Mentionsy Mentionsy
Podkast amerykański
Podkast amerykański

255. „What about Dick?”, czyli Dick Cheney, część 1

15.11.2025 ·1 godz 8 min

3 listopada, w wieku 84 lat, zmarł Dick Cheney. Większość z nas kojarzy go jako wiceprezydenta u boku George’a W. Busha, głównego architekta całej tzw. „wojny z terrorem”, człowieka, który kłamstwami doprowadził do inwazji na Irak, a zatem pośrednio odpowiedzialnego za tysiące ofiar tej wojny; człowieka, który w imię bezpieczeństwa narodowego gotów był na wszystko, w tym podsłuchiwanie i tortury; człowieka, który doprowadził do zrujnowania reputacji USA na arenie międzynarodowej.Historia Dicka Cheneya jest jednak znacznie dłuższa - pierwsze szlify zdobywał bowiem już w Białym Domu Richarda Nixona i Geralda Forda w latach 70. XX wieku. W pierwszym z dwóch odcinków o życiu i czasach Cheneya chcemy opowiedzieć o drodze, która doprowadziła go z Casper w Wyoming do Waszyngtonu; o tym, jak z niewylewającego za kołnierz przegrywa stał się najmłodszym szefem sztabu Białego Domu w historii. O relacji Cheneya z najważniejszym człowiekiem w jego karierze - Donaldem Rumsfeldem; o ich wspólnych intrygach, „halloweenowej masakrze”, ambicjach prezydenckich. O karierze Cheneya w Kongresie, która mogła z niego uczynić republikańskiego spikera Izby Reprezentantów, ale przerwał ją nieoczekiwany awans - na sekretarza obrony. O tym w jaki sposób z człowieka, który miał znaleźć Bushowi juniorowi wiceprezydenta, sam tym wiceprezydentem został.Karierę Cheneya można podsumować pytaniem, które towarzyszyło mu całe życie: „What about Dick?”, „A może Rychu?”. Posłuchajcie o człowieku, który zawsze lepiej czuł się na tylnym siedzeniu i który wielokrotnie okazywał się najlepszym drugim wyborem: o niepozornym Dicku, który pod aurą umiarkowanego lojalisty zawsze skrywał gigantyczną ambicję.

Ale dziś chcieliśmy Państwu zaproponować odcinek historyczny, dlatego że wszyscy kochamy historię, jesteśmy spragnieni tematów dawnych, chociaż i w tym odcinku, musimy to przyznać, pojawi się Donald Trump i ten temat wróci. Ale jednak więcej będzie historii, proszę Państwa, a dlatego mówimy... Dzisiaj o historii, bo... Bo 3 listopada 2025 roku w wieku 84 lat zmarł Richard Bruce Cheney, którego Państwo pewnie znają jako po prostu Dicka Cheneya. Albo po prostu jako Dicka. Jako wiceprezydenta Dicka Cheneya w wieku 84 lat, zwracamy uwagę, Dick Cheney był raptem kilka miesięcy starszy od Joe'ego Bidena.

Ten sam rocznik, tylko Dick Cheney urodził się... W styczniu przyczyną śmierci były powikłania po zapaleniu płuc oraz choroby serca i układu krążenia, poinformowała rodzina w oświadczeniu. O chorobach serca to dużo będzie. No właśnie, choroba serca towarzyszyła czynejowi przez większość jego dorosłego życia i budziła kontrowersje w czasie, kiedy pełnił ten drugi najważniejszy urząd w państwie. czyli wiceprezydenta w administracji George'a W. Busha, a pierwszy z wielu zawałów, bodaj pięciu zawałów serca, przeszedł Dick Cheney w wieku 37 lat. W 1978 roku Dick Cheney miał pierwszy zawał serca, a później, jeśli są Państwo ciekawi, kolejne zawały serca Dicka Cheneya, to...

