Bo w MediaXpert taniej masz. O tak, taniej masz. W MediaXpert wyprzedaż. Rowery w promocji nawet 50% taniej. A do tego na rowery objęte akcją do 50 rat 0% i pół roku nie płacisz. RSO 0%. Cross, Romet, Indiana Górskie, miejskie, elektryki trekkingowe i dla dzieci. Więcej w sklepach i na MediaXpert.pl. Bo w MediaXpert taniej masz. Misja specjalna w RMF FM. Radkiewicz. Cień Bieruta w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego. Na początku był samodzielny batalion specjalny złożony z żołnierzy wyszkolonych przez fachowców z NKWD.
To miał być zalążek oddziałów Służby Bezpieczeństwa Komunistycznego Państwa Polskiego. Szkolenie batalionu nadzorował Stanisław Radkiewicz, niewysoki brunet, potomek poleskiego chłopa. W lipcu 1944 roku, kiedy powstawał PKWN, tenże Radkiewicz został kierownikiem resortu bezpieczeństwa publicznego. Resort liczył zaledwie 5 ludzi. Ale na początku sierpnia dokoptowano 16 oficerów z samodzielnego batalionu specjalnego. W następnych tygodniach przyszli następni zarówno Polacy, jak również radzieccy instruktorzy. Ale i to nie poprawiło sytuacji. Generał NKWD Iwan Sierow, nadzorujący resort bezpieczeństwa publicznego, meldował Berii, że Radkiewicz skarży się na małą ilość pracowników i ich niskie kwalifikacje. Potrzebne było wsparcie NKWD, jak pisze Piotr Kołakowski w książce Pretorianie Stalina.
Od początku resort bezpieczeństwa publicznego znajdował się pod ścisłą kontrolą i nadzorem radzieckich władz bezpieczeństwa. Oficerowie NKWD o niższych i wyższych stopniach zasiadali w komendach powiatowych, wojewódzkich i w centrali. Wreszcie przybyła grupa kujbyszewska i robota mogła ruszyć. Kujbyszewiacy, czyli absolwenci Szkoły Specjalnej NKWD w Kujbyszewie, zostali przygotowani do pracy śledczej i operacyjnej pod nadzorem Radkiewicza. Szybko okazało się jednak, że nadal jest ich za mało. Dlatego w październiku 44 roku rozpoczął się następny kurs. Pół roku później, w marcu 45, do pracy w resorcie było gotowych kolejnych 218 funkcjonariuszy. Pomimo kłopotów organizacyjnych, kariera Stanisława Radkiewicza rozwijała się wręcz podręcznikowo. Kiedy w nowy rok 1945 roku PKWN przeistaczał się w rząd tymczasowy, Radkiewicz otrzymał awans do stopnia generała brygady i stanowisko szefa Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.
W następnym roku zrobił kolejny krok w karierze. Został generałem dywizji. A wszystko za zasługi w rozwoju Służby Bezpieczeństwa. W ciągu 17 miesięcy do grudnia 45 roku liczba funkcjonariuszy i pracowników MBP wzrosła do 24 tysięcy. A miało ich być jeszcze więcej. Nie oznaczało to jednak, że nie było kłopotów. W raportach do Moskwy oficerowie NKWD pisali. Polskie organy bezpieczeństwa są w znacznym stopniu zaśmiecone przez zdrajców, członków organizacji podziemnych, łapówkarzy, spekulantów i inny niebezpieczny element. Cóż, w Polsce trwała walka o władzę. Niektórzy historycy nazywali ten okres wojną domową. A Radkiewicz pracował nadal i zbierał pochlebne opinie. Sprawdził się w czasie sfałszowanego referendum, słynnego z hasła 3 razy tak w 1946 roku i podczas wyborów parlamentarnych w roku następnym.
Towarzysze radzieccy wydali o nim bardzo pozytywną opinię. Oddany, rozwinięty politycznie i uzdolniony działacz partyjny, dobry organizator, konsekwentnie prowadzi politykę PPR w walce z reakcyjnym podziemiem. I zapewne dalej kariera Radkiewicza by kwitła, gdyby nie tajemnicza przesyłka z Moskwy. Wiosną 1948 roku do Warszawy przysłano stare przedwojenne akta polskiego wywiadu, czyli tak zwanej dwójki. Rosjanie zdobyli je w czasie wojny i wykorzystywali nagminnie ku chwale kraju Rad. Tym razem chcieli pomóc swoim polskim przyjaciołom w walce o władzę. Okazało się jednak, że wśród licznych dokumentów znalazły się również akta dotyczące przedwojennych wypadków z życia ministra Stanisława Radkiewicza. Radkiewicz musiał mieć coś na sumieniu, skoro zdecydował się wytłumaczyć z podejmowanych przed laty decyzji.
