Spóźniona „Puma”. Samochód pancerny Sd.Kfz. 234

W kolejnym odcinku Podcastu Wojenne Historie witają was Kamil Kawalec i Norbert Bączyk. Ten podcast powstaje dzięki wsparciu naszych patronek i patronów, za co im bardzo dziękujemy. Jeżeli ty też uważasz, że nasze treści są tego warte, możesz dołączyć do tego grona i wesprzeć nas w serwisie patronite.pl Norbert, porozmawiajmy dzisiaj o niemieckim samochodzie pancernym Puma. Czy to był udany pojazd? No i do czego Niemcy wykorzystywali ten samochód pancerny? O ciężkich niemieckich samochodach pancernych Sd.Kfz. 234 można powiedzieć... Za mało i za późno. Te niezwykle ciekawe pod względem technicznym, konstrukcyjnym pojazdy bojowe pojawiły się bowiem w Wehrmachtzie dopiero w roku 1944 i stanowiły zwieńczenie całej serii ciężkich, ośmiokołowych, niemieckich samochodów pancernych, które przez cały okres II wojny światowej widzimy w tymże Wehrmachtzie.

Sd.Kfz, czyli Sonderkraftfahrzeug, numer porządkowy 234, to pojazd, który w ostatnim etapie II wojny światowej w niektórych niemieckich jednostkach, to jest dywizjach pancernych, uzupełnił, a potem zastąpił wcześniejsze ciężkie niemieckie samochody pancerne serii 233. I dzisiaj uważa się powszechnie, że seria 234 Stanowiła pewne zwieńczenie rozwoju samochodów pancernych w II wojnie światowej. Były to nie tylko najlepsze niemieckie samochody pancerne swoich czasów, ale były to, powszechnie panuje taka opinia, przynajmniej jedne z najlepszych samochodów pancernych w ogóle. Jak na oczywiście swoje czasy.

Niezwykle ciekawe pod względem technicznym, zaawansowane. Ale, jak powiedziałem, paradoksalnie mało już przydatne użytkownikowi, czyli Niemcom. Niemniej aż do wiosny 1945 roku pojazdy te były w produkcji. Tyle tylko, że pod koniec wojny sami Niemcy, mając świadomość, że samochody pancerne to nie jest to, co jest im najbardziej potrzebne, Przerobili je na samobieżne armaty przeciwpancerne. Posadzili armatę Pak 40 7,5 cm na takim samochodzie pancernym, czyniąc go już nie samochodem pancernym, czyli pancerszpachwagenem, ale łowcą czołgów, pancerjegerem. Co najlepiej pokazuje, że sprzęt musi być dostosowany do sytuacji i potrzeb sił zbrojnych, które ten sprzęt wykorzystują.

Po prostu od pewnego momentu sami Niemcy doszli do wniosku, że już nie potrzebują samochodów pancernych ze względu na krytyczną sytuację, w jakiej się znaleźli. Ale skoro już wprowadzili do produkcji samochód pancerny, skoro istniała grupa podwykonawców, skoro istniał producent finalny, skoro ten proces się już toczył, no to wykorzystali w ramach poszukiwania wszelkich metod walki z czołgami przeciwnika, także nośnik w postaci dotąd swojego samochodu pancernego, czyli pojazdu służącego do rozpoznania. No dobrze, ale w ogóle kiedy zaczyna się historia tego pojazdu? Po co Niemcy go stworzyli? Należy zacząć tę opowieść od stwierdzenia, że samochody pancerne są starsze od czołgów, no i rola taktyczna ich na polu walki jest od czołgów odmienna.