1984, 1988, 2000, w 2000 włożono mu stęty, a w 2001 kardiowerter defibrylator serca. A później jeszcze doczekał się nawet przeszczepu serca, co muszę powiedzieć jest dość zaskakujące u człowieka w podeszłym wieku po pięciu zawałach, no ale... I miał ogromne serce podobno. Tak mówił lekarz, który dokonywał tego zabiegu. W oświadczeniu po śmierci Cheneya były prezydent George W. Bush, opisał go jako kogoś, kto zapewniał taki spokój i pewność w Białym Domu w czasie wielkich wyzwań. To był cytat, dając znowu cytat, szczere rzeczowe rady. Ale powiedzieć o Cheneyu, że był tylko doradcą George'a W. Busha w Białym Domu, to można różne rzeczy o Dicku Cheneyu mówić, można go lubić lub...

nie lubić, ale z pewnością nie można powiedzieć, że był tylko i wyłącznie doradcą, bo był, proszę Państwa, prawdopodobnie najpotężniejszym wiceprezydentem w historii, a ta rola, jak Państwo doskonale wiedzą z naszego podcastu, raczej z władzą się nie kojarzy. Był też głównym architektem wojny w Iraku i tzw. wojny z terrorem. Kłamstwami doprowadził do wybuchu wojny, do inwazji na Irak. Jest odpowiedzialny za tysiące ofiar ludzkich i amerykańskich. Współodpowiedzialny. No, współodpowiedzialny. Tysiące ofiar amerykańskich i jeszcze więcej irackich. Za zrujnowanie reputacji Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej. A później doszło do takiej dziwnej wolty, że oto ze zwolennika Donalda Trumpa, niechętnego, ale jednak stał się jego przeciwnikiem, ale można też powiedzieć, że to właśnie Dick Cheney w pewnym sensie pomógł Trumpowi dojść do władzy i dał mu narzędzia, którymi Trump się dzisiaj posługuje.

No więc opowiemy Państwu o życiu i czasach Dicka Cheneya, bo to bardzo ciekawa jest kariera, trzeba powiedzieć. Ten człowiek całe życie był w służbie państwowej, z wyjątkiem pięciu lat prezesowania gigantowi naftowemu Halliburton. Co też ma związek później z wojną w Iraku. Oczywiście, ale generalnie jest to człowiek, którego naprawdę kariera jest znacznie dłuższa niż tylko 8 lat wiceprezydentury u George'a W. Busha. I jest naprawdę wyjątkowa. Otóż Dick Cheney, czyli Richard Bruce Cheney urodził się 30 stycznia 1941 roku w miejscowości Lincoln w stanie Nebraska jako najstarsze strojga dzieci w rodzinie uwaga, demokratów. Takich demokratów w tradycji Franklina Delano Roosevelta. Zresztą bardzo byli dumni z tego, że ich syn Dick urodził się w urodziny prezydenta Roosevelta, urzędującego wówczas prezydenta Roosevelta.

Tylko, że Roosevelt w 1882, a Dick Cheney w 1941. No, ale wiesz, w urodziny nie nazwali go Franklin Delano. To jakby należy być w sumie dziwne. Jak ja bym był takim fanem Roosevelta, to tak bym nazwał syna. I jeszcze byś się urodził, by ci się dziecko urodziło. Chociaż Franklin, nie? No, ale nazwali go Richard po ojcu. Ale z tej Nebraska rodzina Cherneyów po 13 latach przeniosła się do Wyoming. I mały Richard, mały Dick, jako 13-latek osiada w Casper w Wyoming. No i to proszę Państwa są lata 50., miasteczko Casper w Wyoming i to jest życie jak w takiej pocztówce z lat 50. Tak jest. jak ogląda się zdjęcia z tamtej epoki, no to to jest takie, wszyscy jeżdżą autami i zajeżdżają do dinerów na milkszejki albo do kina pod gołym niebem, wszyscy lubią prezydenta Eisenhowera, wszyscy się znają, wszyscy są biali, ludzie nie zamykają drzwi na noc, mały Dick, czy też nastoletni Dick gra w futbol.

No tak. No ale w każdym razie mogą sobie to Państwo wyobrazić. To jest takie troszkę jak powrót do przyszłości. Dokładnie, nie? Tylko, że nie Kalifornia, ale Wyoming, więc to wszystko jest jeszcze otoczone po prostu dziką naturą, gdzie mały Dix łowi ryby, Uwielbia łowić ryby do końca życia w strumieniach na spinning. No i taka oto egzystencja Cheneya zostaje przerywana, bo oto dzięki swojej dziewczynie Lynn, która jest, poza tym, że potrafi kręcić batutą, Jest też sekretarką w biurze miejscowego nawciarza, pana Thomas Stroka. No i pan Stroke jest bogaty i funduje dwa stypendia na Yale dla mieszkańców, dla chłopców z Casper. Ciekawe, że nie dla dziewczyn, nie?