Samokrytyka została wysłuchana i przez najbliższe pół roku Radkiewicza nie zapraszano na posiedzenia KC. Zamierzano przy tym zdjąć go ze stanowiska ministra. Zanim jednak do tego doszło, zaszły wypadki, które wywróciły polską scenę polityczną. Podczas obrad KC we wrześniu 48 roku zapadła decyzja odwołania pierwszego sekretarza PPR Władysława Gomułki. Wina Gomułki była ewidentna, jak zapisano w protokołach, za odchylenia prawicowo-nacjonalistyczne. Radkiewicz, który został zaproszony na to posiedzenie, milczał. Wolał nie ryzykować nieopatrznych słów na niepewnym gruncie zmian w partii. Z jego perspektywy sytuacja szła w dobrym kierunku. Odbywał się właśnie sąd nad Gomułką, człowiekiem przed którym kajał się 6 miesięcy wcześniej, to po pierwsze. A po drugie Radkiewicz wrócił do KC i nie opuszczał zebrań przez kolejnych kilka lat.
Bierutowi miał w tym pomóc właśnie Józef Światło, z którym Bierut kontaktował się nieoficjalnie z pominięciem drogi służbowej. Minister Radkiewicz nic nie wiedział o ich kontaktach. Historie ucieczki Józefa Światło na Zachód przedstawialiśmy już w odcinku Spowiedź Ubeka. Tym razem krótko przypomnimy tylko najważniejsze fakty z jego życiorysu. Był przedwojennym komunistą i to chyba z tej przyczyny cieszył się niemal bezgranicznym zaufaniem Bieruta. Podstawowym zadaniem Światły w X Departamencie było tropienie obcych agentów i wrogów systemu wewnątrz PPR. Informacje zbierano o każdym działaczu partii, bez względu czy działał gdzieś w trudnych do znalezienia na mapie lolkach górnych, czy w samej Warszawie w biurze politycznym IKC. Doszło do tego, że... Pisał Jeziorański.
Jakub Berman, komunista o niewyszukanym pseudonimie Jakub, oficjalnie pozostawał w cieniu innych działaczy, ale praktycznie był najważniejszą obok Bieruta postacią PPR i PZPR. Czy był również zaufanym towarzyszem towarzysza Bieruta? Na pewno chciał, żeby Bierut tak myślał. Ale Bierut nie wiedział, że towarzysz Jakub w największej tajemnicy kazał Światle założyć kartotekę kochanki Bieruta, Wandy Górskiej. W programach radiowych emitowanych przez Radio Wolna Europa Światło mówił głównie o Bierucie i Bermanie. Światło miał starannie obmyśloną strategię. Główny atak kierował przeciwko Bierutowi i Bermanowi. Rozumował, jak się okazało trafnie, że obaj będą usiłowali przerzucić odpowiedzialność za swoje zbrodnie na innych. Tym innym był właśnie Radkiewicz.
Radkiewicz pojawiał się w jego wypowiedziach rzadziej i to już ten fakt prowadzi do wniosku, że widocznie minister nie był najważniejszą postacią w rządzie. I oczywiście nic nie wiedział o wzajemnej bierutowsko-bermanowskiej inwigilacji. Wszystko co ważne dla KC odbywało się poza jego wiedzą. Dlaczego? Czyżby odbijała się niebezpiecznym echem tajemnicza przesełka z Moskwy? O co zatem chodziło? Jeszcze przed wojną, w 1936 roku, podczas powrotu pociągiem z Pragi, już po polskiej stronie granicy Radkiewicz został zatrzymany. W areszcie przesiedział jeden dzień, co wzbudziło podejrzenia. Jak napisano w teczce trzeciej międzynarodówki, tzw. kominternu, opatrzonej nazwiskiem Radkiewicza, zagadka wyjaśniła się, kiedy Związek Radziecki przejął archiwa oddziału drugiego, czyli polskiego wywiadu. Z akt wynikało, że tak szybkie wypuszczenie Stanisława Radkiewicza z aresztu było rezultatem podpisanego przez niego zobowiązania do zaprzestania działalności w KPP, komunistycznej partii Polski.
Ale Radkiewicz tym podpisem wcale nie odciął się od komunizmu, o czym towarzysze radzieccy bardzo dobrze wiedzieli. W jego kominternowskich aktach zapisano. Politycznie rozwinięty, zaufany i oddany komunista. Kiedy w 1938 roku Stalin zadecydował o zamknięciu KPP, to właśnie Radkiewicz miał dopilnować likwidacji struktur partyjnych. Tak ważna misja każe widzieć w Radkiewiczu zaufanego człowieka, samego Józefa Stalina. Ale wcale nie musiało tak być. Owszem, Radkiewicz często bywał w Związku Radzieckim. Za młodych lat był w Komsomole. Ukończył Komunistyczny Uniwersytet Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie. Zapisał się do radzieckiej partii WKP. Wreszcie studiował w Międzynarodowej Szkole Leninowskiej. Został dobrze przygotowany do roli działacza komunistycznego.