Samochody pancerne, jak sama nazwa wskazuje, bazują na podwoziach na nośnikach aut, przede wszystkim samochodów ciężarowych, ale nie tylko, także mogą być to podwozia nośniki aut osobowych. Samochody pancerne były wykorzystywane przede wszystkim do rozpoznania już w czasie I wojny światowej oraz przez kawalerię do manewrów, zagonów, obchodzenia pozycji przeciwnika. Samochód pancerny kojarzy się i związany był z wojną manewrową, ale także z działaniami patrolowymi i dozorowymi. A jakie są plusy i minusy? Oczywiście oprócz pancerza. Samochód pancerny w porównaniu do czołgów? Samochód pancerny w odróżnieniu od czołgu jest wysoce mobilny, aczkolwiek przywiązany do dróg.

Oczywiście pojazd gąsienicowy w stosunku do pojazdu kołowego ma tą zaletę, że porusza się sprawniej w trudnym terenie. No a nośniku? Pojazdy kołowe odznaczają się o wiele większym zasięgiem. Już w czasie I wojny światowej stało się jasne, że czołgi i samochody pancerne to tak naprawdę zupełnie różne typy uzbrojenia, służące w gruncie rzeczy do czegoś innego. Był przypisywany piechocie, artylerii, natomiast samochód pancerny kawalerii jako narzędzie rozpoznania i manewru.

Tylko, że pojazdy kołowe owych czasów miały ten feler, że ze względu na dosyć słabe zdolności pokonywania terenu musiały się przemieszczać po drogach. Były szybkie, zużywały znacznie mniej paliwa, miały znacznie większy zasięg niż czołgi, ale były, jak to się mówi, przywiązane do dróg. No i już wtedy zaczęto szukać technicznych Pojazdy klasyczne dwu- bądź trzyosiowe samochody pancerne bazujące np. na ciężarówkach Spóźniona Puma .

W latach 20. i w latach 30. XX wieku prowadzili prace, doprowadzali je do poziomu prototypów, właśnie nad pojazdami o napędzie 8x8. Szukali rozwiązania kryzysu terenowego dla samochodu pancernego, szukali sposobu przełamania tego kryzysu przez skonstruowanie wysoce mobilnego w terenie ośmiokołowego, czteroosiowego samochodu pancernego, który nawet miał być samochodem pływającym. Te niezwykle ambitne projekty natrafiały jednak na określone problemy, tak techniczne jak i finansowe. Reiswera nie miała aż tylu pieniędzy, samochody ośmiokołowe nie były absolutnym priorytetem w rozwoju niemieckich sił zbrojnych Ale koniec końców, kiedy wybuchła II wojna światowa w 1939 roku, kiedy do II wojny światowej przystąpił niemiecki Wehrmacht, to Niemcy mieli już jednak w swoich arsenałach pierwsze ośmiokołowe, czteroosiowe samochody pancerne, takie jak modele Sd.Kfz.

231, czy np. model wozu dowodzenia, wozu łączności, model 263. To były ciężkie, relatywnie duże samochody pancerne uzbrojone w automatyczną armatę kaliber 2 cm, działko 20 mm i karabin maszynowy. Silnie uzbrojone, za to słabo opancerzone, no i oczywiście niepływające, bo ostatecznie seryjne niemieckie samochody pancerne 8x8 nie miały zdolności amfibijnych. I samochód pancerny Sd.Kfz. 231. To jest pojazd, który wyznaczył na okres całej II wojny światowej to niemieckie podejście do ciężkiego samochodu pancernego. To był na tyle duży nośnik, że poprzez różnego rodzaju adaptacje, zabudowę nadwozia można było przystosować go jako pojazd uderzeniowy, jako pojazd łączności, jako pojazd

Spóźniona Puma . Spóźniona Puma . I ten niemiecki Sd.Kfz. 231, on w roku 1939 był uzbrojony analogicznie jak czołgi Panzer II, mówię o sile ognia, był lepiej uzbrojony niż czołgi Panzer I. To widzimy także w innych armiach. Spóźniona Puma . Spóźniona Puma .