Nie dla Lynn właśnie, tylko dla, która jest świetną uczennicą. Tylko dla dwóch chłopaków. No i jednym z tych chłopaków zostaje mały, czy młody Dick Cheney i jedzie na Yale. No i tam niedobrze się robi, bo on się co prawda... Nieźle uczył w swojej szkole średniej w Wyoming, ale to... Jak sam powiedział, to była jednak szkoła średnia w Wyoming. Dokładnie. No i kiedy trafia do Yale, to po pierwsze jest jednym z bardzo wielu zdolnych, czy średnio zdolnych uczniów, a po drugie nagle jest bezrodzinny i na wschodnim wybrzeżu, a to jak wiadomo jest ognisko zepsucia i to zepsucie się Dickowi Cheneyowi udziela, zaczyna dużo pić. No, też chłopak z zachodu trafia na to wschodnie wybrzeże, do tego prestiżowego Connecticut, nie potrafi się odnaleźć.

Tutaj ta historia trochę przypomina mi historię J.D. Vance'a, to znaczy chłopak z prowincji trafia na świetną uczelnię i nagle okazuje się, że to nie jest tylko kwestia umiejętności i tego, co człowiek wie i czego się nauczył, ale też pewnych kompetencji kulturowych, habitusu i tak dalej. No i czy tak było rzeczywiście, czy po prostu Dick Cheney się nie uczył, bo dużo pił? Faktem jest, że traci stypendium i zostaje zawieszony na początek, próbuje wracać do szkoły, ale nic z tego nie wychodzi, wraca do Wyoming. No i wraca już nie na studia, tylko zajmuje się, proszę Państwa, kładzeniem kabli elektrycznych. Tak jest. Pije nadal. Po prostu jego życie polega na tym, że jeździ tam po tej prairie, kładzie kable, potem wieczorami idzie do baru, wypija jednego lub drugiego i wraca autem do domu, no bo też czym ma wrócić, to są proszę państwa lata, przełom lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.

Więc zostaje zatrzymany za zaprowadzenie pod wpływem alkoholu w 1962 roku, a później w 1963. Czyli myśli sobie, tak przynajmniej opowiadał później, moi koledzy właśnie kończą jego... a ja oto siedzę za kratkami, więc moje życie chyba nie najlepiej się potoczyło i ratuję go po raz kolejny jego dziewczyna Lynn Vincent, która odświadcza, że nie zamierza poślubić pijanego. nieudocznika, namawia go do powrotu do szkoły i najpierw idzie do koledżu, w tym Casper, a później na Uniwersytet Wyoming. Ciekawe, Dick Cheney mówił później, mogłem sobie na to pozwolić, bo czesne wynosiło tylko 96 dolarów za semestr.

No i sprawdziłem sobie z ciekawości, 96 dolarów wtedy to jest odpowiednik 1000 dolarów dziś. Zobaczysz sobie semestr na Uniwersytecie za 1000 dolarów. Dla porównania, dzisiaj semestr na Uniwersytecie Wyoming to dla mieszkańców stanu 4000 dolarów, 12 tysięcy dla spoza stanu. No więc czterokrotny wzrost. Wciąż nie tak dużo, jeśli jesteś mieszkańcem stanu. To prawda, ale nie jest to też bardzo dobry uniwersytet. No i na tym Uniwersytecie Wyoming Dick Cheney robi licencję, a później magisterkę z politologii i w ogóle wydaje się, że będzie akademikiem. Bo trafia na Uniwersytet Wisconsin, gdzie ma robić doktorat. Pobiera się z Lynn w 1964 roku.

