Raport o książkach - César Aira

No bo Rugendas, trzeba o tym powiedzieć, to jest taki typowy XIX-wieczny tak zwany naturalista, tak? Tak to przecież nazywano tych... no ludzi, Europejczyków, którzy wyprawiali się do Ameryki Łacińskiej, żeby tam tę Amerykę Łacińską zgłębiać, tak? Byli to czasami naukowcy albo protonaukowcy, a czasami byli to też malarze albo pisarze, którzy jechali do Argentyny albo w inne miejsce w Ameryce Łacińskiej, bo Rugendas podróżuje nie tylko po Argentynie, on tam jest dwa razy, ale... no nie tak długo. W każdym razie jechali tam, żeby zgłębiać naturę, tak? I on faktycznie maluje obrazy, które przedstawiają pejzaż. Zasadniczą jego specjalizacją jest pejzaż i on ma taką teorię, która tam wywodzi się od Humboldta, że za pomocą malowania obrazu, można dojść do poznania istoty natury, tak?

Mówisz o tym, jak tacy myśliciele europejscy, jak Darwin, jak Humboldt, właśnie z którym ten historyczny, ten rzeczywiście żyjący w XIX wieku Johann Moritz... Rugendes współpracował, był pod ogromnym jego wpływem. Ci wszyscy myśliciele próbowali w sposób racjonalny usystematyzować ten otaczający ich świat i do tego służy taka koncepcja, która nie jest jakoś przez Ayrę, mam wrażenie, mocno pogłębiona, ale to określenie wielokrotnie powtarza się w tej opowieści. Fizjonomia krajobrazu. Co to jest ta fizjonomia krajobrazu?

To jest właśnie takie podejście, powiedzmy malarskie, zaczerpnięte częściowo z myśli Humboldta. No właśnie, malujemy krajobraz w jego częściach, które powoli składają się na pewną całość i to rysowanie, malowanie krajobrazu pozwala nam zgłębić fizjonomię natury, przyrody. To jest taka fizjonomika, powiedzmy, przyrody. I faktycznie to ma wiele wspólnego z takim myśleniem, jakie reprezentował na przykład Darwin, prawda? On mniej więcej w tym samym czasie podróżował po Ameryce Łacińskiej, jest ten słynny tekst, który przecież znamy, podróż na okręcie Beagle i tam właśnie dokładnie Darwin robi to, czyli... Jedzie przez Amerykę Bacińską i opisuje, jak ona wygląda i feruje wyroki, że tak jest źle, albo tak jest dobrze, powinno być inaczej. No i oczywiście tłumaczy wszystko z pozycji Europejczyka racjonalnie.

A konkretnie Pampą, bo oczywiście w Argentynie też mamy rozbuchanie w miejscach niektórych, ale on dokładnie jest taki... I Humboldt jest wręcz niezadowolony, mówiąc nie trać czasu na Argentynę, nie trać czasu na tą równinę, na to, co jest takie no właśnie... mniej typowe dla naszych europejskich też wyobrażeń, prawda? I jednocześnie wedle Humboldta nie pozwala zgłębiać tej kwestii fizjonomii, fizjonomii, prawda? Natomiast Rugendas owszem, on mówi, ojej, ja już tam pomalowałem w tym Meksyku te wszystkie bujności, ale to, co mnie naprawdę interesuje, to jądro, w którym moja technika może się zmienić, w którym on już od początku tak jakby szukał tej zmiany, tak? On od początku jakby próbował wyjść poza te swoje utarte metody i sposoby patrzenia,