No ale czy w tamtym okresie samochody pancerne były ważnym elementem ówczesnych armii? Niemcy stawiali na samochody pancerne, Armia Czerwona stawiała na samochody pancerne. Samochody pancerne były także istotnym narzędziem walki dla francuskiej kawalerii. I w koncepcji Blitzkriegu w ogóle samochód pancerny był o tyle ważny, że z racji swojego zasięgu, z racji tego, że samochody pancerne, jak powiedziałem, potrafiły przemieszczać się bardzo szybko, Grupy wydzielone, grupy przednie, grupy rozpoznawcze jednostek szybkich niemieckich, wyposażone w samochody pancerne, mogły przenikać w ugrupowanie przeciwnika, mogły w ramach rozpoznania walką dezorganizować tyły nieprzyjaciela po wejściu w przestrzeń operacyjną, a więc samochód pancerny w Wehrmachtzie w roku 1939 może nie był tak ważny jak czołg.

Ale jeżeli zobaczymy na ilość samochodów pancernych, one pomnażały niemiecką siłę wojsk zmechanizowanych i wojsk szybkich. Samochody pancerne, zarówno lekkie, dwuosiowe, jak i ciężkie, czteroosiowe, były ważne w doktrynie Blitzkriegu. I kiedy w roku 1940 Niemcy pokonały Francję, a Włochy przystąpiły do wojny po stronie Niemiec, no to w niemieckiej armii zaczęto rozmyślać, poszukiwać nowej generacji ciężkich samochodów pancernych, które dostosowane byłyby swoimi parametrami taktyczno-technicznymi do działań w każdych warunkach atmosferycznych, w tym w warunkach surowej zimy bądź afrykańskich upałów. Taki samochód pancerny powinien odznaczać się bardzo dużym zasięgiem i wysokimi zdolnościami terenowymi.

Niemcy zorientowali się, że fakt, że stawiają na silniki benzynowe chłodzone cieczą ma wpływ na taktyczno-techniczne zdolności ich pojazdów. To znaczy samochód pancerny wyposażony w silnik diesla, silnik chłodzony powietrzem. Byłby bardziej ekonomiczny w stosunku do samochodu napędzanego silnikiem benzynowym chłodzonym cieczą. Po pierwsze dlatego, że płynów roboczych trzeba byłoby ze sobą wieść nieco mniej, a po drugie no samochody czy pojazdy bojowe wyposażone w silniki diesla Odznaczają się mniejszym zużyciem paliwa w stosunku do silników benzynowych. Stąd, bardzo nietypowo jak na Niemców, w roku 1940 pojawiła się koncepcja, aby zbudować nowy ciężki samochód pancerny wyposażony w silnik diesla chłodzony powietrzem.

Wskazano także odczekiwaną moc, no co najmniej 200 koni mechanicznych. To dla Niemców była, jak powiedziałem, swoista rewolucja, bo pamiętajmy, że ich czołgi, ich samochody pancerne napędzane były silnikami benzynowymi. Natomiast tutaj punktem odniesienia był przede wszystkim zasięg. Chciano bowiem opracować coś, co można określić umownie jako krążowniczy samochód pancerny, to znaczy pojazd o bardzo dużym zasięgu, który przenika czy rozpoznaje nawet na setki kilometrów na przedpolu wojsk własnych. Z racji tego, że planowano już operację Barbarossa, a także rozważano udział armii niemieckiej w kampanii w Afryce Północnej. Pod innymi względami nowy samochód pancerny miał być tak naprawdę rozwinięciem dotychczasowej serii 233.

Mówimy więc o ośmiokołowym samochodzie pancernym, oczekiwana masa 10, 11, 12 ton, uzbrojenie tak naprawdę analogiczne do dotychczas istniejących samochodów pancernych. Ponieważ zarówno lekkie, jak i ciężkie niemieckie samochody pancerne dysponowały, jak już powiedziałem, uzbrojeniem w postaci armat automatycznych, szybkostrzelnych i karabinów maszynowych. I cechą charakterystyczną tych niemieckich ciężkich samochodów pancernych ośmiokołowych było to, że one były przystosowane w bardzo podobny sposób do jazdy do przodu, jak i do tyłu. To znaczy, to były pojazdy, które miały dwie kierownice i dwóch kierowców, tak naprawdę. Spóźniona Puma .

