Mentionsy Mentionsy
Stand-up na wakacjach
Stand-up na wakacjach

Misja specjalna: Radkiewicz

23.05.2023 ·12 min 17 s · 7 rozdziałów
5:11 · Rola Bieruta w MBP 5

Jakub Berman, komunista o niewyszukanym pseudonimie Jakub, oficjalnie pozostawał w cieniu innych działaczy, ale praktycznie był najważniejszą obok Bieruta postacią PPR i PZPR. Czy był również zaufanym towarzyszem towarzysza Bieruta? Na pewno chciał, żeby Bierut tak myślał. Ale Bierut nie wiedział, że towarzysz Jakub w największej tajemnicy kazał Światle założyć kartotekę kochanki Bieruta, Wandy Górskiej. W programach radiowych emitowanych przez Radio Wolna Europa Światło mówił głównie o Bierucie i Bermanie. Światło miał starannie obmyśloną strategię. Główny atak kierował przeciwko Bierutowi i Bermanowi. Rozumował, jak się okazało trafnie, że obaj będą usiłowali przerzucić odpowiedzialność za swoje zbrodnie na innych. Tym innym był właśnie Radkiewicz.

Radkiewicz pojawiał się w jego wypowiedziach rzadziej i to już ten fakt prowadzi do wniosku, że widocznie minister nie był najważniejszą postacią w rządzie. I oczywiście nic nie wiedział o wzajemnej bierutowsko-bermanowskiej inwigilacji. Wszystko co ważne dla KC odbywało się poza jego wiedzą. Dlaczego? Czyżby odbijała się niebezpiecznym echem tajemnicza przesełka z Moskwy? O co zatem chodziło? Jeszcze przed wojną, w 1936 roku, podczas powrotu pociągiem z Pragi, już po polskiej stronie granicy Radkiewicz został zatrzymany. W areszcie przesiedział jeden dzień, co wzbudziło podejrzenia. Jak napisano w teczce trzeciej międzynarodówki, tzw. kominternu, opatrzonej nazwiskiem Radkiewicza, zagadka wyjaśniła się, kiedy Związek Radziecki przejął archiwa oddziału drugiego, czyli polskiego wywiadu. Z akt wynikało, że tak szybkie wypuszczenie Stanisława Radkiewicza z aresztu było rezultatem podpisanego przez niego zobowiązania do zaprzestania działalności w KPP, komunistycznej partii Polski.

Z racji pochodzenia wyznaczono mu trudny polski kierunek. I tu dochodzimy do drugiej rysy ciążącej na życie rysie Radkiewicza komunisty. To, że był Polakiem w oczach Stalina już było problemem. Stalin nie ufał nikomu, to prawda, ale szczególnym brakiem zaufania obdarzał Polaków. Żeby zatem hamować ewentualną, a praktycznie pozorną pokusę zdrady, uwiązał lojalność Radkiewicza za pomocą zakładników. W 1937 roku aresztowano jego brata Antoniego, czynnego działacza WKP. Natomiast siostrę Annę zesłano na północ do Republiki Komi. Zanim Stanisław Radkiewicz zgasił światło w ostatnim lokalu KPP w Polsce, jego brat Antoni już nie żył. Człowiek o tak niejednoznacznym życiorysie mógł się przydać czy to towarzyszom z Moskwy, czy z Warszawy. Kiedy Jakub Berman dowiedział się o tajemnicach Radkiewicza, zauważył, że to na pewno słabość, ale nie ma większego znaczenia i wykorzystają to jako gwarancję jego lojalności.

Poza tym Radkiewicz miał piękne polsko-litewskie nazwisko, co też nie było bez znaczenia, zważywszy na żydowskie pochodzenie jego zastępców. Jak się nazywali? Obaj byli wiceministrami bezpieczeństwa publicznego, a nazwiska, co widać na pierwszy rzut oka, były fałszywe. Rumkowski w metryce urodzenia miał napisane Nathan Greenspan Kickiel. Mietkowski to Mojżesz Bobrowicki. To oni, podobnie jak Józef Światło, czyli Lichsztajn, cieszyli się większym zaufaniem Bieruta i Bermana niż Radkiewicz. Aby jednak ukryć prawdę o funkcjonowaniu MBP i uniknąć niewygodnych pytań, postanowiono stworzyć Komisję Biura Politycznego do Spraw Bezpieczeństwa. Znaleźli się w niej Bierut i Berman, dwa jej główni decydenci. Mietkowski z Romkowskim, którzy mieli wykonywać decyzje pryncypałów. A między nimi znalazł się Stanisław Radkiewicz.

Z zebrań tej komisji nie sporządzono protokołów. Zachowały się tylko fragmentaryczne, często trudne do zrozumienia notatki Bieruta. Niemniej to oczywiste, iż była ona zasadniczym ośrodkiem decyzyjnym w całym obszarze działalności bezpieki, a także prokuratur i sądów. Napisał Andrzej Paczkowski w książce Trzy twarze Józefa Światły. Rola Radkiewicza w MBP została ograniczona niemal do zera, co też jemu przeszkadzało. Próbował podać się do dymisji, ale jego prośby odrzucano. Bierut i Berman go potrzebowali, lecz nie do jakiejś konkretnej roboty. Widzieli w nim bardziej kozła ofiarnego w razie jakiejś katastrofy. Katastrofa nadeszła w 1954 roku, kiedy w radiu RWE zaczął mówić Józef Światło.

Pokazano wszystkie 5 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.