Z racji pochodzenia wyznaczono mu trudny polski kierunek. I tu dochodzimy do drugiej rysy ciążącej na życie rysie Radkiewicza komunisty. To, że był Polakiem w oczach Stalina już było problemem. Stalin nie ufał nikomu, to prawda, ale szczególnym brakiem zaufania obdarzał Polaków. Żeby zatem hamować ewentualną, a praktycznie pozorną pokusę zdrady, uwiązał lojalność Radkiewicza za pomocą zakładników. W 1937 roku aresztowano jego brata Antoniego, czynnego działacza WKP. Natomiast siostrę Annę zesłano na północ do Republiki Komi. Zanim Stanisław Radkiewicz zgasił światło w ostatnim lokalu KPP w Polsce, jego brat Antoni już nie żył. Człowiek o tak niejednoznacznym życiorysie mógł się przydać czy to towarzyszom z Moskwy, czy z Warszawy. Kiedy Jakub Berman dowiedział się o tajemnicach Radkiewicza, zauważył, że to na pewno słabość, ale nie ma większego znaczenia i wykorzystają to jako gwarancję jego lojalności.
Poza tym Radkiewicz miał piękne polsko-litewskie nazwisko, co też nie było bez znaczenia, zważywszy na żydowskie pochodzenie jego zastępców. Jak się nazywali? Obaj byli wiceministrami bezpieczeństwa publicznego, a nazwiska, co widać na pierwszy rzut oka, były fałszywe. Rumkowski w metryce urodzenia miał napisane Nathan Greenspan Kickiel. Mietkowski to Mojżesz Bobrowicki. To oni, podobnie jak Józef Światło, czyli Lichsztajn, cieszyli się większym zaufaniem Bieruta i Bermana niż Radkiewicz. Aby jednak ukryć prawdę o funkcjonowaniu MBP i uniknąć niewygodnych pytań, postanowiono stworzyć Komisję Biura Politycznego do Spraw Bezpieczeństwa. Znaleźli się w niej Bierut i Berman, dwa jej główni decydenci. Mietkowski z Romkowskim, którzy mieli wykonywać decyzje pryncypałów. A między nimi znalazł się Stanisław Radkiewicz.
Z zebrań tej komisji nie sporządzono protokołów. Zachowały się tylko fragmentaryczne, często trudne do zrozumienia notatki Bieruta. Niemniej to oczywiste, iż była ona zasadniczym ośrodkiem decyzyjnym w całym obszarze działalności bezpieki, a także prokuratur i sądów. Napisał Andrzej Paczkowski w książce Trzy twarze Józefa Światły. Rola Radkiewicza w MBP została ograniczona niemal do zera, co też jemu przeszkadzało. Próbował podać się do dymisji, ale jego prośby odrzucano. Bierut i Berman go potrzebowali, lecz nie do jakiejś konkretnej roboty. Widzieli w nim bardziej kozła ofiarnego w razie jakiejś katastrofy. Katastrofa nadeszła w 1954 roku, kiedy w radiu RWE zaczął mówić Józef Światło.
Radkiewicz stracił ministerstwo, wyrzucono go z biura politycznego, ale przed sądem stanęli inni, między innymi Roman Romkowski. I to oni odpowiadali za zbrodnie stalinizmu w Polsce. On się wybronił, czy też jego wybroniono. Trafił do Ministerstwa Państwowych Gospodarstw Rolnych. Jeszcze nie raz decyzje towarzyszy PZPR mieszały w życiu Stanisława Radkiewicza, ale w gruncie rzeczy nie mógł narzekać. Zapewniono mu spokojną posadę w Urzędzie Rezerw Państwowych i wysoką emeryturę. Nikt nigdy nie ciągał go po sądach. Misja specjalna w RMF FM. Na tropie największych tajemnic historii.
Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podsumowanie misji specjalnej Radkiewicza w RMF FM.
Opis szkolenia batalionu specjalnego i jego przejrzystości pod kontrolą radziecką.
Opis rozwoju Służby Bezpieczeństwa pod kierunkiem Radkiewicza, jego awansy i problemy organizacyjne.
Opis kryzysu w karierze Radkiewicza spowodowanego przesyłką z Moskwy i jego konsekwencji.
Opis zamiany pierwszego sekretarza PPR Władysława Gomułki i wpływu na Radkiewicza.
Analiza roli Bieruta w MBP i jego wpływ na Radkiewicza.
Opis katastrofy dla Radkiewicza w 1954 roku i jego konsekwencji.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.