Właśnie później kończy studia w 1965. Ona też kończy studia na tym uniwersytecie, tylko że ona robi doktorat. Tak, z literatury angielskiej na tym Uniwersytecie w Wisconsin. W 1966 roku rodzi się ich pierwsze dziecko, córka Elizabeth Chaney, czyli Liz Chaney. Która jeszcze będzie... I o której w tym podcastie już było. Nieraz było, bo to przecież była jedna z głównych republikańskich przeciwniczek Donalda Trumpa, której Trump zapewnił szybszą polityczną emeryturę, ponieważ nie dopuścił do jej zwycięstwa w wyborach do Izby Reprezentantów z Wyoming. Tutaj jedna tylko jeszcze rzecz, do tego wrócimy. Wyoming, proszę Państwa, ma jednego reprezentanta w Izbie Reprezentantów. No i te studia na Uniwersytecie w Wisconsin były dla czynejów takim doświadczeniem formującym, dlatego że to jest czas niepokojów społecznych, kontrukultury, protestów wobec wojny w Wietnamie.

Powiedziałeś, że to się wydarzyło w roku 1970. Wtedy już rodziny Cheneyów nie było na tym uniwersytecie w Wisconsin. Przenieśli się do Waszyngtonu, ale to było możliwe także dzięki temu, że Dick Cheney Nie trafił do wojska i nie pojechał do Wietnamu, a przecież jako zwolennik linii rządowej w sprawie wojny w Wietnamie mógł się zgłosić jako ochotnik. No i też był w odpowiednim wieku. Tak się jednak złożyło, że Dick Cheney uniknął wojny w Wietnamie Za każdym razem otrzymywał zwolnienie z poboru. Najpierw zwolniono go jako studenta. To było wtedy, kiedy zapisał się jeszcze w Wyoming do Community College i tylko po to, żeby mieć status studenta.

Wtedy do wojska nie brano studentów. Później, kiedy zaczęto brać studentów, nie wzięto go, dlatego że był już żonaty. i był już ojcem głową rodziny. Jak już powiedzieliśmy, Lynn poślubił w... 64. Tak, czyli wtedy już został zwolniony jako mąż. Później zaczęto brać żonatych, ale bezdzietnych. I wyobraź sobie, nie jest to teoria spiskowa po prostu, tak się wydarzyło, że Elizabeth urodziła się dosłownie 9 miesięcy i 2 dni po tym, jak podjęto decyzję, by do wojska nie brać ojców, dzieci. A później dzwoniono go znowu jeszcze z jakiegoś powodu i w 67 roku Dick Cheney skończył 26 lat i już nie był objęty pobojem w ogóle. Więc tak się jakoś złożyło, że Dick Cheney nigdy do wojska nie poszedł.

I kolejny zwrot w jego karierze to jest wyjazd właśnie do Waszyngtonu. Miał pisać doktorat, ale... dostał inną szansę, planował wrócić na uczelnię. Jeden z profesorów zaoferował mu stypendium, roczne stypendium w biurze kongresmena Williama Stigera z Wisconsin, republikańskiego kongresmena, a więc w 1968 roku czyni odkłada doktorat. Zdradzimy może spoiler, nigdy już do doktoratu... nie wrócił i przeprowadza się do Waszyngtonu, już w Waszyngtonie rodzi się jego druga córka Mary, także istotna postać w tej historii. No i Dick Cheney w 68 roku trafia do Waszyngtonu.

68 rok, jak Państwo na pewno wiedzą z naszego podcastu, to ważny rok, rok wyborczy, rok, w którym wybory prezydenckie wygrywa Richard Nixon. No a dzieje się w tym 68 tyle, że naprawdę polecamy odcinek poświęcony temu konkretnemu rokowi w amerykańskiej polityce, bo można by tymi wydarzeniami naprawdę obdzielić dekadę. No ale w 68' Dick Cheney jest najpierw stażystą u mało istotnego kongresmena, ale trafia na kongresmena znacznie ważniejszego, mianowicie młodego, centrowego republikanina z Illinois, z tak zwanych republikanów Rockefellera, czyli to od Nelsona Rockefellera, gubernatora Nowego Jorku, który wtedy był liderem takiej frakcji właśnie liberałów partii republikańskiej, frakcji, która już wtedy traciła na znaczeniu, ale jeszcze istniała.

