ZBRODNIA POŁANIECKA - NAJGŁOŚNIEJSZA ZMOWA MILCZENIA

Cześć! Witajcie ponownie na moim kanale i w kolejnym odcinku z serii Zagadek Kryminalnych. Dzisiaj przedstawię Wam sprawę, którą jestem przekonana większość z Was dobrze zna. Jest to jedna z największych polskich tragedii i najgłośniejsza zbrodnia czasów PRL-u. Sprawa Połaniecka przez lata funkcjonowała jednocześnie jako fakt, legenda i niewygodne wspomnienie, a im więcej czasu mija, tym mocniej widać, że ta sprawa jest znacznie głębsza niż sama zbrodnia. Inspiracją do powstania tego odcinka i jednocześnie bardzo cennym źródłem informacji była dla mnie książka Grzegorza Wielgusa, Połaniecka. Najgłośniejsza zmowa milczenia w historii PRL. To reportaż oparty na autentycznych wydarzeniach, który czyta się niemal jak powieść kryminalną, choć cały czas ze świadomością, że to nie jest fikcja literacka, tylko fragment naszej historii.

I czym jest mechanizm odpowiedzialności zbiorowej? To, jak ludzie potrafią wspólnie stworzyć ciszę, która okazała się silniejsza od śledztwa. Zło nie zawsze jest oczywiste i spektakularne. Czasem składa się z wielu drobnych decyzji, które mogą mieć poważne konsekwencje. Więcej informacji o książce Połaniecka, najgłośniejsza zbrodnia milczenia w historii PRL, znajdziecie w opisie i mam też dla Was do rozdania 5 egzemplarzy. Aby wziąć udział, napiszcie komentarz pod tym odcinkiem. Może to być Wasza opinia, refleksja albo przemyślenie na temat tej sprawy. I dodajcie na końcu komentarza emotikon książki, żebym wiedziała, że jest to Wasze zgłoszenie do konkursu zwycięzców. Wybiorę tydzień po publikacji tego odcinka, odpowiadając na komentarze.

Na początku lat 70. Sojda uchodził już za zamożnego i bardzo wpływowego gospodarza. We wsi nazywano go Królem Jasiem albo Królem z Rębina. Jako jeden z nielicznych posiadał ciągnik i telefon. Pełnił także funkcję ławnika sądowego, a dzięki licznym znajomościom potrafił wiele spraw załatwić poza oficjalną drogą. Budził jednocześnie respekt i obawę. Dla wielu mieszkańców był nieformalnym przywódcą, człowiekiem, z którym lepiej nie wchodzić w konflikt. Mówiono, że jego wpływy sięgały znacznie dalej niż Zrębin, pobliski Połaniec czy nawet wojewódzki wówczas Starnobrzeg. Sojda miał kontakty nawet w Warszawie, ponieważ jego ojciec podczas II wojny światowej ukrywał Żydów, którzy potrafili się odwdzięczyć w potrzebie.

Stanisław Kulpinski opuścił więzienie po zaledwie jedenastu i pół roku, a Socha odsiedział trzy lata dłużej. Zbrodnia Połaniecka wstrząsnęła opinią publiczną w całym kraju i trwale naznaczyła zrębin. Mrok tamtej wigilijnej nocy nie opuścił tej okolicy do dziś, a rodziny skazanych konsekwentnie utrzymywały, że ich bliscy zostali skrzywdzeni przez wymiar sprawiedliwości. Żony twierdziły, że mężowie cały czas przebywali w domu i nie byli na pasterce. Winą obarczano śledczych, sąd i media, a Henryk Witek, jeden ze skazanych świadków, który spędził w więzieniu 5 lat, cały czas utrzymywał, że był to nieszczęśliwy wypadek, a nie morderstwo.

Mechanizm, który sprawił, że przez długi czas prawda funkcjonowała tylko w szeptach, półsłówkach i niedopowiedzeniach. I to właśnie wyróżnia sprawę Połaniecką na tle innych spraw kryminalnych PRL-u. Jeśli po tym odcinku chcielibyście jeszcze bardziej zagłębić się w tę sprawę, to serdecznie polecam Wam książkę Połaniecka. Najgłośniejsza zmowa milczenia w historii PRL. Pozwoli ona lepiej zrozumieć psychologię małej społeczności, lokalne układy, Więce rodzinne i presje otoczenia, które dla większości z nas są niezrozumiałe, zwłaszcza w kontekście tak brutalnej zbrodni. Więcej informacji o książce znajdziecie w opisie. Jestem pewna, że większość z Was ma już wyrobioną opinię na temat tej historii i bardzo chętnie poczytam je w komentarzach.