Podcast Wojenne Historie. Odnosiła się do samochodów ciężarowych, była czymś absolutnie odmiennym. To był specjalnie zaprojektowany od początku do końca samochód pancerny, wyspecjalizowany samochód pancerny. No i opracowanie następcy tak naprawdę Sd.Kfz. 231 zlecono firmie Bissing-Nag. Jak to u Niemców często bywało, wieżyczka ze stosownym uzbrojeniem miała być opracowana przez inne firmy, przede wszystkim przez Daimler-Benz.

Natomiast bardzo nietypowy jak na niemieckie wojska szybki silnik wysokoprężny miała opracować czechosłowacka firma Tatra, teraz będąca pod niemieckim zarządem w Protektoracie Czech i Moraw. Tatra miała duże przed wojną doświadczenie w pracach nad silnikami wysokoprężnymi, stąd decyzja o powierzeniu właśnie jej tego projektu. I równolegle tak naprawdę zaczęły się toczyć prace nad silnikiem i równolegle nad samochodem pancernym, a i także równolegle zaczęły się toczyć prace nad uzbrojeniem. Ale to wszystko odbywało się bardzo niespiesznie. Tak naprawdę zainicjowany jeszcze w roku 1940 program, on przyniósł namacalny rezultat w postaci pojazdów do testów dopiero latem 1942 roku i jeszcze bez wieży, bez uzbrojenia mówimy o samym nośniku.

Opracowanie silnika znanego jako Tatra 103, mówimy o 12-cylindrowym silniku wysokoprężnym o pojemności 14,8 dm3 i mocy 210 koni mechanicznych przy 2200 obrotach na minutę. Opracowanie tego silnika, czy raczej całej rodziny tych silników, nieco się przedłużyło. To była jednostka napędowa, którą zamierzano umieścić nie tylko w nowym samochodzie pancernym, w ciężkim samochodzie pancernym, ale także w nowoczesnych, ciężkich samochodach ciężarowych, znanych później przede wszystkim jako Tatra T-111. Ze względu na przesadną głośność, ze względu na przegrzewanie się, prace nad silnikiem docelowym dla samochodu pancernego się przeciągnęły.

Podobnie dosyć długo dyskutowano o docelowym uzbrojeniu. Zdecydowano się bowiem koniec końców na bardzo silne uzbrojenie, zaadaptowane z niewdrożonego projektu gąsienicowego samochodu pancernego, lekkiego czołgu VK 1602 Leopard. Zaprojektowana dla tego pojazdu wieża uzbrojona w 5 cm, 50 mm działo przeciwpancerne została zaadaptowana ostatecznie do projektu Sd.Kfz. 234, czyli Niemcy ostatecznie zdecydowali się na samochód pancerny o potężnym uzbrojeniu, analogicznym do najcięższych wcześniej na początku II wojny światowej radzieckich samochodów pancernych,

A zatem projektowany do działań w Afryce Północnej, między innymi samochód pancerny, no nie był gotowy, nie był dostępny, zanim ta kampania dla Wehrmachtu w ogóle się skończyła. I powstawał i był wdrażany w warunkach całkowitej zmiany sytuacji strategicznej. W drugiej połowie 1943 roku stawał się po prostu zbędny. Kiedy ten projekt był gotowy? Produkcja tego awangardowego samochodu pancernego o konstrukcji samonośnej, jeśli chodzi o układ zawieszenia, zaczęła się dopiero pod sam koniec roku 1943. I ten samochód pancerny jak na owe czasy uznać można tak naprawdę za najbardziej nowoczesny produkowany ówcześnie samochód pancerny na świecie.