wówczas 28-letniego Cheneya i Cheney przygotował taką ekspertyzę dla Rumsfelda. Sam Cheney później z kolei mówił, że on tę ekspertyzę przygotował sam, z własnej woli, kiedy dowiedział się o tym angażu dla Rumsfelda i przygotował mu taką kilkunasto... stronicową notatkę o tym, jak powinien się zachować na przesłuchaniach w kongresie, co powinien mówić i co może zrobić już jako dyrektor tej agencji. Notatka na tyle się spodobała Rumsfeldowi, że czyna ją zatrudnił. Robbinsfeld, proszę państwa, był członkiem tak zwanych młodych Turków, młodoturków, tak nazywano te frakcje w Izbie Reprezentantów, którzy byli zadowoleni z, uwaga, konserwatywnego zwrotu partii republikańskiej po tym, jak Barry Goldwater został kandydatem tej partii na prezydenta i chcieli pchnąć partię z powrotem w kierunku bardziej centrowym.

To jest naprawdę niezwykłe, no bo oto okazuje się, że... Donald Rumsfeld i Dick Cheney to byli politycy jakby centrowego nurtu partii republikańskiej, którym nie podobał się zbytni konserwaty. Bardzo by się na ciebie obraził Dick Cheney, jakbyś go nazwał umiarkowanym politykiem, bo później jak go tak nazywano, to wyraźnie protestował. Wtedy nie był politykiem, wtedy był stażystą ważniejszego od siebie człowieka. W każdym razie młodo-turcy Ramsfelda doprowadzili do wyboru na szefa klubu w Izbie Reprezentantów umiarkowanego kongresmena Geralda Forda. I później, kiedy Ford zostanie nieoczekiwanie wiceprezydentem Nixona, a później prezydentem, no to kariera Rumsfelda wystrzeli. Na razie w szarże mamy do czynienia z sytuacją, w której jest młody, obiecujący kongresmen Donald Rumsfeld, który porzuca swoją karierę w Izbie.

A on był, proszę Państwa, młodym, obiecującym, ale już doświadczonym kongresmenem, bo po raz pierwszy trafił do kongresu w roku 1963. No więc jako 31-latek zaczął, a odchodzi do Nixona jako 37-latek. No i ma swojego młodego, podopiecznego Dicka Cheneya. Tak jak my, oczywiście ludzie jednak troszkę młodsi, nam się zawsze wydawało, mi się kiedyś wydawało, że tutaj relacja Cheney-Rumsfeld jest oczywista. Cheney, wiceprezydent, Rumsfeld, sekretarz obrony, wiadomo kto jest ważniejszy. Pewnie gdyby mnie ktoś zapytał też po wyglądzie, to bym powiedział, że to Cheney być może był jakimś mentorem Rumsfelda. Tymczasem nie, proszę państwa. To jest rzeczywiście relacja symbiotyczna troszkę ich kariery. Natomiast to Rumsfeld był tym ważniejszym, poważniejszym, który pociągnął za sobą Dicka Chenera.

Ja tylko dodam w ramach nieciekawych ciekawostek, że podobno Dick Cheney otrzymał propozycję dołączenia do Creep w czasie... kampanii o reelekcję, czyli Committee for the Re-election of the President. 72 rok, proszę państwa, czyli samo sedno afery Watergate. Gdyby Dick Cheney został członkiem CREEP, to jego kariera wtedy by się skończyła, dlatego, że nikt, kto pracował w komitecie na rzecz reelekcji Nixona, nie zrobił kariery, no bo była to de facto organizacja przestępcza. I teraz bardzo ważna sprawa, bo zarówno Ramsol jak i Cheney z boku niejako obserwują to jak się ta afera Watergate rozwija. Jak zdymisjonowany zostaje wiceprezydent Agnew i na jego miejsce przypominamy wchodzi właśnie Cheney.

Gerald Ford, a później jak sam Nixon jest zmuszony do ustąpienia ze stanowiska i ponoć już wtedy Cheney postrzega kongres jako instytucję, która wyszarpuje prezydentowi kolejne uprawnienia, m.in. poprzez War Powers Resolution, czyli inaczej nazywany War Powers Act, to jest ustawa z 1973 roku, a więc jeszcze sprzed demisji, sprzed odejścia która zmuszała prezydenta do uzyskiwania zgody kongresu przed zaangażowaniem Stanów Zjednoczonych w konflikt zbrojny i do końca życia uważał, że ta ustawa była niekonstytucyjna, bo sam był zwolennikiem silnej prezydentury szerokiej uprawnień prezydenta, zwłaszcza w polityce obronnej i zagranicznej.

