięwzięcia dlatego, bo jego pomysły nie były tak spektakularne Użyję słowa może takiego popkulturowe jak innych naukowców czy odkrywców, ale może przez to jego działalność jest bardziej też ponadczasowa, do dzisiaj ciągle odkrywana. A opowiedzcie proszę trochę o jego wyprawach polarnych. Arctowski kształcił się, uczył się, potem się kształcił na uniwersytetach za granicą. Była to Belgia, Francja, Stany Zjednoczone i dopiero właśnie po odzyskaniu niepodległości wrócił, przyjechał do Polski.

Dla nas jeszcze tak tylko dodam bardzo ciekawym zagadnieniem, na które ciągle szukamy odpowiedzi jest to, jest pytanie czy Henryk miał poczucie humoru, bo to by nam bardzo ułatwiło tę relację i poznanie się z nim i pisanie o nim, bo wiemy, że na Belgice były rysunki, które też w książce można obejrzeć, takie karykatury, komiksy, taka gazetka pokładowa robiona przez biologa Emila Rakowicę i tam Henryk jest w sumie główną postacią Występuje pod pseudonimem Artocho, więc na pewno był spostrzegany przez członków załogi jako postać bardzo barwna, kontrowersyjna, z której się śmiano, ale prawdopodobnie jest duża szansa, że on też się z siebie śmiał, bo to się nie działo też za jego plecami.