Na przełomie 1943 i 1944 roku w przypadku np. Armii Czerwonej produkcja samochodów pancernych niemal zamarła, a pojazdy bojowe takie jak BA-64 były tak naprawdę krokiem wstecz. Amerykanie owszem, podobnie jak Brytyjczycy, rozkręcili na dużą skalę produkcję samochodów pancernych kilku typów, ale przeważały pojazdy dwu- bądź trzyosiowe o wysokich często walorach terenowych, ale nieporównywalnych tak naprawdę z ośmiokołowym, czteroosiowym Sd.Kfz. 234. Ostatecznie pod koniec 1943 roku Niemcy mogli powiedzieć, że mają samochód pancerny, ciężki samochód pancerny nowej generacji.

Dosyć duży zasięg w teorii, mogący nawet dochodzić do 1000 km na drodze. No i samochód pancerny o bardzo silnym uzbrojeniu zamontowanym w wieży. Jak już powiedziałem armata 5 cm, 50 mm, KWK 39, L60. Można powiedzieć, analogiczna jak w czołgach Panzer III, do tego karabin maszynowy. Załoga czteroosobowa, dwóch załogantów w wieży, dwóch w kadłubie, dwie kierownice, możliwość poruszania się do przodu i do tyłu w bardzo podobny sposób, a to dzięki specjalnej skrzyni biegów, trzybiegowej, ale tak naprawdę sześciobiegowej. Bo dzięki zastosowaniu mechanizmu odwracającego i specjalnego przełożenia do jazdy terenowej, pojazd ten po prostu dosyć płynnie korzystał z sześciu biegów.

Wszystkie osie skrętne, dwa układy kierownicze. No i cechą charakterystyczną nowoczesnego samochodu pancernego była oczywiście radiostacja dosyć dużej mocy, model FU-12 o charakterystycznej, wysokiej, rozszczapierzonej antenie zwanej anteną gwiazdową. I tutaj ta radiostacja jest elementem kluczowym, bo w samochodzie pancernym kluczowe jest coś takiego jak zasięg operacyjny i system łączności. Jeżeli mówimy o broni, która służy w pierwszej kolejności do rozpoznania, to zbieramy dane rozpoznawcze i na bieżąco przesyłamy je do dowództwa. To jest najważniejsza funkcja samochodu pancernego, który określiłem jako samochód krążowniczy. To nie jest terminologia stosowana powszechnie,

Ale chodzi o to, że pojazdy, samochody pancerne, które działają na przedpolu własnych wojsk, mają rozpoznawać, czyli mają zbierać dane o sytuacji taktycznej i o nieprzyjacielu. Ich zasadniczą funkcją nie jest walka, jest budowanie świadomości sytuacyjnej własnego Dowództwa, stąd radiostacje dużego zasięgu, odgrywają fundamentalną rolę w bieżącym przesyłaniu informacji. Duży zasięg oraz dobre zdolności terenowe, w przypadku pojazdu ośmiokołowego takie zdolności rzeczywiście występowały, były tutaj podobnie ważne. Nie uzbrojenie, nie siła ognia, nie opancerzenie, ale właśnie szybkość, manewrowość, zdolność pokonywania terenu i przekazywania informacji.

Trudno sobie wyobrazić pojazd rozpoznawczy, nowoczesny i użyteczny pojazd rozpoznawczy bez radiostacji. Niemcy jednocześnie chcąc zdyskontować tak silne uzbrojenie swojego nowego samochodu pancernego, tworzyli dwusamochodowe zespoły. Radiostacje dalekiego zasięgu znajdowały się tylko w co drugim samochodzie pancernym, A obok niego towarzyszył mu samochód pancerny, będący czymś w rodzaju ochroniarza. I takie zespoły dwóch samochodów pancernych miały prowadzić w tandemach rozpoznanie w ramach plutonu, a plutony w ramach kompanii samochodów pancernych. Chciano połączyć siłę ognia, zasięg, wysoką mobilność i nowoczesny sprzęt łączności. Tyle w teorii. Ale dlaczego tylko w teorii?