No i oczywiście ci szefowie sztabu są czasem potężniejsi, czasem mniej. Za Nixona taką osobą był Haldeman, który był bardzo potężnym szefem sztabu i razem z doradcą o nazwisku Ehrlichman zwani byli jako owczarki niemieckie, no bo też z tego powodu, że bronili dostępu do prezydenta. No i teraz taką drugą parą zostają Rumsfeld i Cheney, dlatego że Cheney zostaje zastępcą Rumsfeldu. wice szefem personelu Białego Domu i kiedy Rumsfeld w jakichś przesunięciach gabinetowych zostanie najmłodszym szefem Pentagonu w historii, najmłodszym sekretarzem obrony w historii w administracji Forda, no to naturalnym jego następcą na stanowisku szefa personelu, czy też szefa sztabu, czy też szefa gabinetu, bo tam mamy różne tłumaczenia tego chief of staff, zostaje Dick Cheney.

Bardzo młody Dick Cheney, przed czterdziestką proszę państwa zostaje... 34 lata to grubo przed czterdziestką. Tak, no i to jest niesamowite, bo to minęło po prostu 7 lat od momentu, kiedy przybywa do Waszyngtonu jako stażysta. Po 7 latach jest szefem gabinetu prezydenckiego w Białym Domu. To jest niesamowita kariera. Ja tylko dodam, bo Piotr tak powiedział, no jakieś przesunięcia w Białym Domu, a to ma nawet swoją nazwę, proszę ciebie, te przesunięcia. To się nazywa masakra halloweenowa. To w odróżnieniu od masakry sobotniej nocy, która też była. Też była, a to za Nixona. Tak, a za Forda była masakra Halloweenowa. Halloween Massacre i która została przygotowana m.in. przez Rumsfelda i Cheneya. I to jest właśnie określenie związane z reorganizacją gabinetu Forda z 4 listopada 1975 roku.

No i chodziło o to, żeby te pozostałości po administracji, pozostałości osobowe po administracji Nixona. Złogi nixonowskie. Dokładnie, wyeliminować lub ograniczyć ich wpływy, bo perspektywy na sukces Forda i w prawyborach, nie mówiąc już o wyborach właściwych, wyglądały kiepsko. I to było tak, że zarówno Rumsfeld, jak i Cheney złożyli na ręce prezydenta pod koniec października rezygnację. Tylko do listów dołączyli takie... taką notatkę, memorandum zawierającą analizę, jakie są źródła problemów administracji i co należałoby zrobić. I oczywiście te źródła były osobowe, wskazywali głównych winnych, niejakiego Roberta Hartmana, który był szefem sztabu, czy szefem personelu Forda, kiedy ten był wiceprezydentem.

Oni się też jakby nie potrafili... Nie mogli się lubić. Nie mogli się lubić i Nixon... zazdrościł Rockefellerowi, ale również go nienawidził. Rockefeller gardził Nixonem, ale trochę go podziwiał. No i tutaj jest to samo. Dirk Cheney przybysz z Wyoming, który łowi ryby na wędkę, a tutaj Nelson Rockefeller po prostu Rockefeller z Nowego Jorku i jakiś młody gówniarz mu po prostu zaczyna mówić, co ma robić. Więc to nie mogło się dobrze skończyć, ale tak się akurat składa i to będzie ważne w tej historii, że wiceprezydenta w masakrze Halloweenowej zwolnić się nie da. Jestem przekonany, że gdyby Cheney z Rumsfeldem mogli pozbyć się Rockefellera wtedy, to by to zrobili. Ale nie mogą, bo wiceprezydent to jest jedyne stanowisko w administracji, które jest niezależne od prezydenta. W takim sensie, że prezydent nie może zwolnić swojego wiceprezydenta. Znaczy może oczywiście go skłaniać i całe otoczenie może go skłaniać do dymisji.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.